Do popularnych roślin międzyplonowych dołączają nowe, często mało znane i niszowe gatunki. Wprowadzenie ich do mieszanek jest szczególnie ważne z punktu widzenia zachowania bioróżnorodności oraz wykorzystania indywidualnych cech i właściwości.
Kapusta abisyńska
Kapusta abisyńska (Brassica carinata) to jednoroczna roślina z rodziny kapustowatych, pochodząca z Etiopii. Wyróżnia się szybkim rozwojem początkowym, po którym następuje spowolnienie wzrostu, oraz bardzo późnym kwitnieniem. Tworzy grube i długie łodygi oraz szerokie liście o czerwono-fioletowym zabarwieniu, pokryte silnym woskowym nalotem. Jej nasiona są brązowo-czarne.
Gatunek ten jest dobrze przystosowany do warunków suszy i wysokich temperatur, typowych dla rejonu pochodzenia. Toleruje temperatury od około 5 do 35°C, a optymalne warunki wzrostu mieszczą się w zakresie 10–25°C. Jest rośliną mało wymagającą, dobrze radzącą sobie również na glebach przesuszonych.
W międzyplonach kapusta abisyńska pełni wiele cennych funkcji:
- szybko pokrywa glebę,
- skutecznie ogranicza rozwój chwastów,
- wytwarza dużą masę korzeniową,
- poprawia strukturę gleby,
- długi okres wegetacji ogranicza ryzyko osypywania nasion.
Kolendra siewna
Kolendra siewna (Coriandrum sativum) to jednoroczna roślina z rodziny selerowatych. Jest wartościowym gatunkiem ze względu na właściwości fitosanitarne oraz krótki okres wegetacji. Dotychczas kojarzona była głównie z przemysłem spożywczym i ziołolecznictwem. Jest cennym pożytkiem dla pszczół. W ostatnich latach zyskała również znaczenie jako komponent mieszanek międzyplonowych.
Roślina ta:
- poprawia strukturę gleby,
- ogranicza zachwaszczenie,
- spełnia wymagania ekoschematów związanych z roślinami miododajnymi,
- wydziela charakterystyczny zapach, który może odstraszać niektóre szkodniki,
- jej palowy system korzeniowy skutecznie drenuje profil glebowy.
Kozieradka pospolita
Kozieradka pospolita (Trigonella foenum-graecum) to roślina z rodziny bobowatych, coraz częściej spotykana w mieszankach międzyplonowych. Jej popularność wynika z szybkiego wzrostu, zdolności wiązania azotu atmosferycznego oraz korzystnego wpływu na strukturę gleby.
Roślina należy do gatunków niskich, ale silnie rozgałęzionych i bogato ulistnionych. Wytwarza żółte kwiaty atrakcyjne dla zapylaczy, choć jej kwitnienie jest stosunkowo krótkie, a wydajność miodowa umiarkowana. Trzeba pamiętać, że kozieradka pospolita jest wrażliwa na niskie temperatury – rośliny wymarzają już przy przymrozkach rzędu -4°C.
Gatunek ten:
- użyźnia glebę,
- może ograniczać presję niektórych szkodników,
- dzięki silnemu palowemu systemowi korzeniowemu intensywnie poprawia strukturę gleby, zwiększając jej przepuszczalność i żyzność.
Kozieradka pospolita wschodzi po 7–14 dniach. Może być wysiewana zarówno wczesną wiosną, jak i jako typowy międzyplon ścierniskowy. Zalecana obsada w międzyplonie wynosi 25–40 roślin/m². Gatunek preferuje gleby o średniej do wysokiej zasobności w składniki pokarmowe oraz oraz dobrze przygotowane stanowisko.
Krokosz barwierski
Krokosz barwierski (Carthamus tinctorius) to jednoroczna roślina z rodziny astrowatych. Tworzy podłużne liście zakończone kłującymi kolcami, przez co może przypominać osty. Rośliny osiągają wysokość od 60 do 130 cm. Gatunek ten wykształca głęboki korzeń palowy z licznymi korzeniami bocznymi.
Jest rośliną ciepłolubną, dobrze toleruje zasolenie oraz stanowiska piaszczyste. Z tego względu może w najbliższych latach zyskiwać na znaczeniu jako komponent mieszanek międzyplonowych, szczególnie na glebach słabszych i narażonych na okresowe niedobory wody.
Len oleisty
Len oleisty (Linum usitatissimum) to roślina z rodziny lnowatych, często wykorzystywana jako komponent mieszanek międzyplonowych. Wytwarza palowy system korzeniowy z korzystnie rozwiniętymi rozgałęzieniami bocznymi. Rośliny osiągają wysokość 80–120 cm, dobrze zacieniają glebę i ograniczają rozwój chwastów.
Len oleisty:
- jest wrażliwy na zagęszczenie i zamulenie gleby,
- ma stosunkowo niskie wymagania wodne,
- dobrze toleruje okresowe susze,
- jednocześnie pozostaje wrażliwy na przymrozki.
W międzyplonach len oleisty pełni również funkcję fitosanitarną – ogranicza występowanie nicieni w tym mątwika burakowego. Z tego względu jest szczególnie polecany w płodozmianie z burakiem cukrowym czy ziemniakiem.
