Każdy hodowca bydła mlecznego doskonale zdaje sobie sprawę, że kluczowym składnikiem sukcesu produkcji stada jest odpowiednio zbilansowana dawka żywieniowa. Oprócz odpowiednich warunków bytowania zwierząt, produkcja mleka w głównym stopniu zależy od paszy, jaką skarmiamy bydło mleczne.
Żywienie stada bydła mlecznego nie polega na podaniu takiej ilości paszy by zaspokoić głód zwierząt. Hodowca musi dobrać odpowiednie zboża dobrej jakości, zadbać o prawidłową strukturę paszy, a następnie odpowiednio zbilansować dawkę pokarmową dla zwierząt w zależności od fazy laktacji. Poprzez stosowanie odpowiedniej diety, rolnik ma duży wpływ na mleczność, stan zdrowia oraz kondycję swoich krów.

Pasze treściwe i objętościowe

Pasze treściwe dla krów mlecznych powinny stanowić blisko 20% mieszanki paszowej. Pozostałe 80% stanowi pasza objętościowa. Pasze treściwe to głównie ziarna zbóż, śruty poekstrakcyjne oraz nasiona roślin motylkowatych. Z kolei pasze objętościowe to kiszonki, sianokiszonki, siano czy słoma.

Systemy żywienia bydła mlecznego

Wyróżniamy trzy systemy żywienia bydła mlecznego. Pierwszym z nich jest żywienie w systemie tradycyjnym.

Żywienie bydła mlecznego w systemie tradycyjnym

Polega ono na oddzieleniu pasz treściwych od objętościowych. Do jego zalet należy duży wpływ na podawanie paszy przez hodowcę – rodzaj paszy i ilość. Jednocześnie, żywiąc krowy mleczne w systemie tradycyjnym możemy spodziewać się niedojadów, czyli resztek paszy, które były nieapetyczne dla krów. A to powodować może pojawienie się chorób metabolicznych w stadzie, bowiem spożywanie wybranych składników paszy skutkuje mniejszym ilościom składników odżywczych pobranych przez zwierzęta, bądź odwrotnie, pobranie zbyt dużej ilości składników np. węglowodanów.

Żywienie bydła w systemie PMR

Drugim systemem żywienia bydła mlecznego jest PMR (partially mixed ration). System ten znajduje swoich zwolenników u rolników prowadzących mniejsze gospodarstwa rolne, a także utrzymujących krowy w oborach wyposażone w roboty udojowe, co wynika z charakterystyki żywienia w tego typu obiektach. Żywienie krów mlecznych w tym systemie to przede wszystkim jedna kompletna porcja pożywienia, którą dostają wszystkie zwierzęta z uwzględnieniem codziennego zapotrzebowania. Dla osobników, które produkują większe ilości mleka, hodowca podaje większe dawki paszy treściwej. PMR to częściowo wymieszana dawka, niezawierająca jednocześnie wszystkich komponentów paszowych, jakie otrzymuje krowa w ciągu dnia. Stanowi alternatywę dla systemu TMR.

Żywienie bydła mlecznego w systemie TMR

Trzecim systemem żywienia bydła mlecznego jaki wyróżniamy jest system TMR (total mixed ration). Jest to system jaki najczęściej można spotkać w dużych gospodarstwach rolnych nastawionych na produkcję wysokotowarową, w której liczy się wydajność mleczna stada. Definicja TMR to żywienie krów mlecznych, w którym wszystkie pasze objętościowe, treściwe, mineralne oraz inne dodatki żywieniowe podawane są razem po wymieszaniu razem ze sobą, jako pasza pełnoporcjowa. Dostęp do owej mieszanki zwierzęta mają przez 24 godziny na dobę. Do wyprodukowania paszy konieczny jest wóz paszowy pozwalający na mieszanie pasz, ich ważenie oraz zadawanie do żłobów lub na stoły paszowe. TMR obejmuje również różne grupy krów mlecznych, podzielonych według kryteriów, czy znajdują się w okresie wczesnej laktacji, późnej oraz gdy są zasuszone.

Zawartość pasz objętościowych w zależności od fazy laktacji

Utrzymanie stada krów mlecznych przy wysokiej wydajności mlecznej to spore wyzwanie dla producenta rolnego. Wymaga to nie tylko dbałości o warunki bytowania zwierząt czy ich kondycję. W głównej mierze zależy to od odpowiednio zbilansowanej dawki pokarmowej dla krów mlecznych w zależności od fazy laktacji w jakiej znajdują się zwierzęta.

