Tegoroczne prognozy zbiorów nie są złe, ale raczej nie powtórzymy rekordowo wysokich wyników z ubiegłego sezonu. Biorąc jeszcze pod uwagę kapryśne warunki atmosferyczne, presja na nieprzerwany zbiór w okienkach pogodowych jest spora. A co jeśli kombajn ulegnie awarii? Jak rolnicy mogą minimalizować przestoje maszyn? Ekspert z John Deere Polska uspokaja i podaje sprawdzone opcje wsparcia.
Dyżur żniwny – fachowe wsparcie nawet w weekendy
– Doskonale rozumiemy, że podczas żniw liczy się dosłownie każda godzina, dlatego na ten gorący czas uruchamiamy tzw. dyżur żniwny. Przez 7 dni w tygodniu gwarantujemy rolnikom stały dostęp do certyfikowanych mechaników. Pomoc nie kończy się jednak tylko na konsultacjach! Dzięki precyzyjnemu zarządzaniu stanem magazynowym możemy dostarczyć rolnikowi niezbędne części w 24 godziny! Co więcej, wprowadziliśmy unikalne zabezpieczenie, gdy dostarczenie części zawiedzie. Jeśli naprawa dotyczy kombajnu John Deere, maksymalnie 7-letniego, który przechodził regularne przeglądy w naszej sieci, to zapewniamy maszynę zastępczą – mówi Stanisław Wolski, Branch Customer Support & Training Manager w John Deere Polska.
W czasie żniw priorytetem jest ciągłość pracy na polu i maksymalne ograniczenie strat w razie usterek. Partner, który ma realnie zadbać o reanimację kombajnu i uratowanie przychodów gospodarstwa, musi mieć zatem solidne doświadczenie logistyczne oraz bardzo dobre zaplecze serwisowe.
– Wszystkie potrzebne elementy sprowadzamy z niemieckiego magazynu w Bruchsal. Centrum dystrybucyjne jest zaprawione w bojach i zawsze świetnie przygotowane na czas żniw. Ma wieloletnie doświadczenie we wspieraniu gospodarstw w całej Europie – dodaje Stanisław Wolski, Branch Customer Support & Training Manager w John Deere Polska.
W sezonie John Deere wydłuża godziny przyjmowania zamówień u dealerów do 17.30. W trakcie żniw części do kombajnów można zamawiać aż do 21.00.
Zdalna diagnostyka kombajnu z JDLink
Dzięki zainstalowaniu JDLink™ w kombajnie stan maszyny jest monitorowany w czasie rzeczywistym. Do dealera docierają wszystkie wczesne oznaki awarii, zanim jeszcze problemy się nasilą i uziemią kombajn w najbardziej newralgicznym momencie sezonu.
– Dzięki tej zdalnej diagnostyce dealer może sprawnie podjąć decyzję, czy naprawa jest na tyle mało inwazyjna, że odbędzie się na polu klienta, czy też potrzeba poważniejszej ingerencji. Warto pamiętać, że dealer, który zna historię naszej maszyny jest nieocenionym wsparciem w trakcie awarii. To dlatego zawsze powtarzam, że rejestrowanie sprzętu u lokalnego dealera, np. kombajnu zakupionego za granicą, jest bardzo rozsądną praktyką – uczula Stanisław Wolski, Branch Customer Support & Training Manager w John Deere Polska.
Po wykonaniu diagnostyki rolnik otrzymuje pełną wiedzę odnośnie stanu kombajnu i zespołu żniwnego. Wie, do których napraw może na spokojnie wrócić po żniwach, kiedy znajdzie dogodny czas i budżet. Dzięki takiemu strategicznemu rozplanowaniu prac technicznych rolnik systematycznie i racjonalnie polepsza kondycję swojej maszyny.
Expert Alert od John Deere ostrzega przed awarią
Expert Alert to system diagnostyki predykcyjnej John Deere, zaprojektowany z myślą o zapewnieniu płynnej pracy sprzętu. Aby jednak móc korzystać z zalet systemu, należy wyrazić zgodę u lokalnego dealera.
