Użytki zielone to bardzo cenne źródło paszy dla zwierząt. Okres jesieni to właściwy termin, by zadbać o przyszły plon i przygotować rośliny do zimowania.
Użytki zielone to przede wszystkim źródło cennej paszy dla zwierząt. Wysokie ceny środków produkcji, w tym pasz, a także zmiany klimatu sprawiają, że produkcja rolna staje się trudniejsza. Szczególnie w mijającym roku wielu rolników miało problemy ze zbiorem drugiego i trzeciego pokosu z użytków zielonych.
Przyczyną jest susza. Niedobór opadów przyczynił się do obniżenia plonu roślin, co oznacza mniejszą ilość paszy. Susza miała wpływ również na kondycję runi, dlatego o przyszłorocznym plonie powinniśmy pomyśleć już jesienią.
Co wpływa na kondycję runi?
Błędy w pielęgnacji, nawożeniu czy użytkowaniu mogą sprawić, że darń będzie zdegradowana, co wiąże się z występowaniem na niej chwastów czy gatunków o niskiej wartości gospodarczej. Na degradację runi wpływ ma wiele czynników.
Jedną z przyczyn są z pewnością wspomniane już przeze ze mnie czynniki pogodowe. Wysokie temperatury, brak i nierównomierny rozkład opadów powodują przesychanie gleby, szczególnie w przypadku słabo zadarnionej powierzchni. W takich warunkach słabiej radzą sobie także rośliny o słabiej wykształconym systemie korzeniowym. Również występowanie późnowiosennych lub wczesnowiosennych przymrozków może znacząco osłabić darń. Dlatego tak ważne jest, by w okresie jesieni zadbać o system korzeniowy roślin oraz ich dobre zimowanie.
Do degradacji runi może przyczyniać się też wyjaławianie gleby ze składników pokarmowych oraz wzrost zakwaszenia gleby. Zjawisko to może być skutkiem niewłaściwego nawożenia czy nawet jego zaniechania, a także błędami w aplikacji nawozów. Nawożenie TUZ jest ważne nie tylko ze względu na zaspokojenie potrzeb pokarmowych runi, ale ma również wpływ na kondycję gleby.
I pewnie większość z nas zdaje sobie sprawę z tego, że bez odpowiedniego nawożenia nie osiągniemy zadowalającego plonu. Pamiętajmy także jednak i o tym, że właściwe nawożenie wpływa na kondycję zwierząt, a więc również na produkcję mleka. Wielkość biomasy oraz skład chemiczny runi będzie miał wpływ na wzrost i zdrowotność zwierząt, a także na mikroflorę żwacza, to z kolei wpłynie na wartość odżywczą mleka.
Na uzyskiwanie wysokiego plonu paszy mogą wpłynąć również niszczenie darni przez dzikie zwierzęta, jak np. dziki, krety czy nornice.
Natomiast pozostawienie nieskoszonej runi lub niedojadów, a także zbyt niskie koszenie i zbyt późny zbiór może znacząco wpłynąć na przezimowanie roślin. W latach mokrych lub w okresie nawalnych deszczów problemem mogą być niewłaściwie konserwowane urządzenia melioracyjne lub ich brak, co jest przyczyną uszkodzenia runi z powodu podtopień czy zabagnienia. Należy przy tym pamiętać o tym, że przerzedzenie runi jest doskonałym miejscem dla rozwoju chwastów oraz gatunków o niskiej wartości gospodarczej.
Użytki zielone – kiedy wykonać ostatni pokos?
Ostatni pokos oraz wypas ma ogromny wpływ na zimowanie i plon runi. Termin ostatniego pokosu i wysokość koszenia powinien umożliwić roślinie zgromadzenie odpowiedniej ilości węglowodanów.
Jeśli ostatni pokos czy wypas będzie późny, to okres na zmagazynowanie substancji zapasowych niezbędnych do zimowania będzie zbyt krótki. Zbyt długi okres natomiast sprawia, że łan jest zbyt wybujały.
Materiały zapasowe zgromadzone służą roślinie do zawiązywania nowych pędów, a pędy powstałe jesienią są trwalsze niż te zawiązane wiosną. Pędy, które przezimują w następnym roku, będą tworzyć masę zieloną, stąd warto dać roślinom czas na zawiązanie jak największej ich liczby.