Do pierwszej fazy laktacji krów mlecznych zaliczamy wczesny okres laktacji. Występuje ona około 70 dnia po ocieleniu. Okres ten charakteryzuje się dużą wydajnością mleczną. Zwierzęta mają wówczas większe zapotrzebowanie na pożywnie, choć zdarzają się sytuacje, gdzie u krów obserwuje się mniejszy apetyt. W takiej sytuacji zwierzęta korzystają ze swoich rezerw tłuszczowych. W okresie wczesnej laktacji hodowca powinien dopilnować, by krowy zwiększyły ilość pobierania paszy, aby pokryć ujemny bilans energetyczny.
Kolejną fazą laktacji krów mlecznych jest faza dojrzała. W tym okresie ważne jest, aby pilnować utrzymanie wydajności mlecznej na wysokim oraz stałym poziomie. W fazie dojrzałej krowy mleczne stabilizują swoją wagę, przez co mają lepszą kondycję. Rolą producenta rolnego w tej fazie jest nie przekraczanie porcji paszy treściwej w stosunku do masy ciała krowy mlecznej. Na każdy kilogram masy ciała krowy, hodowca nie powinien podawać więcej jak 2,5% paszy treściwej. Oznacza to, że dla krowy ważącej 500 kg hodowca nie powinien podawać więcej jak 12,5 kilograma paszy treściwej.

Koniec laktacji to okres w którym produkcja mleka ulega wyhamowaniu. Utrzymanie krów mlecznych w dobrej kondycji wymaga przez hodowcę zwiększenia dawki pokarmowej dla zwierząt o około 10-20% w stosunku do normalnego zapotrzebowania. Dotyczy to głównie młodszych osobników.

Rolą producenta rolnego w okresie laktacji jest ich zachęcanie do spożycia większych ilości paszy. Przekłada się to na wydajność mleczną stada, przyswajalność energii i utrzymanie zwierząt w dobrej kondycji. Sam proces pobierania paszy uwarunkowany jest różnymi czynnikami do których możemy zaliczyć dostęp do świeżej wody czy temperaturę otoczenia.

Struktura paszy dla bydła mlecznego

Długie cząsteczki paszy działają stymulująco na procesy przeżuwania oraz aktywność ruchową żwacza. Samo przeżuwanie u krów działa na wydzielanie śliny buforującej żwacz. Proces ten zapobiega gwałtownym spadkom pH a przyczynia się do poprawy zdrowotności żwacza. Do innych, bardzo ważnych zasad prawidłowego żywienia krów mlecznych możemy zaliczyć dawkę pokarmową, która powinna być uzależniona od stanu i zdrowotności zwierząt. Odpowiednie wymieszanie paszy i rozdrobnienie pomaga uniknąć sytuacji, gdzie krowa staje się wybredna na jedzenie i wybiera tylko najbardziej smakowite składniki paszy. Należy pamiętać również o zabezpieczeniu swojej paszy, kiszonek przed działaniem szkodliwych czynników czy insektów. Dodatkowo w przypadku kiszonek ważne jest, aby były one przechowywane w warunkach beztlenowych, by uniknąć powstawania pleśni. Do elementów prawidłowego żywienia bydła mlecznego zaliczamy także podział krów mlecznych na grupy. Mamy tutaj na myśli krowy zasuszone i te w fazie laktacji.

Podstawowe zasady prawidłowego żywienia krów mlecznych

Aby hodowla krów mlecznych była na jak najwyższym poziomie hodowca powinien zadbać o każdy czynnik wpływający na mleczność krów w swoim stadzie. Po pierwsze prawidłowo zbilansowana dawka pokarmowa to jeden z głównych czynników wpływających na sukces hodowli, bądź jej porażkę. Dawka powinna być odpowiednio zbilansowana, zgodnie z zapotrzebowaniem zwierzęcia na składniki pokarmowe. Producent rolny musi przestrzegać skarmiania zwierząt odpowiednią ilością paszy w zależności od stanu fizjologicznego zwierzęcia. Mogą to być: okres laktacji lub zasuszenia czy poziom produkcji. Paszę dla krów mlecznych sugeruje się zadawać w kilku odpasach, mniej więcej 2-3 w ciągu dnia. Kluczowe przy produkcji krów mlecznych jest również ich podział na grupy żywieniowe.