– Często podczas rutynowych przeglądów mechanicy upewniają się, czy zainstalowane są wszystkie wymagane aktualizacje oprogramowania, aby system wczesnego ostrzegania faktycznie działał bezbłędnie w trakcie żniw – dodaje Stanisław Wolski, Branch Customer Support & Training Manager w John Deere Polska.
Szybka reakcja ogranicza koszty przestoju
Tempo i organizacja wsparcia dla polskich rolników mają w sezonie żniwnym ogromne znaczenie. Nawet najlepszy system serwisowy nie pomoże jednak w pełni, jeśli zgłoszenie usterki zostanie odłożone na później.
W żniwa każda godzina postoju może oznaczać nie tylko dodatkowy koszt naprawy, ale również utratę jakości plonu i ryzyko niewykorzystania krótkiego okna pogodowego. Dlatego w przypadku pierwszych niepokojących objawów warto jak najszybciej powiadomić dealera i rozpocząć diagnostykę.
Ursus C-360 kończy 50 lat. Z tej okazji Muzeum Rolnictwa w Szreniawie przygotowuje wyjątkową wystawę i zaprasza właścicieli legendarnych „Sześćdziesiątek” oraz miłośników techniki rolniczej do wspólnego tworzenia jej historii.
Przez dziesięciolecia był jednym z najważniejszych ciągników w polskich gospodarstwach. Dla wielu rolników Ursus C-360 był pierwszą maszyną, która zastąpiła pracę koni i stała się symbolem mechanizacji polskiego rolnictwa. W tym roku mija dokładnie 50 lat od wyprodukowania pierwszego egzemplarza popularnej „Sześćdziesiątki”. Jubileusz uczci Muzeum Rolnictwa w Szreniawie, organizując specjalną wystawę oraz wydarzenia skierowane do właścicieli i miłośników zabytkowych maszyn.
50 lat Ursusa C-360 – jubileusz legendy polskiego rolnictwa
Ursus C-360 do dziś pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych ciągników rolniczych w Polsce. Mimo upływu pięciu dekad wiele egzemplarzy nadal pracuje w gospodarstwach lub jest pieczołowicie odnawianych przez kolekcjonerów i pasjonatów techniki rolniczej.
Z okazji 50. rocznicy wyprodukowania pierwszego egzemplarza Muzeum Rolnictwa w Szreniawie przygotowuje wystawę czasową zatytułowaną „Pięćdziesiątka Sześćdziesiątki”, która ma przypomnieć historię jednego z najbardziej kultowych polskich ciągników.
Muzeum szuka zdjęć, dokumentów i pamiątek związanych z Ursusem C-360
Organizatorzy chcą, aby wystawa powstała nie tylko w oparciu o muzealne zbiory, ale również materiały znajdujące się w prywatnych archiwach. Poszukiwane są między innymi fotografie, instrukcje obsługi, dokumenty oraz maszyny współpracujące z Ursusem C-360.
To szansa dla właścicieli i pasjonatów, aby stać się współautorami ekspozycji oraz podzielić się historiami związanymi z eksploatacją jednego z najbardziej znanych ciągników w historii polskiego rolnictwa. Udostępnione materiały mają wzbogacić wystawę i pokazać, jak ważną rolę „Sześćdziesiątka” odegrała w tysiącach gospodarstw.
Retro Show 2026. Parada zabytkowych maszyn już 27 września
Obchody jubileuszu nie zakończą się jedynie na wystawie. Tradycyjnie pod koniec września Muzeum Rolnictwa w Szreniawie zorganizuje wydarzenie Retro Show, którego kulminacyjnym punktem będzie parada zabytkowych maszyn rolniczych.