Dlatego ostatnie koszenie lub wypas ostatniego odrostu powinien mieć miejsce najpóźniej na ok. miesiąc przed trwałym spadkiem temperatury poniżej 0°C. W okresie tym ruń ma szansę zregenerować się i odrosnąć.
Gatunki traw i motylkowych różnią się pod względem mrozoodporności, zimotrwałości, a także reakcją na opóźnianie zbioru. Najmniej na opóźnianie zbioru wrażliwa jest kostrzewa trzcinowa. Natomiast najsilniej reaguje mozga trzcinowata, silnie również reaguje życica.
Ważnym zabiegiem pielęgnacyjnym jest także wysokość koszenia. Zbyt niskie koszenie może uszkadzać węzły krzewienia oraz nadmiernie odkryć glebę i przyczynić się do jej przesychania. Przyjmuje się, że optymalna wysokość ostatniego pokosu to ok. 7–8 cm. Jednak u niektórych gatunków traw, które krzewią się nadziemnie, powinna być wyższa.
Wyżej należy kosić trawy wysokie i trawy zbitokępkowe. Zbyt nisko nie powinno się kosić również runi, w której znajdują się rośliny bobowate drobnonasienne, gdyż można uszkodzić szyjkę korzeniową, gromadzącą cukry. W takich runiach wysokość koszenia powinna wynosić 7–8 cm.
Nawożenie runi
Nawożenie to ważny element agrotechniki w otrzymywaniu plonu. Jesienią warto dostarczyć roślinom fosforu, potasu, siarki oraz magnezu. Okres ten jest to również dobry moment na regulację odczynu gleby. Pamiętajmy jednak, że nie należy wapnować użytków zielonych przy jednoczesnym stosowaniu nawozów naturalnych.
Odczyn gleby wpływa na przyswajalność składników pokarmowych, rozwój systemu korzeniowego oraz mikroflory glebowej. Niemniej jednak użytki zielone są bardzo wrażliwe na wapnowanie i regulację odczynu powinniśmy wykonać z rozwagą.
Wapnowanie użytków zielonych
Nie należy stosować wapna tlenkowego, a jeżeli odczyn gleby jest niższy od optymalnego jesienią można zastosować wapno węglanowe lub węglanowo- magnezowe. Przy optymalnym odczynie i niskiej zasobności w magnez warto zastosować wapno węglanowo-magnezowe, co poprawia wzrost traw, jakość paszy i zwiększa udział roślin bobowatych.
Regulację odczynu należy przeprowadzić na glebach mineralnych lekkich i średnich o pH poniżej 5,5. Gleby mineralne ciężkie o pH powyżej 5,5, a gleby mineralno-organiczne powyżej pH 5 nie wymagają wapnowania. Nie należy wapnować gleb organicznych, torfowo-murszowych, murszowych, pobagiennych, ponieważ zabieg ten może spowodować niekorzystne działanie polegające na rozkładzie materii organicznej.
Tylko w przypadku spadku pH poniżej 4,5 można przeprowadzić taki zabieg na glebach organicznych. Dawki wapna powinny być wtedy jak najmniejsze i stosowane częściej w minimalnych ilościach, czyli 0,5–1,0 t/ha masy wapna węglanowego lub dolomitu. Natomiast na glebach mineralnych dawka wapna może być wyższa, ale nie powinna przekraczać 2 ton CaO/ha, czyli do 4 ton wapna węglanowego na hektar.
Warto pamiętać, że wapń pełni również funkcję odżywczą dla roślin. I choć jego rola w nawożeniu użytków zielonych jest niedoceniana, to warto wiedzieć, że pierwiastek ten odpowiada za rozwój systemu korzeniowego i zawiązywanie brodawek u roślin bobowatych. Wapń podnosi także odporność roślin na patogeny.
Jeśli nie planujemy zabiegu wapnowania, to warto rozważyć nawożenie nawozami naturalnym, wśród których cennym nawozem jest dobrze przefermentowany obornik poprawiający skład botaniczny runi. Zaleca się stosować obornik na łąki i pastwiska w dawce 25–30 t/ha co 4–5 lat. Nawożąc użytki zielone obornikiem, pamiętajmy o wygrabieniu pozostałości ściółki wiosną.
