Ze względu na osiągane wysokie plony zbiór kukurydzy na kiszonkę jest bardzo kosztowny. W związku z tym maszyny do zbioru oraz sposób zakiszania muszą być odpowiednio dobrane do możliwości gospodarstwa. Do zbioru kukurydzy na kiszonkę służą sieczkarnie zbierające.
Sieczkarnie do kukurydzy mogą być zawieszane, przyczepiane lub samojezdne. Dwa pierwsze typy współpracują z ciągnikami i posiadają najczęściej przystawki jedno-, dwu- lub trzyrzędowe. Są one przeznaczone dla małych gospodarstw, uprawiających kukurydzę na niewielkiej powierzchni.
Natomiast gospodarstwa wielkoobszarowe, jak i firmy usługowe używają do zbioru zielonek na kiszonkę sieczkarni samojezdnych. Są to maszyny o bardzo dużych mocach, nawet do 1000 KM, i szerokościach roboczych przystawki do 12 m. Przy dobrej organizacji środków transportowych pozwala to osiągnąć bardzo duże wydajności. Oprócz zbioru kukurydzy sieczkarnie wykorzystuje się do zbioru zielonek niskich oraz roślin energetycznych, jak wierzba, topola, miskant olbrzymi.
Kukurydza na kiszonkę – uprawa i przygotowanie do zbioru
Kukurydzę można zaliczyć do roślin najczęściej uprawianych i o największym znaczeniu gospodarczym na świecie. W dobrze rozwiniętych krajach Unii Europejskiej coraz ważniejszą rolę odgrywa kukurydza kiszonkowa. Uprawiana jest głównie jako pasza objętościowa oraz jako kiszonka na potrzeby bioenergetyki. W Polsce powierzchnia uprawy kukurydzy kiszonkowej systematycznie rośnie. Wpływa na to stale zwiększająca się produkcją bydła mlecznego oraz opasowego. Kukurydza jest bowiem najtańszą i wysoce energetyczną paszą z użytków polowych.
Szacuje się jednak, że jej wykorzystanie w produkcji zwierzęcej powinno się jeszcze zwiększyć. W ciągu 20 lat powierzchnia uprawy kukurydzy na kiszonkę zwiększyła się trzykrotnie. Przyczynił się do tego również wzrost popularności odnawialnych źródeł energii, gdyż kiszonka z kukurydzy stanowi co najmniej 50% surowca wykorzystywanego do produkcji biogazu. Spowodowane jest to osiąganiem wysokich plonów zielonej masy, łatwością zakiszania oraz wysokim uzyskiem biogazu. Coraz większa liczba odmian kukurydzy o różnych wymaganiach glebowych, jak i klimatycznych sprawia, że roślina ta jest uprawiana obecnie na terenie całego kraju.
Jaka kukurydza na kiszonkę? Dobór odpowiedniej odmiany
W nowoczesnej uprawie kukurydzy stosuje się głównie odmiany mieszańcowe. Dzięki wykorzystaniu zjawiska heterozji osiągają one plony większe od 10% do 25%. Odmiany mieszańcowe charakteryzują się również wyrównanym wzrostem, tempem rozwoju i dojrzewania. Ważne jest, aby materiał siewny był wysokiej jakości.
Odmiany uprawiane obecnie w Polsce mają niższe wymagania cieplne od odmian uprawianych kilkadziesiąt lat temu. Termiczny próg kiełkowania został zmniejszony do 6oC. Zwiększono również odporność na wiosenne przymrozki i niskie temperatury. Przy doborze odmian kukurydzy na kiszonkę należy zwrócić uwagę na wczesność dojrzewania. Wczesne odmiany pozwalają uzyskać wyższą jakość sieczki i większy udział kolb. Zmniejszają się też straty spowodowane coraz częściej występującymi letnimi suszami.
Ponadto stosowanie wczesnych odmian poprawia organizację zbioru i zakiszania oraz wpływa korzystnie na zmianowanie roślin, gdyż przy wczesnym zbiorze można zasiać zboża ozime lub poplon. Bardzo ważną cechą nowych odmian kukurydzy na kiszonkę jest efekt „stay-green”. Roślina utrzymuje zieloność łodygi i liści aż do pełnej dojrzałości. Te odmiany kukurydzy na kiszonkę należy zbierać na początku pełnej dojrzałości ziarna. Wszystkie odmiany dopuszczone do uprawy w Polsce są zarejestrowane w Krajowym rejestrze odmian kukurydzy.
Dodatkowo dopuszcza się odmiany zarejestrowane w krajach Unii Europejskiej znajdujące się we wspólnotowym katalogu.
Sieczkarnie do kukurydzy – jakie maszyny wykorzystuje się do zbioru?
Do zbioru kukurydzy na kiszonkę służą sieczkarnie polowe, które mogą być samojezdne lub współpracować z ciągnikiem jako maszyny zawieszane lub zaczepiane. Dla gospodarstw o małej powierzchni upraw zielonek na kiszonkę sieczkarnie współpracujące z ciągnikiem są idealnym rozwiązaniem. Współpracują one z ciągnikami o mocy od 30 KM do nawet 150 KM w zależności od zastosowanej przystawki.