Szczególnie mile widziani są właściciele Ursusów C-360, jednak organizatorzy zapraszają również osoby posiadające inne historyczne maszyny rolnicze. Każdy zainteresowany może zgłosić chęć udziału i wspólnie świętować jubileusz jednej z największych ikon polskiej techniki rolniczej. W tym roku wydarzenie odbędzie się 27 września.
Chcesz współtworzyć wystawę? Skontaktuj się z organizatorami
Osoby posiadające zdjęcia, dokumenty, instrukcje, pamiątki lub maszyny związane z Ursusem C-360, a także właściciele zabytkowych ciągników zainteresowani udziałem w paradzie podczas Retro Show 2026, mogą skontaktować się bezpośrednio z organizatorami wydarzenia.
To dobra okazja, aby podzielić się historią swojej „Sześćdziesiątki” i stać się współautorem jubileuszowej wystawy poświęconej jednemu z najbardziej rozpoznawalnych ciągników w historii polskiego rolnictwa.
Ursus C-360 nadal budzi ogromne emocje
Choć od debiutu Ursusa C-360 minęło już pół wieku, ciągnik nadal zajmuje wyjątkowe miejsce w pamięci polskich rolników. Dla jednych był podstawową maszyną w gospodarstwie, dla innych do dziś pozostaje niezawodnym pomocnikiem podczas lżejszych prac.
Jubileusz organizowany przez Muzeum Rolnictwa w Szreniawie pokazuje, że historia polskiej mechanizacji rolnictwa wciąż żyje, a legenda „Sześćdziesiątki” nadal łączy kolejne pokolenia użytkowników i miłośników techniki.
Zbiory zbóż w Hiszpanii:Spółdzielnie rolnicze w Hiszpanii drastycznie ścięły prognozy tegorocznych zbiorów. Po fali tropikalnych upałów i suszy w maju oraz czerwcu, szacunki produkcji zbóż stopniały o blisko 2 miliony ton w zaledwie dwa miesiące. Dla polskich producentów kukurydzy ten lokalny kryzys na Półwyspie Iberyjskim – połączony z eskalacją konfliktu na Morzu Czarnym – otwiera wyjątkowo obiecujące okienko rynkowe.
Pogodowy nokaut na Półwyspie Iberyjskim
Druga oficjalna prognoza przedstawiona przez hiszpańską organizację spółdzielczą (Cooperativas Agro-alimentarias) w połowie lipca 2026 r. przyniosła fatalne wieści dla tamtejszego sektora agro. Szacunki zbiorów zbóż zostały zrewidowane w dół do poziomu 18,6 mln ton.
To bolesna, niemal 10-procentowa korekta w dół względem obiecujących prognoz z maja, kiedy spodziewano się jeszcze 20,56 mln ton. W porównaniu z ubiegłorocznym, rekordowym sezonem (26,64 mln ton), tegoroczna produkcja w Hiszpanii skurczy się o dramatyczne 30%, a średnia wydajność z hektara spadnie o 24% (do zaledwie 3,52 t/ha).
Głównym czynnikiem degradującym plony okazał się afrykański żar. Czerwiec przyniósł temperatury o 3,2°C wyższe od normy przy opadach stanowiących zaledwie 39% średniej wieloletniej. Spowodowało to błyskawiczne skrócenie fazy nalewania ziarna w kluczowych regionach upraw. Z kolei na południu, w Andaluzji, zimowe podtopienia doprowadziły do złych wschodów i poważnego osłabienia jakości ziarna.
Szacunki produkcji najważniejszych zbóż w Hiszpanii (lipiec 2026)
Jęczmień: 6,90 mln t (-32% r/r) – plon: 3,19 t/ha
Pszenica miękka: 5,60 mln t (-36% r/r) – plon: 3,25 t/ha
Kukurydza(dane wstępne): 3,83 mln t
Owies: 0,87 mln t
Pszenżyto i inne: 0,80 mln t
Pszenica twarda (durum): 0,45 mln t
Żyto: 0,15 mln t
Dodatkowym obciążeniem dla hiszpańskich rolników jest drastyczny wzrost kosztów energii, pracy i nawozów. Choć tegoroczne wolumeny produkcyjne są bliskie średniej pięcioletniej, to z powodu drogich nakładów finansowych marże tamtejszych producentów zbóż są w tym sezonie skrajnie niskie.