Odpowiednia higiena

Jeśli planujemy dokonać zmiany w żywieniu zwierząt ważne jest aby były one przeprowadzane w dość powolnym tempie, co pozwoli na ograniczenie ryzyka wystąpienia chorób metabolicznych. Sama pasza zadawana zwierzętom musi być czysta, bez grzybów, pleśni czy insektów. Higiena dotyczy również stołu paszowego czy żłobu. Samo sprzątanie niedojadów pozwoli na oszacowanie, czy krowy zjadają całą paszę, bądź pomijają mniej apetyczne fragmenty.

Dodatki paszowe

W żywieniu bydła mlecznego kluczową rolę pełnią różnego rodzaju dodatki paszowe. Dzięki nim zwierzęta uzupełniają niedobory aminokwasów, składniki mineralnych, witamin oraz białka. Dawka żywieniowa powinna być odpowiednio zbilansowana i charakteryzować się taką strukturą, by ograniczyć wystąpienie chorób metabolicznych.

Woda i lizawki

Oczywiście przy żywieniu bydła mlecznego nie zapominamy o dostępie do wody oraz lizawek uzupełniających składniki mineralne. Średnio krowa pobiera ok. 5 l wody na każdy kg wyprodukowanego mleka. Przy produkcji 40 l mleka, krowa może pobrać nawet 200 l wody w ciągu dnia. Obniżenie pobrania wody o około 40% powoduje mniejsze pobranie paszy (16-24%), co skutkować będzie obniżoną produkcją mleka.

Temperatura otoczenia

Innym, niepozornym czynnikiem wpływającym na pobieranie paszy przez bydło mleczne jest temperatura otoczenia. Krowy zjadają mniej paszy, gdy temperatura otoczenia przekracza 24°C. W gorące, letnie dni pobranie paszy może spaść o 15-20% Dobrym sposobem zapobiegającym tego typu sytuacji jest podawanie 60% dawki pokarmowej nocą, gdy temperatura jest niższa.

Podsumowanie

Odpowiednio zbilansowana dawka pokarmowa, dobre warunki bytowania zwierząt, higiena obory, to jedne z czynników wpływających na opłacalność produkcji mlecznej naszego stada. Oczywiście, kluczem do sukcesu hodowli jest przede wszystkim żywienie zwierząt, o czym wie każdy hodowca bydła mlecznego. Bilansując dawkę pokarmową nie zapominajmy jednak, że potrzeby pokarmowe krów mlecznych zależą w dużej mierze od fazy laktacji oraz zaawansowania ciąży zwierzęcia.

Widok krowy na pastwisku w dzisiejszych czasach to coraz rzadziej spotykany obraz. Mimo coraz szerszego zaprzestania wypasu bydła na pastwiskach warto zwrócić uwagę na jego korzystny wpływ pod względem nie tylko ekonomicznym ale również zdrowotnym.

Definicja wypasu bydła

Wypas bydła to nic innego jak wyprowadzenie stada z budynków inwentarskich lub niewielkich wybiegów na trwałe użytki zielone, na których bydło przebywa kilka godzin dziennie.
W ostatnim czasie bardzo duża ilość gospodarstw rolnych nastawionych na wysokie wyniki produkcji zaprzestała wypasanie bydła na pastwiskach. Likwidacja wielu małych, rodzinnych gospodarstw również przyczyniła się do coraz rzadszego widoku krowy na pastwisku.

Zalety i wady wypasu bydła

Do najważniejszej zalety wypasu bydła należy obniżenie kosztów produkcji. Dzieje się tak za sprawą pozyskania dobrej jakościowo paszy dla zwierząt bez dodatkowych nakładów finansowych. Wypasając krowy na pastwisku możemy obniżyć koszty związane z ceną materiałów do produkcji rolnej np. paszy. W przypadku dużej hodowli jest możliwe ograniczenie liczby pracowników w gospodarstwie, a także zmniejszenie zużycia maszyn i energii elektrycznej.

Poprawa dobrostanu zwierząt to drugi czynnik przemawiający za wypasaniem bydła na pastwiskach. Na dworze zwierzęta korzystają z promieni słonecznych, świeżego powietrza czy możliwości większego ruchu. Poprawiając bydłu warunki bytowe możemy ograniczyć wystąpienie wielu chorób, za czym w parze idą koszty leczenia stada. Wypas poprawia również parametry rozrodu oraz pomaga mniejszych ilość brakowanych sztuk.

Po trzecie, wypas bydła przyczynia się do zwiększenia bioróżnorodności na trwałych użytkach zielonych. Wypas pozwala na ograniczenie występowania chwastów oraz zróżnicowaniu składu botanicznego pastwiska. Poza tym zwierzęta, które udeptują glebę, ograniczają intensywność mineralizacji materii organicznej.
Dodatkowo, przebywanie na świeżym powietrzu ogranicza częstotliwość występowania chorób układu oddechowego.

