Zbiór to bardzo ważny etap w uprawie kukurydzy na ziarno. Przeprowadzony jednak w niewłaściwym terminie może przyczynić się do spadku opłacalności uprawy. O czym warto pamiętać?
Zbiór kukurydzy i dojrzewania kukurydzy przypada na okres, kiedy mogą wystąpić niekorzystne warunki pogodowe. Ziarno kukurydzy w tym okresie ma najczęściej wilgotność na poziomie 30–35%, jednak występujące jesienią deszcze mogą spowodować jej wzrost.
Jest to o tyle problematyczne, że kukurydza magazynowana powinna mieć wilgotność na poziomie 14%, a każdy wzrost wilgotności sprawia, że koszty dosuszania wzrastają.
Suszenie jest procesem bardzo energochłonnym, a co za tym idzie również kosztownym. W zależności od odmiany i wilgotności ziarna koszt suszenia może być na poziomie 30–40% kosztów produkcji kukurydzy.
Dodatkowo zbyt wilgotne ziarno, zarówno na polu, jak i w magazynie, podatne jest na procesy biologiczne i mikrobiologiczne, które mają wpływ na jego jakość, a w konsekwencji – na przydatność w produkcji pasz i żywieniu człowieka.
Stąd też zbiór kukurydzy należy przeprowadzić w jak najbardziej optymalnym terminie i wykonać go starannie, tak by było jak najmniej pozostałości.
Optymalny termin zbioru kukurydzy
Aby wyznaczyć optymalny termin zbioru, należy wziąć pod uwagę:
- klasę wczesności odmiany (FAO),
- typ ziarna,
- przebieg warunków pogodowych.
Czarna plamka – wyznacznik pełnej dojrzałości
Jednym z wyznaczników dojrzałości pełnej ziarniaków jest stadium tzw. czarnej plamki. Stąd też umiejętność wyznaczenia go jest podstawą ustalenia terminu zbioru.
Stadium czarnej plamki występuje na wskutek zamknięcia kanalików, które doprowadzają asymilaty i wodę do ziarniaka. W tej fazie ziarniak charakteryzuje się maksymalną ilością suchej masy, a dalsze jego dojrzewanie polega na oddawaniu wody.
Czarnej plamki należy szukać u nasady ziarniaka. W pierwszej kolejności pojawia się ona u ziarniaków znajdujących się na wierzchołku kolby, potem w środkowej jej części i na końcu u nasady.
Czarna plamka występuje zwykle po 60 dniach od wiechowania kukurydzy. Natomiast zbioru kukurydzy na ziarno dokonuje się zwykle po ok. 14 dniach po wystąpieniu czarnej plamki w środkowej części kolby.
Klasy wczesności i oddawanie wody
Warto również wiedzieć, że różne odmiany osiągają dojrzałość w różnym terminie. Zależy to w dużej mierze od klasy wczesności (FAO).
Odmiany wcześniejsze dojrzewają szybciej, późne – dłużej. Dlatego podczas wyboru odmiany bardzo ważne jest odpowiednie dopasowanie klasy wczesności do stanowiska. Pamiętając przy tym, że odmiany późne mogą nie osiągnąć pełnej dojrzałości w północnych rejonach kraju.
Tempo oddawania wody zależne jest od typu ziarna. Odmiany o ziarnie typu dent (czyli mieszańce typu dent x dent) lepiej oddają wodę i lepiej się suszą, mają również niższą wilgotność ziarna w porównaniu do odmian typu flint czy mieszańców flint-dent.
Jednak oddawanie wody rozpoczyna się u nich później niż u mieszańców dent x flint. U mieszańców flint-dent oddawanie wody jest szybsze niż u dentów, ale jedynie do wilgotności 30%. Niemniej jednak to właśnie odmiany flint-dent są lepiej przystosowane do naszego klimatu.
Na rynku dostępne są również odmiany charakteryzujące się efektem dry-down. Odmiany takie mają zwykle luźniej ułożone liście okrywowe oraz cienką okrywę ziarniaków, co zapewnia szybkie oddawanie wody w końcowej fazie dojrzewania.
Jak pogoda wpływa na termin zbioru kukurydzy?
Termin zbioru jest zależny również od przebiegu pogody.
Mokra i deszczowa pogoda opóźnia zbiór i sprawia, że zebrane ziarno ma wyższą wilgotność. Przy takiej aurze rośnie także ryzyko porażenia przez choroby, zwłaszcza w przypadku kolb uszkodzonych przez szkodniki. Mokra i ciepła pogoda sprzyja też porastaniu ziarna.