Morze Czarne w ogniu podbija stawki na giełdach
Równolegle z hiszpańską suszą, rynkiem zbożowym wstrząsnęła nagła eskalacja wojny w basenie Morza Czarnego. Ukraińskie ataki dronowe wymierzone w rosyjskie porty i statki handlowe na Morzu Azowskim sparaliżowały lokalne szlaki żeglugowe. Zablokowanie i utrudnienie wysyłek ze strony Rosji – największego globalnego eksportera pszenicy – wywołało natychmiastową panikę na giełdach.
Na paryskim parkiecie MATIF ceny kontraktów terminowych gwałtownie wystrzeliły w górę. Pszenica zbliżyła się do granicy 232 EUR/t, a kukurydza (kontrakty na najbliższe miesiące) zanotowała spektakularne wzrosty, osiągając poziom 247,00 EUR/t (co w przeliczeniu daje ponad 1070 zł/t).
Wsparciem dla wzrostów cen kukurydzy okazał się również najnowszy, lipcowy raport USDA. Amerykańscy urzędnicy obniżyli prognozę globalnych zbiorów tego gatunku o 3,3 mln ton, a szacowane światowe zapasy końcowe na sezon 2026/27 ścięli o kolejne 6 mln ton (głównie w Chinach, na Ukrainie i w samej Unii Europejskiej).
Szansa dla polskiej kukurydzy
Dla krajowych plantatorów kukurydzy ten splot czynników to doskonały zwiastun przed zbliżającymi się zbiorami.
Olbrzymia dziura importowa w Hiszpanii: Hiszpański przemysł paszowy, napędzający potężną produkcję trzody chlewnej, musi pilnie sprowadzić miliony ton kukurydzy. W obliczu paraliżu szlaków czarnomorskich oraz wysokich kosztów frachtu morskiego, polskie ziarno dostarczane drogą lądową lub przez porty bałtyckie staje się bezpieczną i konkurencyjną alternatywą.
Wyraźny ruch w krajowych skupach: Impuls z giełdy MATIF od razu przełożył się na cenniki nad Wisłą. Średnie ceny kukurydzy w krajowych punktach skupu wzrosły już do poziomu 817–820 zł/t.
Co to oznacza dla rentowności? Analitycy rynkowi szacują tegoroczny próg rentowności dla polskiej kukurydzy na poziomie 850–900 zł/t dla suchego ziarna oraz 500–550 zł/t dla kukurydzy „na mokro”. Przy obecnej dynamice na rynkach światowych i narastającym deficycie ziarna w Europie Zachodniej, realne staje się przekroczenie tych barier w trakcie jesiennych żniw, co może zapewnić producentom kukurydzy bardzo satysfakcjonujące zyski.
Zetor 4011 to jeden z najbardziej rozpoznawalnych ciągników rolniczych, który przez lata zdobył opinię maszyny trwałej, prostej w obsłudze i łatwej w naprawie. Choć od zakończenia jego produkcji minęło już wiele lat, wciąż można spotkać go w gospodarstwach, gdzie wykonuje lżejsze prace polowe, transportowe oraz gospodarskie. Jednym z najczęściej zadawanych pytań dotyczących tego modelu jest moc jego silnika.
Ile koni mechanicznych ma Zetor 4011?
Zetor 4011 został wyposażony w czterocylindrowy silnik wysokoprężny o mocy 45 KM. Jednostka napędowa o pojemności 3120 cm³ zapewnia odpowiednią wydajność podczas wykonywania większości podstawowych prac w gospodarstwie.
