Ceny żywności na świecie wyraźnie odbiły w lipcu, przełamując wcześniejsze spadki. Podczas gdy globalne giełdy rolne znalazły się pod wpływem rosnących kosztów surowców, w polskich sklepach sytuacja wyglądała zupełnie inaczej. Najnowsze dane Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) oraz wstępny odczyt Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) wskazują na mocny rozłam między globalną koniunkturą a sytuacją na rodzimym rynku detalicznym.
Świat: Wskaźnik FAO w górę przez drożejące zboża, cukier i oleje
Światowy wskaźnik cen żywności FAO (FFPI) osiągnął w lipcu poziom 131,1 pkt, rosnąc o 0,6% (0,7 pkt) m/m. Choć indeks pozostaje o 18,2% poniżej rekordu z marca 2022 roku, miniony miesiąc przyniósł wzmocnienie presji cenowej w kluczowych grupach produktów:
- Zboża (+3,4% m/m | 113,8 pkt): Światowe ceny pszenicy podskoczyły aż o 5,8% m/m z powodu obaw o zakłócenia ciągłości dostaw i uszkodzenia infrastruktury eksportowej w basenie Morza Czarnego, do czego dołączyły się fale upałów obniżające plony u kluczowych producentów. Kukurydza podrożała o 3,6% m/m w reakcji na gorącą i suchą pogodę w USA oraz wyższe ceny na rynku energii.
- Oleje roślinne (+2,0% m/m | 195,7 pkt): Indeks osiągnął najwyższy poziom od połowy 2022 roku. Wzrosty cen oleju palmowego i sojowego napędzał silny popyt ze strony sektora biopaliw (Indonezja, USA) oraz drożejąca ropa naftowa.
- Cukier (+5,6% m/m | 95,0 pkt): Skok wywoływały obawy o suszę w Europie i zjawisko El Niño w Azji, a także wyższy popyt na etanol w Brazylii po podniesieniu obowiązkowej domieszki w paliwach.
Przeciwwagą dla tych podwyżek były spadki cen w segmencie mięsa (-2,8% m/m) i produktów mlecznych (-0,7% m/m).
Polska: Ceny żywności w sklepach spadają mimo wyższej inflacji CPI
W kraju konsumenci odnotowali ruch w odwrotnym kierunku. Jak wynika ze wstępnych danych GUS za lipiec, podczas gdy główny wskaźnik inflacji CPI odbił do 3,0% r/r (i 0,8% m/m), kategoria obejmująca żywność i napoje bezalkoholowe podążyła w dół:
| Wskaźnik cen w Polsce (GUS – lipiec) | Ujęcie roczne (r/r) | Ujęcie miesięczne (m/m) |
|---|---|---|
| Inflacja ogółem (CPI) | +3,0% | +0,8% |
| Żywność i napoje bezalkoholowe | -0,4% | -0,8% |
| Paliwa do środków transportu | +15,8% | +13,9% |
Był to już trzeci spadek cen żywności z rzędu w ujęciu miesiąc do miesiąca.
Skąd bierze się odporność polskich półek na podwyżki?
Odniesienie spadek cen detalicznych nad Wisłą przy jednoczesnym wzroście światowych giełd rolniczych wynika z kilku kluczowych mechanizmów:
- Sezonowy wysyp lokalnych zbiorów: Lipiec to okres tradycyjnie najniższych cen świeżych owoców i warzyw, co wydatnie obniża łączną wartość koszyka zakupowego.
- Zażarta wojna cenowa dyskontów: Silna konkurencja między głównymi sieciami handlowymi ogranicza marże i uniemożliwia natychmiastowe przerzucanie wyższych kosztów na konsumentów.
- Opóźnienie w relacji giełda-sklep: Zmiany notowań surowców na światowych rynkach przekładają się na końcowy produkt na półce z kilkutygodniowym lub kilkumiesięcznym poślizgiem.
Ceny żywności w skupie a sytuacja rolników: Dane GUS pokazują coraz trudniejsze położenie gospodarstw
Niskie ceny na półkach sklepowych i wyhamowanie dynamiki cen konsumpcyjnych odbywają się jednak kosztowym kosztem pierwszej i kluczowej ogniwa łańcucha dostaw – producentów rolnych. Szersze opracowania GUS dotyczące wskaźników cen skupu podstawowych produktów rolnych oraz nośników energii ujawniają niepokojącą nożyce cenowe:
- Spadek opłacalności produkcji: Podczas gdy stawki w skupach dla wielu surowców rolnych spadają lub utrzymują się na niezapewniających rentowności poziomach, rolnicy zderzają się z drastycznym wzrostem opłat za paliwo rolnicze (+13,9% m/m) oraz rosnącymi kosztami energii elektrycznej i nawozów.
- Pogłębiający się spadek dochodów: Różnica między cenami, jakie rolnicy uzyskują za swoje płody roślinne i żywiec, a nakładami ponoszonymi na środki do produkcji staje się coraz szersza. Dane GUS jednoznacznie wskazują, że wskaźnik relacji cen uzyskiwanych do ponoszonych (tzw. wskaźnik nożyc cen) utrzymuje się na niekorzystnym poziomie, co pogarsza płynność finansową wielu gospodarstw.
Podczas gdy główne uderzenie w lipcowy wskaźnik inflacji w Polsce przyspieszyli dostawcy energii oraz rosnące ceny paliw, sektor spożywczy pozostał kluczowym hamulcem dla ogólnego wzrostu kosztów utrzymania – lecz odbywa się to kosztem bezpośrednich producentów żywności.
Źródło: FAO, GUS