Do wad wypasu bydła możemy zaliczyć jego niekorzystne oddziaływanie na środowisko przy zbyt dużej liczbie zwierząt na danym obszarze użytków zielonych. Dodatkowo, przyczynia się do to niszczenia siedlisk ptaków, nadmiernym rozdeptywaniu mokradeł czy występowaniu niepożądanej roślinności. Wielkość obsady ma również wpływ na zanieczyszczenie wód glebowych azotem oraz fosforem, ponieważ zbyt duża obsada zwierząt to duża ilość odchodów.

Wypas ciągły czy rotacyjny

W Polsce wypas trwa z reguły od 130 do 180 dni. Przy sprzyjającym warunkom atmosferycznym oraz odpowiedniej pielęgnacji użytków zielonych wypas ten może być prowadzony od marca do listopada.
Nasz wypas możemy zorganizować na dwa sposoby – wypas ciągły lub rotacyjny. Wypas systemem ciągłym polega na wypasaniu bydła bez ograniczeń. Wypas ten poleca się hodowcą, którzy posiadają odpowiednio duży areał trwałych użytków zielonych. Do wad systemu ciągłego należą przede wszystkim ograniczenia zaspokojenia potrzeb pokarmowych, ponieważ tylko w okresie maja i czerwca możemy dostarczyć zwierzętom wszystkich niezbędnych składników pokarmowych. Poza tym, system ten prowadzi do degradacji użytków zielonych na skutek ciągłego wygryzania runi. Na miejscach roślin pożądanych zaczynają pojawiać się chwasty.

System rotacyjny z kolei polega na wyznaczaniu kwater dla stada, dzięki czemu możemy dawkować paszę zwierzętom. Hodowca wyznacza bydłu określoną ilość miejsca na pożywanie paszy, a puste kwatery mają możliwość regeneracji, na których możemy przeprowadzić różne zabiegi agrotechniczne.

Kryteria zwierząt do wypasu

Aby wypas bydła był przeprowadzony we właściwy sposób, nie narażając zdrowia i kondycji naszego stada, musimy zwrócić uwagę na kilka czynników kwalifikujących zwierzęta do wypasu.
Po pierwsze, wypasana rasa powinna charakteryzować się dużą odpornością oraz adaptacją na niekorzystne warunki atmosferyczne. Po drugie powinna cechować się prawidłowym wykorzystaniem paszy na kg przyrostu masy ciała. Po trzecie, krowy matki muszą posiadać dobrze rozwinięty instynkt macierzyński, tak aby mogły karmić cielęta jak najdłużej. Ponadto, producent rolny przy wyborze rasy na wypas powinien zwrócić uwagę na parametry rozrodu swojego stada. Jest to ważne, ponieważ na użytkach zielonych nie będziemy mieli wglądu do objawów zaczynającego się porodu oraz samej akcji porodowej. Do wypasu nadają się rasy mięsne takie jak Angus czy Limousine. Dodatkowo zwierzęta rasy Hereford, Charolaise, Salers czy Simental przez cały rok mogą przebywać pastwiskach.

Przygotowanie pastwiska do wypasu dla bydła

Aby pastwiska pozwoliły zaspokoić potrzeby żywieniowe zwierząt należy prawidłowo o nie zadbać. Samo przygotowanie do sezonu rozpoczyna się wczesną wiosną. Wykonujemy wtedy wiele zabiegów agrotechnicznych mających na celu poprawę kondycji użytków zielonych. Jednym z pierwszych zabiegów jakie wykonujemy jest wyrównanie terenu, w tym usunięcie kretowin. Na pastwisku przeprowadza się włóknowanie terenu w celu pozbycia się nierówności, a dodatkowe zastosowanie brony łąkowej pozwoli nam na usunięcie z darni obumarłych części roślin. W razie potrzeby dosiewamy odpowiednie mieszanki traw dostosowanych pod względem swoich właściwości do potrzeb żywieniowych bydła i warunków glebowych. Aby zwierzęta w pełni mogły korzystać z walorów roślinnych warto przeprowadzić wapnowanie gleby w celu poprawy jej pH. Zabieg ten przeprowadzamy gdy pH na naszym polu spadnie poniżej 5,5. Do innych zabiegów agrotechnicznych mających na celu poprawę stanu użytkowości pastwiska należy nawożenie mikro i makroelementami. Do nawożenia wykorzystujemy głownie azot, fosfor i potas. Oprócz samego nawożenia mineralnego, zaleca się wprowadzić nawożenie organiczne. W tym celu możemy wykorzystać obornik w dawce od 20 d0 30 t/ha co 4 lata, najlepiej w okresie jesiennym. Ponad to co 3-4 lata warto przeorać pastwisko. Pozwoli to usunąć niepożądane chwasty oraz poprawić warunki glebowe.
Planując wypas bydła nie zapominajmy o podzieleniu użytkowanego areału pastwisk na kwatery i ustalenie przybliżonych terminów przepędzania zwierząt, tak aby pożywienia starczyło na jak najdłużej.
Pamiętajmy również, że niezbędnym elementem każdego pastwiska są poidła dla zwierząt, by móc im zapewnić nieograniczony dostęp do wody. Dodatkowo możemy zaopatrzyć się w ogrodzenia, pozwalające na oddzielenie części wypasu od pozostałych użytków zielonych, a tak że zabezpieczyć nasze stado przed dzikimi zwierzętami.