Obornik, gnojowica i gnojówka na użytkach zielonych
Na łąki możemy zastosować także nawozy naturalne płynne, czyli gnojowicę i gnojówkę, nie zapominając o tym, że dawka jednorazowa na 1 ha nie powinna przekraczać 30 m3. Jeśli zastosujemy zbyt wysoką dawkę, to na powierzchni może wytworzyć się tzw. kożuch, co ogranicza rozwój traw szlachetnych, a w to miejsce rozwijają się chwasty.
Nawozów naturalnych płynnych nie stosujemy na pastwiskach ze względu na zagrożenie ze strony organizmów chorobotwórczych i niższą smakowitość.
Pierwiastkami, jakie należy podać jesienią, są:
- fosfor,
- potas,
- siarka,
- magnez.
Fosfor i potas – wsparcie runi przed zimą
Fosfor to składnik odpowiedzialny za rozwój systemu korzeniowego, który powinien być głęboki z dobrze rozwiniętą strefą włośnikową. Jest to szczególnie ważne w latach suchych. Ze względu na zmiany klimatyczne okresy z niedoborami opadów będą coraz częstsze i dłuższe.
Moim zdaniem, rozwój systemu korzeniowego powinien być priorytetem. Fosfor poprawia również krzewienie się roślin.
Na nawożenie tym składnikiem powinniśmy zwrócić szczególną uwagę na użytki zielone, które zawierają rośliny bobowate drobnonasienne, gdyż mają one większe zapotrzebowanie na fosfor. Wyższe dawki fosforu wymagane są również na glebach organicznych. Zbyt niska dawka fosforu na glebach torfowych i murszowych może spowodować wystąpienie objawów niedoboru tego składnika u roślin łąkowych.
Fosforem należy nawozić wszystkie rodzaje gleb proporcjonalnie do zastosowanego azotu. Poleca się stosowanie fosforu raz w roku w jesienią, najlepiej wolno działającego, który równomiernie będzie dostarczał ten składnik.
Jeśli zależy nam na rozwoju systemu korzeniowego, to warto również sięgnąć po substancje biostymulujące, które dodatkowo pobudzą system korzeniowy do wzrostu.
Potas wpływa na przebieg fotosyntezy i poprawę gospodarki węglowodanowej w roślinach, a także stymuluje krzewienie. Pierwiastek ten poprawia również zimotrwałość roślin i zwiększa smakowitość paszy. Nawożąc tym składnikiem, należy pamiętać, by nie przekraczać dawek 50 K2O/ ha.
Podobnie jak w przypadku fosforu, również większe wymagania względem potasu mają TUZ położone na glebach organicznych z dużym udziałem roślin bobowatych drobnonasiennych.
Siarka i magnez – warto o nich pamiętać
Na użytkach zielonych warto również zwrócić uwagę na nawożenie siarką oraz magnezem. Gleby w Polsce są ubogie w siarkę, a pierwiastek ten ma bardzo duże znaczenie w metabolizmie azotu. Optymalne nawożenie siarką sprawia, że pasza zawiera więcej aminokwasów i białek. Pierwiastek ten ma również wpływ na syntezę chlorofilu, co przekłada się na efektywność fotosyntezy. Optymalne nawożenie siarką zwiększa również zdrowotność roślin ze względu na grzybobójcze i bakteriostatyczne jej właściwości.
Ważny w procesie fotosyntezy jest także magnez, który znajduje się w samym centrum cząsteczki chlorofilu. Optymalne odżywienie roślin magnezem sprawia, że liście mają większą powierzchnię i są bardziej smakowite. Dobre nawożenie tym pierwiastkiem sprawia, że rośliny szybciej pobierają i przemieszczają azot w okresie wiosennym.
Na co jeszcze zwrócić uwagę przy użytkach zielonych jesienią?
Oprócz odpowiedniego terminu i wysokości cięcia oraz nawożenia czy wapnowania, warto również sprawdzić drożność urządzeń melioracyjnych.
Korzystne jest także przewietrzenie darni poprzez bronowanie, które jednocześnie oczyszcza użytki zielone z zalegającej darni. W niektórych przypadkach konieczne będzie również wykonanie podsiewu.
