Burak cukrowy należy do roślin wyjątkowo wymagających. Żeby osiągnąć wysoki plon i odpowiednią zawartość cukru, plantacja musi być zdrowa przez cały sezon wegetacyjny. Problem polega na tym, że buraki są narażone na wiele groźnych chorób grzybowych, bakteryjnych i wirusowych. Część z nich rozwija się bardzo szybko i potrafi w krótkim czasie znacząco obniżyć plon.
Największe straty pojawiają się zwykle wtedy, gdy pierwsze objawy zostają zlekceważone albo ochrona wykonana jest zbyt późno. W praktyce skuteczna walka z chorobami zaczyna się już na etapie planowania płodozmianu i przygotowania pola.
Chwościk buraka to największy wróg plantatorów
Jedną z najgroźniejszych chorób buraka cukrowego jest chwościk buraka. Wywołuje go grzyb Cercospora beticola. Choroba najczęściej pojawia się latem, szczególnie podczas ciepłej i wilgotnej pogody.
Pierwsze objawy to niewielkie okrągłe plamy na liściach. Początkowo są jasnobrunatne, później środek plamy szarzeje, a brzegi stają się ciemniejsze.
Silne porażenie prowadzi do:
- zamierania liści
- osłabienia wzrostu korzeni
- spadku zawartości cukru
- obniżenia plonu
Plantacja zaatakowana przez chwościka często wygląda jak przypalona. Roślina próbuje odbudowywać liście, co dodatkowo osłabia korzeń.
Największe ryzyko występuje przy:
- wysokiej wilgotności
- temperaturach powyżej 20 stopni
- zbyt częstej uprawie buraka na tym samym polu
- pozostawianiu resztek pożniwnych
Mączniak prawdziwy pojawia się pod koniec lata
Dość częstą chorobą jest także mączniak prawdziwy buraka. Charakterystycznym objawem jest biały mączysty nalot widoczny na liściach.
Choroba rozwija się szczególnie intensywnie podczas:
- ciepłych dni
- suchych okresów
- dużych różnic temperatur między dniem a nocą
Silny rozwój mączniaka ogranicza fotosyntezę i pogarsza jakość plonu. Choć choroba zwykle nie jest aż tak groźna jak chwościk, również może powodować wyraźne straty.
Brunatna plamistość liści osłabia rośliny
Brunatna plamistość liści często mylona jest z innymi chorobami grzybowymi. Objawia się pojawianiem nieregularnych brunatnych plam na blaszkach liściowych.
Z czasem liście:
- żółkną
- zasychają
- przedwcześnie obumierają
Choroba ogranicza powierzchnię asymilacyjną rośliny, co bezpośrednio wpływa na rozwój korzenia i ilość zgromadzonego cukru.
Rizomania może całkowicie zniszczyć opłacalność uprawy
Jedną z najbardziej niebezpiecznych chorób wirusowych jest rizomania buraka. Powoduje ją wirus przenoszony przez organizm żyjący w glebie.
Charakterystyczne objawy to:
- silnie rozwinięte cienkie korzenie boczne
- zahamowanie wzrostu
- więdnięcie liści
- niski plon korzeni
- bardzo mała zawartość cukru
Korzeń przypomina często brodę z cienkich korzonków. Choroba jest wyjątkowo trudna do zwalczenia, ponieważ patogen długo utrzymuje się w glebie.
Największe znaczenie ma tutaj:
- odpowiedni płodozmian
- wybór odpornych odmian
- unikanie przenoszenia zakażonej ziemi
Zgorzel siewek jest groźna już od początku uprawy
Problemy mogą pojawić się już krótko po wschodach. Zgorzel siewek atakuje młode rośliny i prowadzi do ich zamierania.
Objawy obejmują:
- przewężenie łodyżki
- ciemnienie tkanek
- przewracanie się siewek
- gnicie korzeni
Choroba szczególnie często rozwija się w zimnej i mokrej glebie. Zbyt wczesny siew oraz ciężkie stanowiska zwiększają ryzyko problemu.
Sucha zgnilizna korzeni pojawia się podczas przechowywania
Niektóre choroby ujawniają się dopiero po zbiorze. Sucha zgnilizna korzeni prowadzi do pogorszenia jakości buraków podczas składowania.
Porażone korzenie:
- miękną
- brunatnieją
- tracą masę
- gorzej nadają się do przerobu
Uszkodzenia mechaniczne podczas zbioru znacznie zwiększają ryzyko rozwoju choroby.
Jak ograniczyć ryzyko chorób buraka cukrowego?
Najważniejszą rolę odgrywa profilaktyka. Nawet najlepsze środki ochrony nie zapewnią pełnej skuteczności, jeśli plantacja prowadzona jest nieprawidłowo.
Najważniejsze zasady to:
- odpowiedni płodozmian
- wybór zdrowych nasion
- regularna obserwacja plantacji
- niszczenie resztek pożniwnych
- terminowe wykonywanie zabiegów ochronnych
Buraków nie powinno się uprawiać zbyt często na tym samym polu. Wielu specjalistów zaleca przerwę wynoszącą minimum 4 lata.
Warunki pogodowe mają ogromne znaczenie
W ostatnich latach rolnicy coraz częściej obserwują większą presję chorób. Ma to związek między innymi ze zmianami pogody.
Ciepłe i wilgotne lato sprzyja rozwojowi wielu patogenów, szczególnie:
- chwościka
- brunatnej plamistości
- zgnilizn korzeni
Z kolei długotrwałe susze osłabiają rośliny i zwiększają ich podatność na infekcje.
Dlatego nowoczesna ochrona buraka cukrowego opiera się nie tylko na opryskach, ale również na stałym monitorowaniu warunków pogodowych i szybkiej reakcji na pierwsze objawy chorób. W wielu gospodarstwach regularne lustracje plantacji stały się dziś równie ważne jak nawożenie czy terminowy siew.