Prawidłowa obsada na pastwisku

Od wiosny na pastwiskach występuje nadmiar paszy zielonej, z kolei od września jej niedobory. Nadwyżkę zielonki powinno się zakonserwować, a po jej odroście powierzchnię pastwiska możemy włączyć do wypasu. Na użytkach zielonych zaleca się system rotacyjno-kwaterowy z podziałem na kilka kwater. Prawidłowa obsada na pastwisku to 1 DPJ/ha (duża jednostka przeliczeniowa inwentarza) i wynosi 0,15 dla cieląt do 6 miesiąca życia, 3,3 dla jałówek od 6 do 12 miesiąca życia, 0,8 dla jałówek powyżej 12 miesięcy, 1 dla krów cielnych oraz 1,4 dla buhajów.

Wypas dzienny czy całodobowy

Według wielu hodowców, wypas dzienny jest bardziej racjonalny w polskich warunkach klimatycznych. Niewiele różni się od wypasu całodobowego. Różnica ta polega na tym, iż w wypasie całodobowym mamy niewielki stopień lepszej wydajności zwierząt np.: przyrosty dzienne cieląt czy mleczność krów przy jednoczesnym zwiększeniu marnowania paszy zielonej i większej ilości pozostawianych odchodów.
Zwolennicy wypasu całodobowego są zdania, że bydło najchętniej wypasa się o wschodzie słońca i po jego zachodzie, gdy na trawie możemy zauważyć rosę. Poza tym w czasie upałów zwierzęta szukają chłodnego miejsca, by móc się położyć i spokojnie przeżuwać.

Mimo podzielonego zdania jasne jest, że wypas pastwiskowy jest jednym z tańszych sposobów żywienia i utrzymania stada bydła mięsnego od wiosny do jesieni. Dobre wykorzystanie paszy zielonej z pastwiska sprzyja zimowe wycielenie się krów i wyrównany wiek cieląt. Po wprowadzeniu zwierząt na pastwisko, cielęta są w odpowiednim wieku by dobrze przyswajały zielonkę, a krowy mogły zwiększyć swoją wydajność mleczną. Ważne jest zwrócenie uwagi na to, że bydło jest zwierzęciem stadnym i na pastwiskach czują się najlepiej w towarzystwie innych zwierząt.

Kiedy zacząć wypasać bydło

Optymalnym terminem kiedy możemy rozpocząć wypas bydła jest 10 maja, jednak należy prędzej zapoznać się z warunkami pogodowymi oraz sprawdzić stan rozwoju runi pastwiskowej. Pamiętajmy, że zbyt szybkie wprowadzenie bydła na pastwisko może pociągnąć za sobą niepożądane skutki, do których zaliczymy pojawienie się problemów zdrowotnych w naszym stadzie. Do chorób związanych ze zbyt szybkim wypasem zwierząt zaliczymy zaburzenia metaboliczne czy tężyczkę pastwiskową. Dodatkowo szybki wypas zwierząt może obniżyć jakość zielonki – ruń pastwiskowa powinna mierzyć od 10 d0 12cm.
Kiedy ruń pastwiskowa jest w pełni gotowa na wprowadzenie bydła, a warunki atmosferyczne nie stoją na przeszkodzie, wypas zwierząt powinien rozpocząć się stopniowo. Najpierw powinniśmy zadbać o odpowiednie skarmienie zwierząt paszami w oborze. Dopiero po obficie przyswojonej dawce pokarmowej możemy zacząć wprowadzać zwierzęta na kwatery pastwiskowe. Dodatkowo, krową na 2-3 tygodnie przed wypasem należy podawać dodatek paszowy mineralny – w szczególności zawierający dużą ilość magnezu, tak aby ich organizm mógł dostosować się do nowej paszy.