Silnik jest chłodzony cieczą i korzysta z mechanicznego układu wtryskowego, dzięki czemu słynie z niezawodności oraz nieskomplikowanej budowy. To właśnie prostota konstrukcji sprawiła, że model przez wiele lat cieszył się ogromnym zainteresowaniem rolników.
Najważniejsze parametry silnika
Jednostka napędowa zastosowana w Zetorze 4011 została zaprojektowana z myślą o trwałości oraz łatwej eksploatacji.
Najważniejsze dane obejmują:
moc 45 KM,
4 cylindry,
pojemność 3120 cm³,
silnik wysokoprężny,
chłodzenie cieczą,
mechaniczny układ wtryskowy.
Dzięki takiej konstrukcji ciągnik dobrze radzi sobie podczas wielogodzinnej pracy, a jego serwis nie wymaga specjalistycznego wyposażenia.
Skrzynia biegów i osiągi
Zetor 4011 posiada mechaniczną skrzynię biegów oferującą 10 przełożeń do jazdy do przodu oraz 2 biegi wsteczne. Pozwala to na odpowiedni dobór prędkości zarówno podczas prac polowych, jak i transportowych.
Maksymalna prędkość jazdy wynosi około 29 km/h, co w okresie produkcji było w pełni wystarczające do codziennego użytkowania.
Hydraulika i współpraca z maszynami
Pomimo wieku Zetor 4011 nadal może współpracować z wieloma maszynami rolniczymi. Układ hydrauliczny osiąga wydajność około 25 litrów na minutę, natomiast tylny podnośnik dysponuje udźwigiem do 1400 kg.
Ciągnik wyposażono również w wał odbioru mocy pracujący z prędkościami 540 oraz 1000 obr./min. Dostępność trybu niezależnego i zależnego zwiększa możliwości współpracy z różnym osprzętem.
Wymiary i masa Zetora 4011
Model 4011 należy do ciągników średniej klasy. Rozstaw osi wynosi około 2130 mm, długość około 3250 mm, a masa bez dodatkowych obciążników to około 2140 kg.
Zbiornik paliwa mieści 40 litrów oleju napędowego, co pozwala na wiele godzin pracy bez konieczności częstego tankowania. Promień skrętu wynoszący około 7,8 m ułatwia wykonywanie manewrów na podwórzu oraz podczas pracy z maszynami zawieszanymi.
Dlaczego Zetor 4011 nadal jest ceniony?
Choć współczesne ciągniki oferują znacznie większą moc i bardziej rozbudowane wyposażenie, Zetor 4011 wciąż pozostaje cenioną maszyną w wielu gospodarstwach. Moc 45 KM w połączeniu z prostą budową, łatwą dostępnością części oraz trwałym silnikiem sprawia, że model nadal dobrze sprawdza się przy koszeniu, transporcie, pracach gospodarskich i lekkiej uprawie. To właśnie niezawodność i łatwość napraw sprawiają, że wiele egzemplarzy mimo kilkudziesięciu lat eksploatacji nadal regularnie wyjeżdża do pracy.
Wysokie temperatury są dużym wyzwaniem nie tylko dla ludzi, ale także dla kur. Zwierzęta te gorzej radzą sobie z upałem niż z chłodem, dlatego podczas letnich fal gorąca wymagają szczególnej uwagi. Zbyt wysoka temperatura może prowadzić do spadku nieśności, pogorszenia kondycji, a w skrajnych przypadkach nawet do śmierci.
Kiedy upał staje się zagrożeniem dla kur?
Stres cieplny pojawia się wtedy, gdy organizm kury nie jest już w stanie skutecznie odprowadzać nadmiaru ciepła. Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, gdy wysokiej temperaturze towarzyszy duża wilgotność powietrza. Już przy około 28 stopniach Celsjusza wiele kur zaczyna odczuwać wyraźny dyskomfort.
W takich warunkach organizm intensywnie próbuje się schłodzić, co może prowadzić do zaburzeń równowagi kwasowo zasadowej. Gdy temperatura ciała kury osiągnie 43 stopnie Celsjusza lub więcej, zagrożenie życia staje się bardzo poważne.
