Ruszyło oficjalne szacowanie strat po przymrozkach w uprawach sadowniczych. Komisje wojewodów w pierwszej kolejności oceniają plantacje truskawek. Dowiedz się, na jakie wsparcie finansowe, kredyty preferencyjne i dopłaty z UE mogą liczyć poszkodowani sadownicy oraz jak przymrozki wpłyną na ceny jabłek i eksport owoców.
Przymrozki w Polsce 2026
Koniec kwietnia przyniósł drastyczne załamanie pogody, które dla wielu polskich producentów owoców okazało się tragiczne w skutkach. W niemal całym kraju odnotowano silne przymrozki, podczas których temperatura przy gruncie spadała lokalnie nawet do minus 10 stopni Celsjusza. Fala mrozów uderzyła w regiony o największej koncentracji upraw sadowniczych. Województwa mazowieckie, łódzkie, lubelskie oraz świętokrzyskie liczą straty, które w wielu przypadkach oznaczają całkowity brak dochodu w tym sezonie. W odpowiedzi na katastrofę klimatyczną oficjalnie rozpoczęły pracę komisje szacujące straty powoływane przez wojewodów.
Truskawki na pierwszy ogień – dlaczego czas nagli?
Jak poinformował poseł PSL-TD oraz prezes Stowarzyszenia Sadowników RP, Mirosław Maliszewski, w pierwszej kolejności lustracji poddawane są plantacje truskawek. Pośpiech w tym sektorze jest w pełni uzasadniony specyfiką technologiczną uprawy. Ze względu na bardzo dużą liczbę gospodarstw oraz dynamicznie zbliżający się zbiór owoców, komisje szacujące straty muszą sfinalizować protokoły, zanim dojrzałe owoce znikną z pól.
Zgoła odmienna strategia dotyczy sadów drzew owocowych. W ich przypadku eksperci i agronomowie zalecają wstrzemięźliwość. Z szacowaniem szkód w sadach jabłoniowych czy gruszowych można, a wręcz należy poczekać do momentu tzw. czerwcowego opadu zawiązków owocowych. Dopiero wtedy będzie można z pełną precyzją określić, ile owoców faktycznie utrzymało się na drzewach i jaki potencjał produkcyjny pozostał plantatorom.
„Potencjał produkcyjny jabłek w Polsce określamy standardowo na poziomie 5 mln ton. W tym roku, według naszych ostrożnych szacunków, zbiory nie przekroczą 2,5 mln ton. Oznacza to stratę ponad połowy krajowej produkcji” – alarmuje Mirosław Maliszewski.
Krajobraz po katastrofie: Skala zniszczeń w poszczególnych gatunkach
Analiza strat polowych wskazuje, że przymrozki dotknęły praktycznie wszystkie gatunki drzew i krzewów owocowych, choć stopień uszkodzeń jest zróżnicowany:
Jabłonie: Straty szacowane są na ponad 50%. Uszkodzenia pąków i kwiatów drastycznie ograniczą tegoroczne plony.
Czereśnie i wiśnie: Sytuacja wygląda bardzo dramatycznie. Te gatunki ucierpiały znacznie mocniej niż np. śliwy, które stosunkowo najlepiej zniosły mroźne noce.
Maliny i jeżyny: W przypadku malin odnotowano ogromne straty w odmianach wczesnych (owocujących na pędach dwuletnich), podczas gdy odmiany jesienne ucierpiały w mniejszym stopniu. Z kolei plantacje jeżyn w wielu regionach wymarzły niemal całkowicie.
Porzeczki: Spore ubytki w potencjale plonowania notuje się w porzeczkach czarnych; odmiany czerwone zniosły załamanie pogody nieco łagodniej.
Uprawy pod osłonami: Przemarznięcia roślin wystąpiły nawet w tunelach foliowych, zwłaszcza tam, gdzie systemy korzeniowe nie zostały odpowiednio zabezpieczone i okryte.