Żywienie bydła – najbardziej wartościowe rośliny

Pasze o dużej zawartości białka mają największą wartość odżywczą. Na pastwiskach są to rośliny motylkowate, przez co warto zadbać o odpowiednią ilość kończyny czerwonej, białej seradeli czy lucerny. Dodatkowo, naszemu stadu zapewniamy dostęp do pasz włóknistych takich jak trawy, a w sytuacjach, gdy pastwisko nie spełnia całkowitego zapotrzebowania żywieniowego zwierząt sięgamy po dodatki paszowe.
Na pastwiskach ważne jest występowanie dużej ilości ziół. Poprawiają ona smakowitość paszy, jak również wpływają pozytywnie na procesy trawienne. Bydło chętnie zjada pokrzywę, krwawnik czy mlecz.
Wiele chwastów na użytkach zielonych będzie pomijane przez bydło. Jeśli mamy taką możliwość, postarajmy się o ich ograniczenie, ponieważ chwasty zajmują miejsce rośliną pożądanym i chętnie zjadanym przez nasze stado. Do roślin niepożądanych na pastwiskach zalicza się jaskier czy szczaw.

Podsumowanie

Chów bydła na pastwiskach jest jednym z najtańszych sposobów utrzymania i żywienia naszego stada. Aby był on w pełni opłacalny, a produkcja zwierzęca pozostawała na wysokim poziomie musimy przestrzegać kilku ważnych kryteriów. Po pierwsze, rozpoczynamy wypas w odpowiednim terminie. Po drugie, odpowiednio przygotowujemy pastwisko do wypasu. Po trzecie, dbamy o prawidłową obsadę zwierząt na użytkach zielonych. Ponadto, rasa bydła wypasanego na pastwisku musi posiadać cechy pozwalające jej na taki rodzaj chowu. Sam wypas bydła niesie za sobą więcej zalet niż wad, przez co w miarę możliwości warto wprowadzić do w swojej hodowli.

Prawidłowy odchów cieląt jest kluczowym elementem wpływającym na opłacalność chowu i przyszłe użytkowanie zwierząt. Już od pierwszych godzin życia cielaka należy mu zapewnić odpowiednie warunki bytowe oraz żywieniowe. Każdy popełniony błąd w odchowie skutkować może pogorszeniem się produktywności stada, wystąpieniem wielu chorób a w ostateczności upadkiem zwierząt.

Prawidłowy odchów cieląt jeszcze przed urodzeniem

Prawidłowy odchów cieląt powinien być rozumiany już w okresie zasuszenia krowy. Bowiem w tym czasie, ostatniej fazie życia płodowego cielęcia, organizm krowy przygotowuje się do laktacji. Zasuszenie krowy pozytywnie wpływa na jakość siary w mleku oraz sam przebieg porodu. Układając dawkę pokarmową dla krowy w omawianym okresie zasuszenia powinniśmy szczególną uwagę zwrócić na jej skład. Bierzemy pod uwagę odpowiedni bilans składników pokarmowych, w tym ilość witamin i minerałów. Prawidłowe żywienie krowy może zmniejszyć ryzyko wystąpienia komplikacji porodowych, a także pojawieniu się chorób metabolicznych po urodzeniu cielaka.

Kolejnym etapem wpływającym na przyszły odchów cieląt jest sam poród. Powinien on przebiegać w odpowiednich warunkach – mamy tutaj na myśli czyste oraz higieniczne miejsce. W czasie trwania porodu, coraz szersza grupa rolników montuje kamery, co pozwala na szybką interwencję podczas wystąpienia jakichkolwiek komplikacji, a tym samym nie naraża krowy na stres związany z obecnością człowieka. Po zakończonym porodzie usuwamy z jamy ustnej oraz nosa śluz oraz błonę, następnie udrożniamy drogi oddechowe, sprawdzamy czy cielak oddycha, jego stan, oraz dezynfekujemy pępowinę. Po tym pozostawiamy ciele razem z matką, aby ta mogła wylizać cielaka, tym samym pobudzając jego układ krążenia oraz oczyścić zwierzę. Pamiętajmy jednak, że zbyt długie pozostawienie razem cielaka i krowy może przyczynić się do rozbudzenia instynktu macierzyńskiego, co w konsekwencji skutkować będzie silnym stresem w momencie odsadzenia. Aby uniknąć wystąpienia owego ryzyka, możemy sami oczyścić cielaka i pobudzić jego krążenie za pomocą słomy czy ręczników.

