Kolibakterioza drobiu należy do chorób bakteryjnych, które mogą występować zarówno w dużych stadach produkcyjnych, jak i w niewielkich przydomowych hodowlach kur. Za rozwój choroby odpowiadają chorobotwórcze szczepy bakterii Escherichia coli, określane często jako APEC, czyli Avian Pathogenic Escherichia coli. Problem polega na tym, że pierwsze objawy nie zawsze są charakterystyczne. Ptak może początkowo wyglądać jedynie na osowiałego, mniej chętnie pobierać paszę albo oddzielać się od pozostałych osobników.
Przebieg kolibakteriozy zależy między innymi od wieku ptaków, kondycji stada, miejsca rozwoju zakażenia oraz obecności innych chorób. Infekcja może dotyczyć układu oddechowego, jamy ciała, układu rozrodczego, worka żółtkowego, a w ciężkich przypadkach doprowadzić do posocznicy.
Jakie są pierwsze objawy kolibakteriozy drobiu?
Jednym z pierwszych sygnałów problemu może być zmiana zachowania ptaków. Chore kury lub kurczęta stają się mniej aktywne, dłużej siedzą, ograniczają przemieszczanie się po kurniku i nie reagują tak szybko na pojawienie się paszy. Często obserwuje się również nastroszone pióra i charakterystyczną przygarbioną postawę. Nie są to jednak objawy występujące wyłącznie podczas kolibakteriozy, dlatego na ich podstawie nie można rozpoznać zakażenia.
Wraz z rozwojem choroby może zmniejszać się apetyt, a ptaki zaczynają tracić kondycję. W stadzie brojlerów uwagę hodowcy powinno zwrócić także zahamowanie przyrostów masy ciała i coraz większe zróżnicowanie wielkości ptaków. Osobniki dotknięte silniejszą infekcją mogą spędzać większość czasu w jednym miejscu i mieć wyraźnie mniejsze zainteresowanie wodą oraz paszą.
Szczególnie niepokojąca jest sytuacja, gdy podobne objawy pojawiają się jednocześnie u większej liczby zwierząt albo zaczynają im towarzyszyć padnięcia. Kolibakterioza może bowiem występować także w ostrej postaci prowadzącej do szybko rozwijającej się posocznicy.
Objawy ze strony układu oddechowego
Jedną z częstszych postaci choroby jest zakażenie związane z układem oddechowym. W takich przypadkach ptaki mogą mieć trudności z oddychaniem, a oddech staje się szybszy i bardziej wysiłkowy. Hodowca może zauważyć, że kura oddycha z otwartym dziobem albo wyciąga szyję, próbując ułatwić sobie nabieranie powietrza.
Mogą pojawiać się także dodatkowe odgłosy podczas oddychania. W stadzie słyszalne bywają kichanie, pokasływanie lub odgłosy przypominające rzężenie. Ptaki ograniczają wtedy aktywność, ponieważ każdy większy wysiłek zwiększa zapotrzebowanie organizmu na tlen.
Jedną ze zmian związanych z kolibakteriozą jest zapalenie worków powietrznych. W bardziej zaawansowanej chorobie bakterie mogą powodować również zapalenie osierdzia i zapalenie tkanek otaczających wątrobę. Takich zmian hodowca nie zobaczy podczas zwykłej obserwacji żywych ptaków, dlatego ustalenie przyczyny problemu wymaga diagnostyki weterynaryjnej.
Kolibakterioza może powodować nagłe padnięcia
Najbardziej gwałtowny przebieg choroby związany jest z uogólnionym zakażeniem organizmu. Bakterie przedostają się wtedy do krwiobiegu, co może prowadzić do posocznicy. W takiej sytuacji pogorszenie stanu ptaka może nastąpić bardzo szybko.
Zdarza się, że wcześniej obserwowane objawy są niewielkie w stosunku do liczby padnięć. Dlatego nagły wzrost śmiertelności w stadzie zawsze powinien zostać potraktowany poważnie. Szczególnej uwagi wymagają sytuacje, w których jednocześnie obserwuje się osowienie, problemy oddechowe, mniejsze pobieranie paszy oraz szybko rosnącą liczbę chorych osobników.
Same padnięcia nie świadczą jednak automatycznie o kolibakteriozie. Podobny przebieg może towarzyszyć innym zakażeniom bakteryjnym lub wirusowym, dlatego rozpoznanie powinno być potwierdzone odpowiednimi badaniami.
Jak wygląda kolibakterioza u młodych kurcząt?
U bardzo młodych ptaków infekcja E. coli może przebiegać inaczej niż u dorosłych kur. Jednym z problemów charakterystycznych dla kurcząt jest zapalenie pępka i zakażenie woreczka żółtkowego. Choroba pojawia się przede wszystkim w pierwszym okresie po wykluciu.
Zakażone pisklęta są apatyczne, słabo pobierają pokarm i wolniej przybierają na wadze. Można zauważyć nieprawidłowo zagojony, obrzęknięty lub zmieniony pępek. W ciężkich przypadkach dochodzi do padnięć już podczas pierwszych dwóch tygodni życia.