Należy również pamiętać, że kukurydza jest rośliną wrażliwą na jesienne przymrozki, które mogą uszkodzić kolby. W takiej sytuacji warto przyspieszyć zbiór.
Termin zbioru winno się przyspieszyć także, kiedy obserwujemy nadmierną aktywność dzików, a szkody przez nie wyrządzone powiększają się.
Czy lepiej przyspieszyć czy opóźnić?
Zarówno wczesny, jak i zbyt późny termin zbioru niesie ze sobą pewne konsekwencje.
Zbyt wczesny zbiór sprawia,że ziarno będzie miało wyższą wilgotność, co podnosi koszty suszenia oraz powoduje, że uszkodzenia podczas omłotu kombajnem mogą być wyższe.
Natomiast zbyt późny zbiór obniża parametry jakościowe ziarna. Przy wilgotnej pogodzie rośnie ryzyko porażenia przez choroby, szczególnie z rodzaju Fusarium.
Ich wystąpienie jest o tyle groźne, że produkują one groźne dla zdrowia ludzi i zwierząt mykotoksyny. Do porażenia dochodzi częściej na uszkodzonych przez szkodniki lub przymrozki kolbach.
Wilgotna i wietrzna aura może spowodować wyleganie i zwisanie kolb, które w skrajnych warunkach opadają.
Zbyt mokre ziarno nie nadaje się do magazynowania. Dlatego należy je dosuszyć do wilgotności 14%, a także oczyścić z niepożądanych elementów, tj. liści, kawałków kolb czy słomy.
Na zanieczyszczeniach doskonale rozwijają się drobnoustroje chorobotwórcze, które następnie mogą porażać zdrowe ziarno. W efekcie zanieczyszczone i porażone ziarno będzie nagrzewało się i psuło w czasie suszenia i magazynowania.
Aby zadbać o odpowiednią jakość plonu, zwłaszcza kukurydzy zbieranej na ziarno, należy również nie dopuścić do uszkodzenia ziaren.
W tym celu zbiór powinno się wykonać w sposób staranny, dbając o odpowiednie ustawienie parametrów pracy kombajnu, tj. prędkości jazdy, regulację bębna i zespołu czyszczącego, co wpływa na czystość i zmniejsza ryzyko łamania i pękania ziarna.
Odpowiedni zbiór sprawia, że na polu pozostają ziarna uszkodzone lub dotknięte fuzariozą, a także zanieczyszczenia, które wpływają na późniejsze przechowywanie.
Pamiętajmy również o tym, że uszkodzone ziarna podczas przeładunku mogą przyczyniać się do powstawania nowych pęknięć i powodują, że odpad nie nadaje się do sprzedaży, a w trakcie magazynowania ziarna zwiększa się ryzyko jego porażenia przez grzyby.
Aplikacje pomagające w wyznaczeniu terminu zbioru
Na rynku pojawiają się już aplikacje, które pomagają w ustaleniu optymalnego terminu zbioru.
Rozwiązaniem takim może pochwalić się firma Limagrain, która opracowała program bazujący na danych archiwalnych, a także na analizie światła w zakresie bliskiej podczerwieni.
Dzięki takiej aplikacji wyznaczany jest optymalny termin zbioru dostosowany do warunków na danym stanowisku.
Kukurydza na ziarno – na co zwrócić uwagę podczas zbior
Kukurydza ziarnowa najczęściej zbierana jest w postaci czystego ziarna z przeznaczeniem na cele paszowe lub konsumpcyjne.
Szczególnie ważnym parametrem w tym przypadku jest wilgotność. Najczęściej zbiera się kukurydzę o wilgotności 28–34%. I jak wcześniej już wspomniałam, jeżeli chcemy je przechować, to powinniśmy je dosuszyć do 12–14% wilgotności i dokładnie oczyścić, aby zapobiec jego zagrzewaniu i psuciu.
Ważne jest również odpowiednie rozłożenie prac, tak by ziarno nie czekało zbyt długo do suszenia i w drugą stronę – by suszarnia nie miała niepotrzebnych przestojów.Zbioru nie należy opóźniać szczególnie podczas ciepłej, słonecznej aury.
Zebrane ziarno można również zakisić. Jest to tańszy sposób w porównaniu do suszenia. Zakiszanie ziarna możemy także wykonać wtedy, gdy ziarno jest zbyt wilgotne i koszty suszenia spowodowałyby obniżenie opłacalności uprawy.
