Poplony odgrywają dużą rolę w ochronie gleby i poprawie jej struktury. Skuteczność ich uprawy zależy jednak od odpowiedniego terminu oraz sposobu wysiewu. Coraz większe znaczenie mają rozwiązania umożliwiające szybki i równomierny siew w różnych warunkach.
Międzyplony jeszcze niedawno w wielu gospodarstwach były traktowane jako dodatek do podstawowej technologii uprawy. Dziś coraz częściej stają się jej ważnym elementem. Wpływa na to większa świadomość dotycząca ochrony gleby, ale też potrzeba lepszego gospodarowania wodą i składnikami pokarmowymi. Rośliny wysiewane po zbiorze plonu głównego mogą ograniczać erozję, poprawiać bilans materii organicznej, wspierać życie biologiczne gleby oraz przechwytywać azot, który bez okrywy roślinnej mógłby zostać utracony.
Termin siewu poplonów ma kluczowe znaczenie
Samo dobranie mieszanki to jednak dopiero połowa sukcesu. Poplon musi zostać wysiany w terminie i w taki sposób, aby nasiona miały szansę szybko skiełkować. W praktyce oznacza to możliwie dobre wykorzystanie wilgoci pozostającej po żniwach, równomierne rozłożenie materiału siewnego oraz zapewnienie kontaktu nasion z glebą. Szczególnie w suchych latach opóźnienie siewu o kilka dni potrafi zdecydować o tym, czy rośliny utworzą zwartą okrywę, czy pozostaną jedynie nierównymi placami na polu.
Klasyczny siewnik do poplonów
Sposobów wysiewu jest dziś kilka. Najprostszy polega na wykonaniu oddzielnego przejazdu klasycznym siewnikiem zbożowym. To rozwiązanie nadal spotykane w wielu gospodarstwach, zwłaszcza tam, gdzie poplon wysiewany jest w mieszankach z większym udziałem zbóż, bobowatych lub innych nasion wymagających lepszego przykrycia.
Zaletą jest dość precyzyjne umieszczenie nasion w rzędach i możliwość utrzymania głębokości roboczej. Wadą pozostaje dodatkowy przejazd, większe zużycie czasu i paliwa oraz ryzyko przesuszenia gleby, jeśli między uprawą ścierniska a siewem minie zbyt dużo czasu.
Proste rozwiązania do wysiewu poplonów
Drugą grupę stanowią rozwiązania rzutowe, w których nasiona są rozsiewane na powierzchni pola, a następnie mieszane z glebą przez bronę talerzową, kultywator, agregat ścierniskowy albo dociskane wałem. Tak pracują najprostsze siewniki tarczowe, często montowane na maszynie uprawowej lub z przodu ciągnika. Ich atutem jest prostota, niska masa i możliwość szybkiego wysiewu drobnych nasion gorczycy, facelii, rzodkwi oleistej czy traw.
Trzeba jednak pamiętać, że równomierność pracy takich urządzeń zależy od warunków. Wiatr, zróżnicowana masa nasion w mieszance oraz nieprawidłowa wysokość montażu mogą pogorszyć rozkład materiału na szerokości roboczej.
Jak działają siewniki pneumatyczne?
Największą popularność w gospodarstwach intensywnie siejących poplony zdobyły jednak siewniki pneumatyczne nabudowane na maszynach uprawowych.
W takim układzie nasiona są dozowane przez wałek wysiewający, a następnie transportowane strumieniem powietrza przewodami do talerzy rozdzielających, deflektorów albo redlic. Dzięki temu można połączyć uprawę ścierniska z wysiewem poplonu w jednym przejeździe. To skraca czas pracy, ogranicza ugniatanie gleby i pozwala wykorzystać wilgoć znajdującą się jeszcze w wierzchniej warstwie pola.
Kiedy wybrać siewnik mechaniczny?