Gdy po urodzeniu cielak przebywa z matką, zaleca się aby do 3 godzin od porodu nastąpiło ich rozdzielenie. Cielaka należy umieścić w pomieszczeniu czystym, suchym, pozbawionym obecności much i innych insektów. Powietrze tam panujące powinno być świeże oraz suche. Cielaki możemy trzymać też w cielętnikach na dworze (również zimą).

Siara – pierwsze mleko matki

Zaraz po porodzie najważniejsze dla zdrowia i życia cielaka są pierwsze godziny. Tutaj szczególnie ważne jest podanie cielakowi siary w pierwszych 30 minutach jego życia. Siara jest to pierwsze mleko matki, pokrywająca zapotrzebowanie nowo narodzonego cielaka na składniki pokarmowe, tym samym dostarcza do organizmu ciała odpornościowe – immoglobuliny. To one stanowią filar odpornościowy przeciwko chorobom. Dobrej jakości siarę można rozpoznać po kremowym kolorze i gęstej konsystencji. Rzadka i wodnista w swoim składzie ma dużo mniej białka, tłuszczu i przeciwciał. Jakość siary oznacza się również siarkomierzem czy refraktometrem. Sama ilość przeciwciał w siarze jest największa zaraz po ocieleniu, których obecność szybko maleje. Także maleje przepuszczalność ścian jelita cienkiego u noworodków dla immoglobulin, stąd istotne jest aby cielak spożył siarę jak najszybciej. Dobrej jakości siarę możemy zamrozić i przechowywać nawet do 18 miesięcy. Do zamrożenia siary wykorzystać możemy woreczki strunowe, pojemniki czy specjalne zestawy do tego wyprodukowane. Z kolei jej rozmrażanie najlepiej przeprowadzać powoli. Tuta zalecana jest łaźnia wodna w temperaturze 38˚C.

Ilość siary jaką musi spożyć cielak w pierwszej dobie swojego życia oscyluje w granicach 10% jego masy ciała, czyli średnio od 4 do 5 litrów. Szacuje się, że tuż po porodzie, czyli maksymalnie do 30 minut życia cielaka należy dostarczyć do jego organizmu około 1,5-2 litra siary. Natomiast kolejną porcję po upływie przynajmniej 6 godzin.

Preparat mlekozastępczy w odchowie cieląt

Od 2-3 dnia życia cielaka do jego diety wprowadzamy preparat mlekozastępczy. Takie produkty w swoim składzie posiadają więcej laktozy, witamin i składników mineralnych, a mniej tłuszczu i białka w porównaniu do mleka krowiego. Stosowanie preparatów mlekozastępczych pozwoli również na ograniczenie przenoszenia się bakterii i wirusów z krowy na cielaka. Poza tym, mleko w porównaniu do preparatów ma więcej bakterii i zanieczyszczeń, co więcej mogą się w nim znajdować pozostałości po leczeniu antybiotykami. Ważnym zadaniem producenta rolnego jest wybór odpowiedniego preparatu mlekozastępczego o dobrej jakości. Na rynku dostępnych jest wiele zamienników mleka, jednak przy jego wyborze nie należy kierować się ceną a jakością produktu.

Pamiętajmy, aby cielętom zapewnić dostęp do świeżej wody. Mleko czy preparaty mlekozastępcze powodują zwiększenie pragnienia u zwierząt. Dodatkowo woda niezbędna jest do prawidłowego rozwoju brodawek w żwaczu, namnażania się mikroorganizmów czy trawienia pasz.

Prawidłowe karmienie cieląt

Aby zapewnić cielakowi prawidłowy start istotne jest prawidłowe podawanie siary. Pozostawienie cielęcia z matką nie zawsze gwarantuje, że otrzyma ono odpowiednią ilość siary. Osłabione porodem noworodki mogą mieć problemy ze wstaniem, bądź znalezieniem strzyków. Aby uniknąć sytuacji, w której cielak nie pobierze siary, lub spożyje ją w małych ilościach, należy zdoić krowę, a siarę podać cielakowi w butelce czy specjalnym wiaderku ze smoczkiem.