W odchowie młodych ptaków warto więc zwracać uwagę nie tylko na śmiertelność, ale również na wyrównanie stada. Jeżeli część kurcząt wyraźnie odstaje wielkością od pozostałych, jest apatyczna lub utrzymuje się przy źródle ciepła mimo prawidłowej temperatury otoczenia, potrzebna jest dokładniejsza obserwacja.
Objawy kolibakteriozy u kur niosek
U kur w okresie nieśności kolibakterioza może obejmować układ rozrodczy. Jedną z możliwych postaci jest zapalenie jajowodu, czyli salpingitis. Zakażenie może być również związane z zapaleniem otrzewnej. MSD Veterinary Manual wskazuje, że właśnie zapalenie otrzewnej i jajowodu należą do częstszych postaci kolibakteriozy obserwowanych u kur niosek.
Dla hodowcy sygnałem ostrzegawczym może być pogorszenie ogólnego stanu kur połączone ze spadkiem nieśności. Ptaki mogą stać się apatyczne, mniej aktywne i ograniczać pobieranie paszy. Przy poważniejszych zmianach w obrębie jamy brzusznej może zwiększać się jej obrys, a kura zaczyna poruszać się mniej swobodnie.
Nie każdy spadek produkcji jaj oznacza oczywiście kolibakteriozę. Nieśność zależy również od żywienia, wieku, oświetlenia, stresu, temperatury oraz wielu innych chorób. Jeżeli jednak spadkowi produkcji towarzyszy wyraźne pogorszenie zdrowia części stada, przyczyny nie należy szukać wyłącznie w warunkach utrzymania.
Dlaczego objawy kolibakteriozy łatwo pomylić z innymi chorobami?
Największą trudnością w rozpoznawaniu kolibakteriozy jest brak jednego charakterystycznego objawu. Osowienie, zaburzenia oddychania, spadek pobierania paszy czy pogorszenie nieśności mogą pojawiać się również podczas wielu innych chorób drobiu. Co więcej, zakażenie E. coli może rozwijać się wtórnie po wcześniejszym uszkodzeniu układu oddechowego przez inne drobnoustroje.
Merck Veterinary Manual zwraca uwagę, że w przydomowych stadach zakażenie E. coli często występuje wtórnie między innymi przy zakaźnym zapaleniu oskrzeli czy mykoplazmozie. W praktyce oznacza to, że obserwowane problemy nie muszą wynikać wyłącznie z działania jednego patogenu.
Dlatego leczenie prowadzone jedynie na podstawie wyglądu ptaków może nie przynieść oczekiwanych rezultatów. Podobne symptomy może wywoływać kilka zupełnie różnych chorób, wymagających odmiennego postępowania.
Jak potwierdza się kolibakteriozę drobiu?
Podejrzenie choroby można wysunąć na podstawie objawów obserwowanych w stadzie oraz zmian stwierdzonych podczas badania sekcyjnego. Sam wygląd narządów nie zawsze wystarcza jednak do jednoznacznego potwierdzenia przyczyny.
W diagnostyce wykorzystuje się badania pozwalające wykazać obecność chorobotwórczych szczepów Escherichia coli. Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy w stadzie występuje zwiększona śmiertelność albo choroba nawraca pomimo podejmowanego wcześniej leczenia.
Szybkie ustalenie przyczyny problemu jest również istotne ze względu na sposób stosowania antybiotyków. Nie powinno się zakładać, że każdy przypadek podejrzewany o kolibakteriozę będzie reagował na ten sam preparat. Decyzję o leczeniu należy podejmować we współpracy z lekarzem weterynarii, a przy problemach z wrażliwością bakterii pomocny może być antybiogram.
Kiedy objawy powinny szczególnie zaniepokoić?
Najbardziej alarmującym sygnałem jest nagły wzrost liczby padnięć, zwłaszcza jeżeli wcześniej w stadzie wystąpiły zaburzenia oddechowe, osowienie lub spadek pobierania paszy. Niepokojące jest również szybkie rozszerzanie się problemu na kolejne ptaki, znaczne zahamowanie wzrostu młodzieży czy wyraźny spadek produkcji jaj połączony z pogorszeniem kondycji niosek.
W przypadku piskląt nie należy ignorować zapalenia pępka, osłabienia, ograniczonego apetytu oraz zwiększonej śmiertelności w pierwszych dniach życia. U dorosłych kur szczególnej kontroli wymagają natomiast utrzymujące się problemy oddechowe i objawy mogące wskazywać na chorobę układu rozrodczego.
Kolibakterioza może przyjmować bardzo różne postacie, dlatego ważniejsze od szukania jednego typowego symptomu jest obserwowanie całego stada. Zmiana zachowania ptaków, mniejsze pobieranie paszy, problemy z oddychaniem, zahamowanie wzrostu lub spadek nieśności tworzą obraz, który warto oceniać łącznie. Jeżeli dodatkowo wzrasta liczba padnięć, dalsze czekanie na samoistną poprawę może utrudnić opanowanie sytuacji, dlatego potrzebna jest możliwie szybka diagnostyka weterynaryjna.