W wielu gospodarstwach podstawowym sposobem siewu poplonów pozostaje wykorzystanie klasycznego siewnika mechanicznego. Nie jest to rozwiązanie nowe, ale wciąż ma swoje uzasadnienie. Mechaniczny aparat wysiewający dozuje materiał ze skrzyni nasiennej, a redlice odkładają go w rzędach na ustalonej głębokości. Dzięki temu nasiona mają lepszy kontakt z glebą niż przy samym wysiewie powierzchniowym, co ma znaczenie zwłaszcza przy mieszankach z udziałem większych nasion. Dotyczy to bobowatych, zbóż jarych wysiewanych jako komponent poplonu czy mieszanek, w których zależy nam na bardziej wyrównanych wschodach.
W tej grupie mieszczą się popularne siewniki zbożowe, które w polskich gospodarstwach często są wykorzystywane także poza podstawowym siewem zbóż. Przykładem mogą być krajowe konstrukcje, takie jak siewniki Poznaniak czy Agro-Masz SR. Nie są to specjalistyczne siewniki wyłącznie do poplonów, ale przy odpowiednim ustawieniu aparatu wysiewającego pozwalają wysiać wiele mieszanek międzyplonowych.
Ich przewagą jest precyzyjniejsze umieszczenie materiału w glebie, mniejsza zależność od wiatru i możliwość pracy w technologii rzędowej. Ograniczeniem jest natomiast konieczność wykonania oddzielnego przejazdu lub pracy zestawem uprawowo-siewnym, który nie zawsze jest najwygodniejszy przy szybkim pożniwnym wysiewie.
Rozsiewacze tarczowe do poplonów
Na drugim biegunie znajdują się proste siewniki i rozsiewacze tarczowe. To rozwiązania często wybierane przez mniejsze gospodarstwa albo użytkowników, którzy chcą szybko doposażyć posiadaną maszynę uprawową. Zasada działania jest prosta – nasiona trafiają ze zbiornika na obracającą się tarczę, która rozrzuca je na określoną szerokość. Takie urządzenie można zamontować na bronie talerzowej, kultywatorze, wałach, ciągniku, a czasem także na quadzie lub samochodzie terenowym, jeśli producent przewiduje taki sposób pracy.
Przykładem z tej grupy jest APV ES 100 M1 Classic, czyli jednotarczowy rozsiewacz do małych nasion, poplonów i granulatów. W praktyce podobną funkcję pełnią także urządzenia Lehner SuperVario oraz wiele prostszych rozsiewaczy stosowanych w polskich gospodarstwach. Ich największą zaletą jest niewielka masa, prosty montaż, niskie zapotrzebowanie na moc i relatywnie mały koszt w porównaniu z rozbudowanymi siewnikami pneumatycznymi. Przy wysiewie gorczycy, facelii, rzodkwi oleistej lub prostych mieszanek drobnonasiennych takie rozwiązanie może być wystarczające.
Trzeba jednak jasno zaznaczyć, że wysiew tarczowy wymaga większej uwagi. Nasiona są rozrzucane rzutowo, dlatego na równomierność wpływa wiatr, wysokość montażu, prędkość obrotowa tarczy, kształt łopatek oraz właściwości samej mieszanki. Jeśli w zbiorniku znajdują się nasiona o bardzo różnej masie i wielkości, może dochodzić do rozwarstwiania, a cięższe komponenty będą zachowywały się inaczej niż drobne. Dlatego przed pracą warto wykonać próbę, sprawdzić realną szerokość rozsiewu i pamiętać, że po wysiewie nasiona powinny zostać przynajmniej płytko wymieszane z glebą lub dociśnięte wałem.
Najpopularniejsze siewniki pneumatyczne
Najbardziej uniwersalną grupą są obecnie siewniki pneumatyczne nabudowane. Ich popularność wynika z tego, że pozwalają połączyć dwa zabiegi: uprawę pożniwną i wysiew poplonu. Nasiona trafiają ze zbiornika do aparatu dozującego, najczęściej z wymiennym wałkiem wysiewającym, a następnie są transportowane przewodami powietrznymi do rozdzielaczy lub płytek rozsiewających. W zależności od konstrukcji mogą być podawane przed wał, za sekcję roboczą albo w inne miejsce wskazane przez producenta zestawu.