Pojąc oseska musimy pamiętać aby jego pozycja była podobna do tej, jaką przyjmuje podczas ssania. Nieodpowiednia postawa oraz zbyt szybkie spożywanie pokarmu mogą być przyczyną biegunek. Dzieje się to, ponieważ pokarm dostaje się do nierozwiniętego żwacza. Podczas karmienia cielaka zawieszamy wiaderka na wysokość około 60 cm. Tym sposobem, podczas picia powinna utworzyć się rynienka przełykowa. Problemy zdrowotne mogą wystąpić również na skutek nieodpowiedniej temperatury pokarmu, złego dawkowania oraz nieodpowiedniego doboru preparatu mlekozastępczego.

Pierwsze dni życia cielaka

Odchów cieląt inaczej wygląda u bydła mlecznego a inaczej w stadzie ukierunkowanym na produkcję mięsną. Te z przeznaczeniem na żywiec wołowy zostają ze swoją matką do momentu odsadzenia. Do około 6-7 miesiąca życia pobierają mleko matki i małymi krokami przyzwyczajają się do spożywania innych pasz. W sytuacji bydła mlecznego, młode są oddzielane od matki po porodzie, a następnie karmione siarą do 3-5 dnia życia. Dalej spaja się je preparatami mlekozastępczymi, a później stopniowo podaje im się pasze stałe i objętościowe.

Cielęta jako zwierzęta monogastryczne muszą jak najszybciej rozwinąć swój żwacz, by mogły trawić pasze objętościowe. Podawanie do woli mleka czy preparatów mlekozastępczych może powodować zahamowanie rozwoju żwacza, na skutek czego cielęta nie będą trawiły pasz włóknistych.

Prawidłowe żywienie paszami płynnymi skutkować powinno przyrostami dziennymi średnio o 900g dziennie. Warto tutaj ponownie podkreślić, żeby wybierać preparaty o dobrym składzie i jakości. Tańszy, gorszy jakościowo preparat mlekozastępczy może nie przynieść pożądanych efektów, a tym samym prowadzić do pojawienia się wielu chorób, gdyż organizm zwierzęcia nie będzie mieć w pełni dostarczonym wartości odżywczych.

Kiedy wprowadzamy pasze stałą

Wprowadzenie paszy do diety cielaka powinno rozpocząć się w pierwszym tygodniu życia. Powinny być to łatwostrawne pasze treściwe. Dawka pokarmowa powinna charakteryzować się wysoką zawartością skrobi i białka, wpływa to pozytywnie na prawidłowy rozwój żwacza. Jeśli dzienny pobór pasz przekroczy 1-1,5 kg można zrezygnować z preparatów mlekozastępczych. Do pasz które możemy podawać cielętom od 5 dnia życia zaliczamy np. siano łąkowe lub z lucerny w niewielkich ilościach (ważne aby było dobrej jakości). Większe dawki zaczynami podawać dopiero od 8 tygodnia życia. Zamiast siana można podawać również mieszankę treściwą, która lepiej stymuluje rozwój żwacza.

Po upływie pierwszego miesiąca życia cielaka wprowadzamy do jego dawki pokarmowej pasze objętościowe. Są to dobrej jakości kiszonki z kukurydzy czy traw. Od czwartego miesiąca możemy podawać już do woli siano, odpowiednio dobraną sianokiszonkę oraz pasze treściwe w granicach od 2 do 2,5kg.
Należy pamiętać, że po upływie 4 miesiąca życia zaczyna się ważny okres w rozwoju cieliczki. Odpowiednio dobrane dawki pokarmowe przełożą się w przyszłości na jej użytkowość mleczną. Zbyt mocne skarmianie w owym czasie może skutkować powstaniem zwiększonej ilości komórek tkanki tłuszczowej wymienia, co może być przyczyną niższej wydajności. W tym okresie optymalny przyrost dobowy oscyluje w granicach 800g.

Z upływem czasu rola pasz objętościowych w diecie cieląt stopniowo wzrasta. Rozwijają się przedżołądki, a samo cielę półroczne powinno być skarmiane wyłącznie paszami stałymi – kiszonkami, sianem czy mieszankami treściwymi (podobnie jak dorosły przeżuwacz).

A na koniec

Cielęta możemy utrzymywać indywidualnie jak i grupowo. W pierwszych tygodniach życia oseska zaleca się system chów indywidualny, który pozwoli zauważyć biegunki, sprawdzać pobranie mleka czy też paszy treściwej. Ważne jest zapewnienie im odpowiednich warunków dobrostanu zgodnych z obowiązującymi wymogami. Pamiętajmy również o zarejestrowaniu nowo narodzonego cielęcia w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, oraz zakolczykowaniu go w ciągu siedmiu dni od narodzin.