Dobór roślin okrywowych ma kluczowe znaczenie dla powodzenia płodozmianu. Niewłaściwie dobrane gatunki mogą zwiększać ryzyko występowania chorób, szkodników oraz utrudniać ochronę kolejnych upraw. Dlatego przy planowaniu międzyplonów należy uwzględnić nie tylko ich wpływ na glebę, ale również specyfikę roślin następczych.
Rzepak – unikaj roślin z tej samej rodziny
W płodozmianie z udziałem rzepaku najważniejszą zasadą jest wyeliminowanie z mieszanek roślin należących do rodziny kapustowatych. Oznacza to rezygnację z takich gatunków jak gorczyca, rzodkiew oleista, rzodkiewka czy lnianka, które mogą sprzyjać rozwojowi chorób i szkodników wspólnych dla rzepaku.
Jeśli w płodozmianie znajduje się również bób, mieszanka powinna być dodatkowo pozbawiona roślin strączkowych.
Za optymalne składniki międzyplonów pod rzepak uznaje się:
- facelię,
- owies szczeciniasty,
- len,
- ogórecznik,
- grykę.
Rolnicy powinni także unikać ramtillu, słonecznika i konopi, ponieważ gatunki te mogą sprzyjać rozwojowi twardzików.
Ziemniaki – międzyplony pomagają ograniczać nicienie
W uprawie ziemniaków jednym z głównych celów stosowania roślin okrywowych jest ograniczanie populacji nicieni. W tym celu wykorzystuje się odporne na nicienie odmiany gorczycy i rzodkwi oleistej oraz owies zwyczajny lub szczeciniasty.
Rośliny te wydzielają związki korzeniowe, które pobudzają nicienie do opuszczania cyst. Ponieważ nie znajdują odpowiednich roślin żywicielskich, giną z głodu, co pozwala ograniczyć ich liczebność.
Jednocześnie w płodozmianie ziemniaczanym należy zwracać szczególną uwagę na zwalczanie samosiewów ziemniaków, które mogą stanowić źródło chorób i szkodników.
Buraki cukrowe – ważna jest ochrona przed nicieniami i wirusami
Przy doborze mieszanek roślin okrywowych dla buraków cukrowych obowiązują podobne zasady jak w przypadku ziemniaków. Podstawowym celem jest ograniczenie występowania nicieni.
Jednocześnie należy unikać gatunków, które mogą sprzyjać rozwojowi wirusa chrzęstnicy tytoniu (TRV) na obszarach, gdzie jego obecność została stwierdzona. Z tego względu nie zaleca się wysiewu owsa ościstego.
Niekorzystnym wyborem są również:
- facelia i gorczyca, które sprzyjają plamistości żelazistej,
- gryka, której samosiewów nie można skutecznie zwalczać herbicydami stosowanymi w burakach cukrowych.
Jeżeli istnieje ryzyko występowania nicienia łodygowego (Ditylenchus), należy zrezygnować z roślin strączkowych o dużych nasionach, takich jak bób i groch. Dopuszczalne pozostają natomiast gatunki koniczyny.
Kukurydza daje największą swobodę, ale ogranicza terminy siewu
Spośród najważniejszych upraw kukurydza zapewnia największą elastyczność przy wyborze roślin okrywowych. Dobór gatunków zależy przede wszystkim od pozostałych elementów płodozmianu.
Największym problemem jest jednak późny termin zbioru. Jeśli kukurydza schodzi z pola dopiero w połowie października, na wysiew tradycyjnych międzyplonów jest zwykle za późno.
Rozwiązaniem mogą być wsiewki międzyplonowe wysiewane jeszcze w rosnącą kukurydzę. Początkowo są one tłumione przez rozwijającą się plantację, natomiast po zbiorach szybko wznawiają wzrost, zimują i w wielu przypadkach mogą zostać wykorzystane wiosną jako pasza.
Dobór międzyplonów powinien uwzględniać cały płodozmian
Eksperci podkreślają, że wybór roślin okrywowych nie powinien być przypadkowy. Każdy gatunek może wpływać na rozwój chorób, szkodników lub nicieni, a także utrudniać ochronę kolejnych upraw.
Dlatego planując mieszanki międzyplonowe warto analizować cały płodozmian, a nie tylko roślinę wysiewaną bezpośrednio po zbiorach. Odpowiednio dobrane rośliny okrywowe mogą wspierać zdrowotność stanowiska, ograniczać presję agrofagów i poprawiać efektywność produkcji w kolejnych latach.