Rynek polski
Na polskim rynku dobrze widoczne są zarówno rozwiązania krajowe, jak i zagraniczne.
Agro-Masz oferuje siewnik poplonów SP ze zbiornikiem 230 lub 400 l, w którym materiał trafia przez wałek wysiewający do ośmiokanałowego rozdzielacza, a dalej przewodami do płytek wysiewających.
Unia ma w ofercie siewniki FP 250 i FP 550, przeznaczone do montażu na maszynach towarzyszących. Producent podaje, że posiadają m.in. wentylator elektryczny, osiem wyjść i możliwość wysiewu rzutowego do szerokości 6 m.
Tego typu konstrukcje dobrze wpisują się w potrzeby gospodarstw, które mają już bronę talerzową, agregat ścierniskowy lub kultywator i chcą rozszerzyć jego zastosowanie bez zakupu osobnego zestawu uprawowo-siewnego.
Rynek zagraniczny
Silną pozycję mają także producenci zagraniczni.
APV oferuje szeroką serię pneumatycznych siewników PS o różnych pojemnościach zbiornika i wersjach wyposażenia. Ich zaletą jest możliwość montażu na wielu maszynach uprawowych niezależnie od marki.
Amazone proponuje GreenDrill 200 i 501, czyli nabudowane siewniki do poplonów i drobnych nasion, współpracujące m.in. z maszynami uprawowymi tej marki.
Podobną rolę w ofercie Väderstad pełni BioDrill, montowany na kultywatorach, agregatach uprawowych i agregatach uprawowo-siewnych.
W gospodarstwach korzystających z maszyn Horsch spotyka się rozwiązania MiniDrill, natomiast Kuhn oferuje dodatkowe zbiorniki SH, przewidziane do współpracy z wybranymi kultywatorami ścierniskowymi.
W segmencie pneumatycznych rozsiewaczy wężowych obecny jest również Lehner Vento, który może pracować z mieszankami nasion drobnych i większych.
Prawidłowe ustawienie siewnika
Przewagą siewników pneumatycznych jest równomierniejsze podawanie materiału na szerokość roboczą niż w prostych rozsiewaczach tarczowych. Są też mniej wrażliwe na wiatr, a przy odpowiednim wyposażeniu pozwalają sterować dawką w zależności od prędkości jazdy.
W bardziej rozbudowanych wersjach dostępne są:
- czujniki prędkości,
- sterowniki z kabiny,
- elektryczna próba kręcona
- czy integracja z systemami sterowania maszyny.
Nie zmienia to jednak faktu, że nawet najlepszy siewnik wymaga poprawnego ustawienia. Kluczowe są dobór wałka wysiewającego, wykonanie próby kręconej, ustawienie dawki oraz prawidłowe rozmieszczenie przewodów na maszynie.
Jaki siewnik do poplonów wybrać?
Dobór rozwiązania powinien wynikać z:
- areału,
- składu mieszanki,
- posiadanego parku maszynowego.
Przy niewielkich powierzchniach i prostych mieszankach wystarczający może być rozsiewacz tarczowy. Tam, gdzie liczy się dokładniejsze przykrycie większych nasion, nadal sprawdzi się klasyczny siewnik mechaniczny. Z kolei w gospodarstwach siejących poplony regularnie, na większym areale i bezpośrednio po żniwach najbardziej praktyczny będzie siewnik pneumatyczny zamontowany na maszynie uprawowej. Pozwala on wykorzystać jeden przejazd do wymieszania resztek pożniwnych, przygotowania płytkiej warstwy gleby i wysiania mieszanki.
Nie ma więc jednego najlepszego siewnika do wszystkich poplonów. Prosta gorczyca wysiewana po zbożach stawia inne wymagania niż mieszanka z bobowatymi, trawami i drobnymi nasionami roślin miododajnych. Najważniejsze pozostaje jednak to, aby wysiew wykonać szybko, równo i w takich warunkach, w których nasiona będą miały kontakt z wilgotną glebą. Od tego w dużej mierze zależy, czy poplon spełni swoją rolę, czy stanie się tylko kolejnym kosztem w technologii uprawy.