Jak rozpoznać pierwsze objawy stresu cieplnego?
Im szybciej właściciel zauważy niepokojące sygnały, tym łatwiej ograniczyć skutki przegrzania. Kury narażone na upał często dyszą z otwartym dziobem, rozkładają skrzydła i odsuwają je od tułowia. Mogą być ospałe, mniej aktywne, rzadziej pobierać paszę i znacznie częściej pić wodę.
Niepokojącym objawem jest także szukanie zacienionych miejsc, długie przesiadywanie w bezruchu oraz wyraźne osłabienie. W zaawansowanych przypadkach mogą pojawić się problemy z równowagą, nagłe przewracanie się i padnięcia.
Upał obniża nieśność i osłabia zdrowie stada
Stres cieplny szybko odbija się na wynikach produkcyjnych. Kury znoszą mniej jaj, a skorupy mogą być cieńsze i bardziej podatne na pękanie. Wysoka temperatura wpływa również na pobieranie paszy, dlatego organizm otrzymuje mniej składników potrzebnych do prawidłowej produkcji jaj.
Upał zwiększa także ryzyko problemów behawioralnych. W stadzie częściej może dochodzić do dziobania piór i kanibalizmu. Osłabione kury są bardziej podatne na infekcje, dlatego w czasie długotrwałych upałów konieczna jest codzienna obserwacja całego stada.
Kurnik powinien chronić przed nagrzewaniem
Ochrona przed stresem cieplnym zaczyna się od właściwego przygotowania kurnika. Jasne ściany i dach odbijają więcej promieni słonecznych niż ciemne powierzchnie, dzięki czemu wnętrze wolniej się nagrzewa.
Znaczenie ma także materiał, z którego wykonano budynek. Drewniane konstrukcje zwykle lepiej izolują od wysokiej temperatury niż metalowe, które szybko się nagrzewa. Warto zadbać również o to, aby kurnik nie był ustawiony w miejscu przez cały dzień wystawionym na pełne słońce.
Wentylacja i cień są najważniejsze w czasie upałów
Dobra cyrkulacja powietrza pomaga odprowadzać gorące powietrze i ogranicza duszność wewnątrz kurnika. Okna, otwory wentylacyjne oraz bezpiecznie ustawione wentylatory mogą znacząco poprawić warunki bytowe kur.
Równie ważne są zacienione miejsca na wybiegu. Drzewa, krzewy, daszki, maty cieniujące lub markizy dają kurom możliwość schronienia się przed słońcem. W przypadku mobilnych kurników najlepiej ustawiać je tak, aby przynajmniej przez część dnia znajdowały się w cieniu.
Jak schłodzić kury podczas największego upału?
Podstawą jest stały dostęp do świeżej, chłodnej wody. Poidła powinny stać w cieniu, a wodę warto wymieniać częściej niż zwykle. W bardzo gorące dni można rozstawić dodatkowe poidła, aby każda kura miała łatwy dostęp do picia.
Pomocne są także kąpiele piaskowe w cieniu, ponieważ pozwalają kurom poprawić komfort cieplny i ograniczyć stres. W większych hodowlach stosuje się również systemy chłodzenia wyparnego, które dzięki parowaniu wody obniżają temperaturę w budynku. Najważniejsze jest jednak szybkie reagowanie na pierwsze objawy przegrzania, zanim upał doprowadzi do trwałego osłabienia stada.
Kuny coraz częściej wybierają komory silników jako bezpieczne schronienie. Ciepło pozostające po zakończonej jeździe oraz liczne zakamarki sprawiają, że samochód staje się dla nich idealnym miejscem odpoczynku. Problem zaczyna się wtedy, gdy zwierzę zaczyna przegryzać przewody, przewody zapłonowe lub elementy wygłuszenia. Naprawy mogą kosztować od kilkuset do nawet kilku tysięcy złotych, dlatego warto wiedzieć, jak skutecznie odstraszyć nieproszonego gościa.
