Rozwój technologii na obszarach wiejskich przestaje być odległą wizją, a staje się elementem krajowej polityki strukturalnej. 25 maja 2026 roku oficjalnie zainaugurowano projekt RURALSTRAT, którego celem jest wdrożenie koncepcji inteligentnych wsi (smart villages) w Polsce. Inicjatywa zrzeszająca administrację rządową, samorząd oraz sektor naukowy ma dostarczyć samorządom gotowe rozwiązania do planowania lokalnych inwestycji, transportu i usług publicznych.
Czym jest Smart Village? Nowoczesne technologie w służbie samorządów
Koncepcja smart village zakłada wykorzystanie nowoczesnych narzędzi cyfrowych i organizacyjnych do poprawy jakości życia mieszkańców oraz efektywności zarządzania jednostkami terytorialnymi. Projekt RURALSTRAT ma przenieść te założenia z poziomu teorii do praktycznych wdrożeń.
– Smart village nie jest już dzisiaj teorią ani odległą wizją. Takie rozwiązania już działają na polskiej wsi i realnie ułatwiają życie mieszkańcom. Chcemy jeszcze lepiej wykorzystać nowe technologie po to, żeby poprawiać jakość życia na obszarach wiejskich i zwiększać dostęp do nowoczesnych usług publicznych – wyjaśnia minister Stefan Krajewski.
Przedsięwzięcie potrwa do kwietnia 2029 roku. W tym czasie konsorcjum projektowe przygotuje analizy, rekomendacje oraz ramy strategiczne dla polityk krajowych i regionalnych. Eksperci ocenią także skuteczność rozwiązań technologicznych funkcjonujących już w innych państwach europejskich, aby zaadaptować je do polskich realiów.
Cyfryzacja infrastruktury i fundusze celowe. Rola KPO i programu GOSPOSTRATEG
Modernizacja obszarów wiejskich opiera się na konkretnych wdrożeniach technologicznych. Jako przykład takich działań wskazuje się wdrażane obecnie systemy zdalnego odczytu liczników wody, finansowane ze środków Krajowego Planu Odbudowy (KPO). Automatyzacja procesów pozwala na optymalizację czasu mieszkańców, z których coraz większa część łączy pracę w sektorze agrobiznesu lub poza nim z obowiązkami domowymi.
Projekt RURALSTRAT uzyskał finansowanie w ramach XII konkursu programu GOSPOSTRATEG. Znalazł się w gronie 7 projektów wybranych do dofinansowania spośród 15 zgłoszonych wniosków. Łączny budżet przyznany na realizację tych inicjatyw wynosi ponad 38 milionów złotych.
Wypracowane w trakcie projektu analizy mają pomóc w optymalnym programowaniu i dystrybucji środków z nowej perspektywy finansowej Unii Europejskiej. Dokładne zmapowanie potrzeb technicznych i społecznych ułatwi konstruowanie celowych programów wsparcia dla:
infrastruktury gminnej i transportowej,
modernizacji sektora przetwórczego,
rozwoju cyfrowego gospodarstw i instytucji lokalnych.
Współpraca administracji i nauki: Cel to „prawo do pozostania”
W realizację przedsięwzięcia zaangażowano około 80 naukowców i ekspertów. Partnerem naukowym projektu jest Politechnika Białostocka. Władze uczelni zwracają uwagę, że rozwój inteligentnych wsi wymaga podejścia interdyscyplinarnego.
– Chcemy przygotować rozwiązania, które będzie można wykorzystać nie tylko w naszym regionie, ale również w całym kraju. Smart village to nie tylko technologie. Duże znaczenie mają także kwestie społeczne, środowiskowe i organizacyjne – zaznacza prof. Marta Kosior-Kazberuk, rektor Politechniki Białostockiej.
W strukturę wykonawczą włączyła się również Sieć Badawcza Łukasiewicz – ITECH. Instytut ten odpowiada za opracowanie analiz foresightowych oraz audyt krajowych i europejskich przepisów prawnych regulujących cyfryzację wsi.
Z perspektywy samorządowej, co podkreślił marszałek województwa podlaskiego Łukasz Prokorym, kluczowa jest realizacja koncepcji „prawa do pozostania”. Celem działań strategicznych jest wyrównanie szans infrastrukturalnych między miastem a wsią, aby mieszkańcy i młodzi przedsiębiorcy rolni decydowali się na prowadzenie działalności w rodzinnych stronach ze względu na atrakcyjne warunki, a nie z braku alternatyw.