Wpływ przymrozków na rynek: Wzrost cen i zagrożenie dla eksportu
Tak drastyczny spadek podaży owoców na rynku krajowym w oczywisty sposób wpłynie na ceny jabłek oraz innych owoców deserowych i przemysłowych. Konsumenci muszą przygotować się na drożyznę w warzywniakach i marketach. Jednak dla całej branży agro znacznie groźniejszy jest aspekt makroekonomiczny i utrata rynków zbytu.
Polska jako kluczowy gracz na międzynarodowym rynku owoców opierała swoją przewagę na dużej wolumenowo i atrakcyjnej cenowo ofercie. Brak konkurencyjnej ceny i niedobór towaru handlowego może spowodować, że polscy eksporterzy zostaną wyparci z rynków zagranicznych przez alternatywnych dostawców. Odzyskanie tych nisz w kolejnych latach będzie procesem długofalowym i niezwykle kosztownym.
Wielki sprawdzian dla całego agrobiznesu
Podczas gdy sadownicy walczą o przetrwanie, w innych sektorach rolnictwa trwają intensywne prace pielęgnacyjne. Maj to kluczowy moment, w którym ważą się losy upraw polowych – kończy się optymalna uprawa kukurydzy, a intensywne nawożenie pszenicy ozimej na kłos decyduje o końcowych parametrach jakościowych ziarna. Każdy sektor boryka się dziś z kaprysami aury.
Rząd i Bruksela obiecują pomoc – jaki jest harmonogram wsparcia?
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zapowiedziało uruchomienie szerokiego pakietu pomocowego dla poszkodowanych producentów owoców. Ponieważ budżet krajowy ma swoje ograniczenia, kluczowe będzie wsparcie zewnętrzne. 6 maja br. minister rolnictwa Stefan Krajewski oficjalnie wystąpił do komisarza UE ds. rolnictwa Christophe’a Hansena o uruchomienie nadzwyczajnej pomocy finansowej ze środków unijnych.
Wiceminister rolnictwa Małgorzata Gromadzka przedstawiła na posiedzeniu sejmowej komisji rolnictwa precyzyjną ścieżkę legislacyjno-formalną:
1 Do lipca: Zakończenie prac terenowych przez komisje wojewodów i przesłanie oficjalnego raportu o stratach do Brukseli.
2 Sierpień: Oczekiwane wydanie przez Komisję Europejską rozporządzenia w sprawie nadzwyczajnego wsparcia finansowego.
3 Październik: Uruchomienie naboru wniosków o pomoc dla poszkodowanych sadowników.
Resort rolnictwa nie wyklucza również uruchomienia równoległej, dedykowanej pomocy krajowej, która mogłaby zasilić konta gospodarstw w ramach funduszy podobnych do dawnych dotacji PROW lub obecnego Planu Strategicznego dla WPR.
Doraźne formy wsparcia dostępne natychmiast
Zanim na konta rolników trafią bezpośrednie rekompensaty finansowe, sadownicy mogą już teraz ubiegać się o instrumenty płynnościowe:
Preferencyjne kredyty na wznowienie produkcji: Wyjątkowo atrakcyjne warunki finansowania. Dla producentów posiadających ubezpieczenie upraw oprocentowanie wynosi zaledwie 0,5% w skali roku (dla pozostałych 3,90%).
Ulgi i prolongaty w KRUS: Możliwość odroczenia terminu płatności składek na ubezpieczenie sociale rolników, rozłożenie zaległości na dogodne raty lub ich całkowite umorzenie w uzasadnionych przypadkach.
Wsparcie z KOWR: Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa oferuje możliwość odroczenia płatności z tytułu umów dzierżawy lub sprzedaży nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, a także systemowe ulgi w czynszach dzierżawnych.
Czy w Waszych gospodarstwach i regionach komisje rozpoczęły już lustrację upraw? Jak oceniacie rzeczywiste straty w swoich sadach i na plantacjach truskawek?