Sieczkarnie samojezdne są wyposażone w jednostki napędowe od 400 KM do ponad 1000 KM, dzięki czemu osiągają najwyższą wydajność i wysoką jakość sieczki z kukurydzy. Z powodu wysokiej ceny wykorzystywane są w firmach usługowych i gospodarstwach wielkoobszarowych.
Przy opóźnionym terminie zbioru duże znaczenie ma dokładność rozdrobnienia całych roślin, a przede wszystkim ziarna. W związku z tym maszyny do zbioru całych roślin kukurydzy, jak i wykorzystywane w transporcie i przy formowaniu pryzmy muszą być odpowiednio dobrane. Sieczkarnie samojezdne osiągają bardzo duże wydajności, powyżej 150 t/h.
W celu pełnego wykorzystania wydajności oraz odciążenia operatora stosuje się szereg komputerowych systemów wspomagających pracę. I tak w sieczkarniach można obecnie spotkać takie systemy, jak:
- system automatycznego prowadzenia,
- system automatycznego napełniania środków transportowych,
- detektory metalu i kamieni,
- spektrometry badające jakość sieczki,
- kwantymetry rejestrujące warunki zbioru.
Jak ustawić sieczkarnię do kukurydzy?
Zespół rozdrabniający ma najwyższe zapotrzebowanie energetyczne ze wszystkich zespołów roboczych w sieczkarni. W sieczkarniach samojezdnych występują bębnowe zespoły rozdrabniające, które mogą być otwarte lub zamknięte. Korzystniejsze jest stosowanie bębnów typu zamkniętego, gdyż do wnętrza bębnów otwartych dostaje się materiał, co powoduje wibracje. Dodatkowo w bębnach zamkniętych lepszy jest efekt wyrzutu materiału.
Zespoły rozdrabniające, w zależności od producenta, różnią się między sobą:
- wymiarami bębnów,
- ustawieniem i kształtem noży,
- liczbą noży.
Noże na bębnie mogą być niedzielone i ustawione skośnie, podzielone na dwa segmenty i ustawione w układ „V” oraz w czterech segmentach ustawione w linii spiralnej. Noże dzielone na dwa lub cztery segmenty mają zapobiegać przesuwaniu się materiału w jedną stronę. Bardzo ważne jest odpowiednie naostrzenie i ustawienie noży oraz dobrze ustawiona stalnica. Pozwala to uzyskać sieczkę wysokiej jakości i zmniejszyć zapotrzebowanie mocy.
Jak ustawić rozdrabniacz ziarna w sieczkarni do kukurydzy?
Sieczkarnie samojezdne dodatkowo są wyposażone w rozdrabniacz ziarna. Najczęściej spotykanym rozwiązaniem jest rozdrabniacz walcowy z dwoma ryflowanymi walcami, które obracają się przeciwbieżnie i z różną prędkością obrotową. Standardowo różnica prędkości walców wynosi 30%, w celu dokładniejszego rozdrobnienia ziarna można ją opcjonalnie zwiększyć do 40%. Dla uzyskania odpowiedniego rozdrobnienia ziarna szczelina między walcami jest regulowana.
Optymalny wymiar szczeliny wynosi 2 mm, ale dokładne ustawienie zależy od stopnia dojrzałości ziarna. Za rozdrobnione ziarno uznaje się takie, które jest ześrutowane lub ma uszkodzoną okrywę nasienną. Mimo to ze zbiorem mechanicznym wiążą się zawsze straty – za dopuszczalne przyjmuje się do 3% nierozdrobionych ziarniaków w sieczce. Na wzrost liczby nierozdrobnionych ziarniaków ma wpływ niepełne obciążenie zespołów roboczych (przy wjeździe i wyjeździe z łanu) oraz zbiór kukurydzy w fazie pełnej dojrzałości ziarna.
Kiedy zbiera się kukurydzę na kiszonkę?
Zawartość suchej masy przed zbiorem powinna wynosić od 30% do 35%. Przy takiej wilgotności straty przy zakiszaniu są najmniejsze, proces zakiszania przebiega prawidłowo, a kiszonka ma najwyższą zawartość składników odżywczych. Osiągnięcie takiej zawartości suchej masy zmusza do zbioru kukurydzy w późnych stadiach dojrzałości: woskowej, późno woskowej lub na początku pełnej dojrzałości. Ważne jest również, aby zbiór został przeprowadzony przed jesiennymi przymrozkami.
Przy zbiorze kukurydzy na kiszonkę w stadiach późnej dojrzałości konieczne jest stosowanie dodatkowych urządzeń rozdrabniających ziarno. Dotyczy to przede wszystkim odmian kukurydzy typu „stay-green” i ma to bardzo duże znaczenie w procesie zakiszania oraz w późniejszym przyswajaniu paszy przez bydło. W przypadku niekorzystnych warunków pogodowych i opóźnionego zbioru kukurydzy zawartości suchej masy może przekroczyć 35%. Konieczne może okazać się wtedy zastosowanie środków ułatwiających zakiszanie.