Skąd wiadomo, że kuna odwiedza samochód?
Pierwsze oznaki obecności kuny często są łatwe do przeoczenia. W komorze silnika mogą pojawić się ślady łap, sierść, resztki jedzenia lub odchody. Czasami właściciel zauważa fragmenty przegryzionej izolacji albo wygłuszenia maski.
Największym problemem są uszkodzone przewody elektryczne i gumowe elementy. Zwierzę potrafi przegryźć przewody chłodzenia, instalację elektryczną czy przewody zapłonowe, co może doprowadzić do unieruchomienia samochodu.
Dlaczego kuny wybierają komorę silnika?
Po zakończeniu jazdy silnik przez długi czas pozostaje ciepły. Dla kuny jest to idealne miejsce do odpoczynku, szczególnie jesienią i zimą.
Znaczenie ma również zapach. Zwierzęta są bardzo terytorialne i często reagują na woń pozostawioną przez inną kunę. W efekcie mogą wielokrotnie wracać do tego samego samochodu, próbując zaznaczyć własne terytorium.
Jak skutecznie odstraszyć kunę?
Najlepsze efekty daje połączenie kilku metod zabezpieczenia.
Wielu kierowców stosuje odstraszacze ultradźwiękowe montowane pod maską. Emitują one dźwięki niesłyszalne dla człowieka, ale bardzo nieprzyjemne dla kuny.
Popularnym rozwiązaniem są również preparaty zapachowe. Dostępne są w postaci sprayów, saszetek lub kostek, które wydzielają intensywny zapach zniechęcający zwierzę do odwiedzania samochodu. Takie środki wymagają jednak regularnego odnawiania, szczególnie po intensywnych opadach deszczu lub myciu auta.
Jeżeli samochód jest często narażony na wizyty kuny, warto dodatkowo zabezpieczyć najbardziej podatne elementy.
Na przewody elektryczne można założyć specjalne osłony wykonane z twardego tworzywa lub metalowej siatki. Chronią one instalację przed przegryzieniem i znacznie utrudniają zwierzęciu dostęp do wrażliwych elementów.
Dobrym rozwiązaniem jest również montaż metalowej osłony pod silnikiem, która ogranicza możliwość wejścia do komory od spodu.
Czy warto myć komorę silnika?
Jeżeli kuna odwiedziła samochód choć raz, dokładne umycie komory silnika może okazać się bardzo pomocne. Pozwala usunąć zapach pozostawiony przez zwierzę, który często przyciąga kolejne osobniki.
Mycie najlepiej połączyć z dokładną kontrolą wszystkich przewodów oraz elementów gumowych. Nawet niewielkie uszkodzenia mogą z czasem doprowadzić do poważniejszych awarii.
Gdzie najczęściej dochodzi do problemów z kunami?
Największe ryzyko występuje na terenach podmiejskich i wiejskich, gdzie kuny mają łatwy dostęp do zabudowań. Coraz częściej pojawiają się jednak również na osiedlach domów jednorodzinnych i parkingach przy blokach.
Jeżeli w okolicy zauważono obecność tych zwierząt, nie warto czekać na pierwsze szkody. Wcześnie zastosowane zabezpieczenia są znacznie tańsze niż naprawa uszkodzonej instalacji elektrycznej, przewodów układu chłodzenia czy elementów osprzętu silnika.
Rozpoczęły się żniwa. Dla wielu osób lato oznacza odpoczynek, wakacyjne wyjazdy i więcej czasu spędzanego na świeżym powietrzu. Dla rolników jest to jednak najważniejszy i często najbardziej wymagający okres całego roku.