Lnianka siewna
Lnianka siewna (Camelina sativa) to jednoroczna roślina z rodziny kapustowatych. Jest lekko omszona i dorasta zwykle do 30–120 cm wysokości. Tworzy lancetowate liście oraz żółte kwiaty zebrane w grona. Jej owocem jest gruszkowata łuszczyna zawierająca najczęściej od 8 do 16 nasion.
System korzeniowy lnianki ma charakter wrzecionowaty – początkowo rozwija się również na boki, a następnie kieruje się w głąb profilu glebowego, zwykle poniżej 30–50 cm. Roślina jest mało wymagająca i dobrze znosi suszę, dlatego może być uprawiana również na glebach słabszych. Jest ponadto gatunkiem wymarzającym, co ułatwia jej wykorzystanie w międzyplonach. Dobrze kiełkuje nawet w suchych warunkach.
Nostrzyk biały
Nostrzyk biały (Melilotus albus) to roślina z rodziny bobowatych, wykorzystywana w mieszankach międzyplonowych. Tworzy wysokie, silnie rozgałęzione pędy oraz drobne białe kwiaty zebrane w długie kwiatostany. Dzięki dobrze rozwiniętemu i głęboko sięgającemu systemowi korzeniowemu skutecznie poprawia strukturę gleby.
Jedną z najważniejszych cech tego gatunku jest zdolność do wiązania azotu atmosferycznego przy udziale bakterii brodawkowych. To wzbogaca glebę w ten pierwiastek i poprawia jej żyzność dla roślin następczych. Jest to także roślina miododajna ceniona przez pszczelarzy.
Nostrzyk biały:
- szybko rośnie,
- dobrze konkuruje z chwastami i ogranicza ich rozwój,
- dodatkowo chroni glebę przed erozją wodną i wietrzną,
- dobrze znosi suszę i może być wysiewany na słabszych glebach.
Olejarka abisyńska
Olejarka abisyńska (Guizotia abyssinica) to jednoroczna roślina z rodziny astrowatych, pochodząca z Etiopii i krajów sąsiednich. W niektórych regionach znana jest również jako ramtil lub mungo. Wykorzystywana coraz częściej jako komponent w mieszankach międzyplonowych.
Gatunek osiąga wysokość nawet do 1,5 m. Jego łodygi są owłosione, puste w środku i łamliwe, a ich barwa może zmieniać się od zielonej do fioletowej. Roślina może tworzyć nawet kilkanaście odgałęzień. Liście są naprzeciwległe, sercowate lub owalno-lancetowate i osiągają do 20 cm długości.
Olejarka abisyńska wzbudza zainteresowanie jako komponent w mieszankach międzyplonowych ze względu na:
- bardzo małe wymagania wodne,
- tolerancję na suszę
- oraz możliwość bezpiecznego wykorzystania praktycznie w każdym płodozmianie.
Jako przedstawiciel rodziny astrowatych nie koliduje z większością gatunków uprawnych. Szybko rośnie i dostarcza dużej ilości zielonej masy, co korzystnie wpływa na strukturę i żyzność gleby.
Olejarka abisyńska ma długi okres wegetacji i późno kwitnie, dlatego w naszych warunkach klimatycznych ryzyko wytworzenia i osypania nasion jest niewielkie. Stosunkowo łatwo przemarza – wystarczają do tego pierwsze jesienne przymrozki. Pozostawia po sobie plantacje wolną od chwastów aż do wiosny, co wynika z jej właściwości allelopatycznych. Dodatkowo hamuje rozwój niektórych patogenów glebowych.
Owies szorstki
Owies szorstki (Avena strigosa) to roślina z rodziny wiechlinowatych, znana również jako owies piaskowy lub owsik. Jest gatunkiem pochodzącym z zachodniej i północno-zachodniej Europy. Nie należy go mylić z owsem głuchym. Rośliny tworzą proste, wzniesione łodygi osiągające do 1,8 m wysokości. Liście są szerokie i szorstkie, co stanowi cechę charakterystyczną gatunku. Ziarno jest mniejsze niż u innych form owsa.
Gatunek jest cennym składnikiem międzyplonów. Szczególnie dobrze sprawdza się na glebach słabych, piaszczystych i o niższym pH. Ceniony jest za:
- szybki wzrost,
- zdolność do wytwarzania dużej ilości masy organicznej
- oraz działanie fitosanitarne.
Jego korzenie wydzielają skopolatynę, która ogranicza rozwój patogenów grzybowych w glebie, w tym sprawców chorób podstawy źdźbła, dlatego stanowi bardzo dobry przerywnik w zmianowaniu zbóż.
Sorgo zwyczajne
Sorgo zwyczajne (Sorghum bicolor) to jednoroczna roślina z rodziny wiechlinowatych, cechuje się fotosyntezą typu C4. Jest gatunkiem ciepłolubnym, charakteryzującym się silnym wzrostem i bardzo dużym ilością biomasy. Tworzy długie, sztywne liście oraz wiechowaty kwiatostan.
Wysiewany w międzyplonie osiąga zwykle około 1,5 m wysokości, natomiast w uprawie głównej może dorastać nawet do 2–3 m (odmiany kiszonkowe). Wytwarza silny, głęboki system korzeniowy z wyraźnie rozwiniętym korzeniem głównym, który intensywnie przerasta glebę i poprawia jej strukturę.
- jest mało wymagające pod względem stanowiska,
- dobrze znosi suszę,
- szczególnie dobrze sprawdza się na glebach suchych oraz słabszych,
- jest wrażliwe na przymrozki, szybko wymarza.