Również w tym przypadku wilgotność ma znaczenie, gdyż warunkuje ona przebieg fermentacji oraz prawidłową pracę gniotowników. Przyjmuje się, że powinna być ona na poziomie 25–35%.
Ziarno o wilgotności powyżej 40% może oklejać walce zgniatające, co powoduje obniżenie wydajności ich pracy, ponieważ wymagane są przerwy na ich oczyszczenie. Natomiast zbyt suche ziarno (poniżej 25%) źle się ubija, co sprzyja jego zagrzewaniu i pleśnieniu, jest również gorzej trawione.
Wyższa wilgotność sprzyja intensywnej fermentacji, gdyż kiszonka wykonana z takiego ziarna charakteryzuje się wyższą zawartością kwasów i niższym pH, co wpływa na właściwe przechowywanie i odporność na zagrzewanie.
Kukurydza na kiszonkę CCM – ważne informacje
Wysoki koszt suszenia sprawia, że część rolników uprawiających kukurydzę na paszę decyduje się na sporządzenie kiszonki typu CCM (ang. cron-cob-mix).
Wyróżniamy 3 typy kiszonekCCM:
- CCM-I,
- CCM-II,
- CCM-III.
Pierwsza z nich to kiszonka sporządzona na bazie rozdrobnionego ziarna kukurydzy z częścią rdzeni. Najczęściej mieszanina ta ma następujący udział wagowy:85–90% ziarna i 10–15% rdzeni.
W kiszonce takiej możliwe jest uzyskanie zawartości włókna na poziomie 6%. W praktyce kukurydza na CCM-I zbierana jest w fazie dojrzałości woskowej ziaren.
Do zbioru kukurydzy można zaadaptować większość kombajnów zbożowych, do których konieczna jest linia rozdrabniająca ze specjalnym młynem o odpowiednio dużej wydajności.
Kolejnym rodzajem kiszonki jest CCM-II. Sporządza się ją z kolb odkoszulkowanych (oczyszczonych z liści okrywowych). W metodzie tej kolby są wpierw rozdrabniane, a potem zakiszane.
Kolby można zbierać ręcznie, jednak lepiej do tego celu wykorzystać maszyny zrywające i oczyszczające kolby, tzw. pikery, lub maszyny, które zbierają kolby i jednocześnie je rozdrabniają.
Tego typu kiszonka charakteryzuje się większą zawartością włókna niż CCM-I, która wynosi ok. 8%.
Trzecim typem kiszonek CCM jest LKS(niem. Lisch-Kolben-Schrot, co można przetłumaczyć jako „zmiksowane kolby kukurydzy”), w których technologia zakłada zakiszanie zmiksowanych całych kolb z liśćmi okrywowymi.
Do zbioru tego typu kolb używa się silosokombajnów wyposażonych w adaptery zrywające kolby. W celu uzyskania dobrej jakości kiszonki należy zadbać o dobre warunki do kiszenia, np. rękawfoliowy lub zadaszony silos komorowy.
Przy przygotowywaniu kiszonek CCM zbiór powinien odbywać się od początku dojrzałości omłotowej. Zbiór wcześniejszy niż pod koniec dojrzałości woskowej może spowodować duże straty i pogorszenie wartości żywieniowej.
CCM-III charakteryzuje się najwyższą zawartością włókna spośród pozostałych i jest ona na poziomie 10–14%.
Za zbiorem kukurydzy na CCM przemawia fakt, że uzyskuje się wyższe plony niż przy omłocie samego ziarna. Również ryzyko związane z opóźnieniem dojrzewania jest mniejsze, szczególnie przy zbiorze CCM-II i CCM-III.
Co zrobić z resztkami pozbiorowymi?
Po zbiorze należy jeszcze odpowiednio zagospodarować resztki pożniwne. Z wykonaniem tej czynności nie należy czekać do wiosny.
Pamiętajmy o tym, że resztki to doskonałe miejsce do zimowania, a potem rozwoju agrofagów, zwłaszcza larw omacnicy prosowianki i grzybów patogenicznych, m.in. z rodzaju Fusarium.
Odpowiednie zagospodarowanie resztek jest szczególnie ważne w kukurydzy uprawianej w monokulturze. Larwy omacnicy prosowianki zimują w dolnych częściach roślin, dlatego bardzo ważne w ograniczaniu tego szkodnika jest rozdrobnienie resztek i następnie ich przyoranie.
Resztki pozbiorowe kukurydzy to również cenny nawóz. Pod warunkiem jednak, że dobrze je rozdrobnimy i przyorzemy. Warto jest też zastosować azot przed przyoraniem lub preparaty wspierające jej rozkład.