Sieczkarnie do kukurydzy – jaka długość cięcia będzie najlepsza?
Teoretyczna długość cięcia powinna być ustawiona od 4 mm do 8 mm. W rzeczywistości sieczka będzie trochę dłuższa, ale nie powinna przekraczać 10 mm. Zbyt drobne cięcie kukurydzy może mieć wpływ na pogorszenie pobierania paszy przez zwierzęta. Natomiast zbyt duża ilość cząstek o długości powyżej 20 mm wpływa negatywnie na proces zakiszania, ubicie w silosie oraz również na pobieranie paszy.
Przy dużej zawartości suchej masy korzystniejsze jest osiągnięcie krótszej sieczki oraz niezbędne jest użycie rozdrabniaczy walcowych, zapewniających rozdrobnienie ziarna i wszystkich grubszych części roślin. Zbierając kukurydzę na kiszonkę do produkcji biogazu, ważne jest dokładne rozdrobnienie materiału. Największą ilość biogazu uzyskuje się przy długości sieczki od 4 do 8 mm.
Na jakiej wysokości kosić kukurydzę na kiszonkę?
Zalecana wysokość ścinania kukurydzy wynosi około 20 cm. Przy zbyt niskiej wysokości zbioru do zbieranego surowca dostaje się ziemia oraz często butwiejące liście z dolnych części roślin, co jest niebezpieczne dla procesu zakiszania. Jeżeli zawartość suchej masy i udział kolb są na niskim poziomie, korzystne jest podwyższenie wysokości koszenia do 40 cm lub nawet 80 cm. Powoduje to, co prawda, straty plonu rzędu około 20% przy ścinaniu na wysokości 40–50 cm, ale pozwala uzyskać wysokoenergetyczną kiszonkę. Dlatego znając bilans paszowy w gospodarstwie, można podjąć decyzję, czy potrzeba większej ilości kiszonki o gorszych parametrach, czy też zależy nam na paszy o najwyższej jakości.
Kiszenie kukurydzy – sposoby
Formowanie pryzmy lub napełnianie silosu musi trwać nieprzerwanie na całej powierzchni oraz nie dłużej niż 4 dni. Przy użyciu sieczkarni do kukurydzy o dużej wydajności, aby uzyskać dobre ubicie zakiszanego materiału, wskazane jest równoczesne napełnianie dwóch silosów. Napełnianie silosu należy rozpocząć od jego końca i przemieszczać się w stronę wjazdu. Najkorzystniej jest opróżniać kolejne zestawy transportowe przed silosem w celu zmniejszenia zanieczyszczenia zakiszanej masy.
Do napełniania silosu lub formowania pryzmy służą ładowarki samojezdne oraz ciągniki wyposażone w ładowacz czołowy, które poza wpychaniem surowca równocześnie go ugniatają. Zagęszczenie zakiszanej sieczki powinno wynosić około 650 kg/m3, dlatego należy stosować najcięższe ciągniki, bez kół bliźniaczych. Po zapełnieniu silosu należy przykryć go folią w celu wyeliminowania dostępu powietrza i promieni słonecznych oraz wsiąkania wody z opadów atmosferycznych. Dla poprawnego osiadania kiszonki należy obciążyć folię.
Kiszonkę z kukurydzy można również zakiszać w silosie elastycznym. Do jego napełnienia służy prasa silosowa. Przy tym sposobie zakiszania uzyskuje się paszę o wysokiej jakości przy minimalnych stratach. Dzięki dostępności rękawów foliowych o średnicy od 1,2 do 3 m ta metoda zakiszania znajduje zastosowanie zarówno w małych, jak i wielkoobszarowych gospodarstwach, które nie mają utwardzonych silosów przejazdowych. W silosie elastycznym można również zakiszać całe ziarna kukurydzy oraz wysłodki, dzięki czemu zwiększa się wykorzystanie prasy silosującej w gospodarstwach hodujących bydło.
Jak zorganizować transport podczas pracy sieczkarni do kukurydzy?
W zbiorze kukurydzy na kiszonkę sieczkarniami samojezdnymi o wysokiej wydajności bardzo ważna jest dobra organizacja środków transportowych. Do transportu sieczki służą przyczepy silosowe o pojemności ładunkowej od około 30 do 60 m3. Wyposażone są z reguły w przenośniki podłogowe służące do rozładunku.
Również do transportu masy kiszonkarskiej stosuje się przyczepy skorupowe z zamontowanymi nadstawkami w celu zwiększenia ich ładowności. Jest to korzystne rozwiązanie ze względu na możliwość rozładunku bez wjeżdżania na pryzmę lub silos, a co za tym idzie – zmniejszenie czasu rozładunku i ograniczenie zanieczyszczenia kiszonki.
