Sztuczny deszcz sposobem na suszę? Kazachstan dołączył do globalnego wyścigu inżynierii klimatycznej i oficjalnie uruchomił państwowy program modyfikacji pogody. Na południu kraju specjalistyczne samoloty rozpylają sole w chmurach, by chronić blisko milion hektarów upraw przed suszą i wypełnić wysychające zbiorniki retencyjne. Wśród europejskich producentów rolnych natychmiast padło pytanie: skoro sztuczny deszcz ratuje zbiory w Azji, to dlaczego w Unii Europejskiej nikt nie wywołuje opadów podczas dotkliwych susz? Odpowiedź kryje się w fizyce atmosfery, kwestiach prawnych i powszechnym nieporozumieniu.

Sztuczny deszcz wymaga chmur na niebie

Największym błędem w myśleniu o inżynierii pogodowej jest przekonanie, że sztuczny deszcz można stworzyć na całkowicie bezchmurnym, słonecznym niebie. W rzeczywistości proces ten nie polega na kreowaniu chmur od zera, lecz na stymulowaniu tych, które już istnieją.

Analogia do rolnictwa jest tu niezwykle trafna: chmura jest jak gleba, a rozsiewane substancje – jak nasiona.

Aby wywołać opad, w atmosferze musi znajdować się gruba, silnie uwodniona chmura, która z przyczyn meteorologicznych nie potrafi sama zrzucić wody. Dopiero w jej wnętrzu rozpyla się reagenty (np. cząsteczki soli, jodek srebra czy suchy lód). Działają one jak sztuczne jądra kondensacji – wilgoć zawieszona w powietrzu skupia się wokół nich w ciężkie krople i spada na pola. Jeśli niebo jest całkowicie czyste, cała technologia staje się bezużyteczna.

BARIERY: DLACZEGO EUROPA NIE WYKORZYSTUJE TEJ TECHNOLOGII?

Podczas gdy Chiny, Zjednoczone Emiraty Arabskie czy Stany Zjednoczone przeznaczają ogromne budżety na zasiewanie nieba, w Europie ta technologia ogranicza się w zasadzie do lokalnej ochrony winnic i sadów przed gradobiciem. Wynika to z trzech kluczowych barier:

• Inny charakter suszy: Podczas ekstremalnej suszy w Europie nad kontynentem tygodniami stoją potężne, stabilne wyże. Niebo jest całkowicie bezchmurne lub pokryte cienką powłoką chmur pierzastych, które nie zawierają wilgoci. W Kazachstanie czy na zachodzie USA susza przebiega inaczej – nad górzystymi i półpustynnymi terenami regularnie przechodzą grube chmury konwekcyjne, które jednak naturalnie rozpraszają się bez opadu. Tam zasiewanie ma sens.
• Kwestie prawne i „kradzież deszczu”: Chmura przemieszczająca się nad Europą w kilka godzin mija granice państw. Zmuszenie jej do zrzucenia deszczu nad jednym krajem mogłoby pozbawić wilgoci sąsiada, co w prawie międzynarodowym rodzi ogromne spory transgraniczne (takie napięcia widać już na linii Kazachstan-Kirgistan).
• Rygorystyczne normy środowiskowe: W Unii Europejskiej wprowadzanie związków chemicznych do atmosfery na masową skalę podlega bardzo surowym przepisom chroniącym glebę i wody gruntowe.

Co to oznacza dla polskiego rolnika?

Przykład Kazachstanu pokazuje, że światowe rolnictwo coraz śmielej sięga po technologie atmosferyczne, by zabezpieczyć plony. Jednak w naszych warunkach klimatycznych sztuczny deszcz nie stanie się magiczną odpowiedzią na niedobory wody.

Dla gospodarstw w Polsce główną osią obrony przed suszą pozostanie budowanie małej retencji, dbałość o zawartość próchnicy w glebie oraz stosowanie systemów uprawy uproszczonej, które pozwalają zatrzymać w profilu glebowym każdą kroplę z naturalnych opadów.

Źródło: media branżowe i agencje informacyjne z Kazachstanu (w tym Qazinform oraz oświadczenia Ministerstwa Sztucznej Inteligencji i Rozwoju Cyfrowego Republiki Kazachstanu)