To właśnie teraz praca na polach trwa od wczesnego rana do późnej nocy. Kombajny, ciągniki i przyczepy pojawiają się na lokalnych drogach, a odgłosy maszyn mogą być słyszalne także po zmroku. Nie wynika to jednak z braku szacunku dla mieszkańców. Rolnicy muszą wykorzystać każde sprzyjające okno pogodowe, ponieważ dojrzałe zboże nie może długo czekać na zbiór.
Każda godzina opóźnienia może oznaczać pogorszenie jakości ziarna, wzrost strat, a nawet utratę części plonu, nad którym gospodarstwo pracowało przez wiele miesięcy.
Kombajn na drodze to tylko chwilowe utrudnienie
Duże maszyny rolnicze zajmują znaczną część jezdni i poruszają się wolniej niż samochody osobowe. Dla kierowcy oznacza to najczęściej kilka minut spokojniejszej jazdy. Dla operatora kombajnu lub ciągnika przejazd drogą publiczną wiąże się natomiast z dużą odpowiedzialnością, stresem i koniecznością zachowania pełnej koncentracji.
Operator musi kontrolować gabaryty maszyny, obserwować pobocze, mijane pojazdy, znaki, drzewa i infrastrukturę znajdującą się przy drodze. Dlatego nerwowe wyprzedzanie, jazda zbyt blisko maszyny czy próba przeciskania się w wąskim miejscu mogą doprowadzić do niebezpiecznej sytuacji.
Widząc kombajn lub ciągnik z maszyną rolniczą, warto zwolnić, zachować odpowiednią odległość i poczekać na bezpieczną możliwość wykonania manewru. Kilka minut cierpliwości może zdecydować o bezpieczeństwie wszystkich uczestników ruchu.
Praca po zmroku nie jest wyborem rolnika
W czasie żniw pogoda wyznacza rytm pracy. Opady, wysoka wilgotność ziarna czy gwałtowne burze mogą zatrzymać zbiór na wiele godzin lub dni. Gdy warunki stają się odpowiednie, rolnicy często pracują do późnego wieczora, aby zebrać zboże przed kolejnym załamaniem pogody.
Hałas maszyn dochodzący z pól może być uciążliwy, jednak zwykle jest zjawiskiem krótkotrwałym i ściśle związanym z sezonem. Rolnik nie pracuje nocą dla wygody ani przyjemności. Próbuje ochronić plon, który stanowi podstawę utrzymania gospodarstwa i jest źródłem żywności dla całego społeczeństwa.
To właśnie dzięki tej pracy następnego dnia w sklepach dostępne są chleb, mąka, kasze, pasze oraz wiele innych produktów, które każdego dnia trafiają na nasze stoły.
Apel o ostrożność nie dotyczy wyłącznie kierowców samochodów. Również rolnicy przed wyjazdem na drogę powinni dokładnie sprawdzić stan techniczny ciągników, kombajnów, przyczep i pozostałych maszyn.
Szczególne znaczenie mają sprawne hamulce, oświetlenie, kierunkowskazy oraz właściwe oznakowanie elementów wystających poza obrys pojazdu. Przewożone ładunki muszą być odpowiednio zabezpieczone, a zabrudzenia pozostawione na jezdni powinny zostać możliwie szybko usunięte.
Nawet największa presja czasu nie może usprawiedliwiać ryzykownych zachowań. Wiedza, ostrożność i wyobraźnia powinny być ważniejsze niż pośpiech.
Okażmy rolnikom cierpliwość podczas żniw
Za kombajnem zajmującym część drogi i pracą maszyn słyszaną po zmroku stoi człowiek, który odpowiada za zebranie plonu w odpowiednim momencie. Dla pozostałych uczestników ruchu oznacza to czasem niewielkie utrudnienie, ale dla rolnika każda godzina może decydować o wyniku całego sezonu.
Zwolnijmy więc, ustąpmy miejsca i nie podejmujmy niebezpiecznych manewrów. Rolnicy z kolei powinni zadbać o właściwy stan oraz oznakowanie maszyn. Wspólna odpowiedzialność pozwoli sprawić, aby tegoroczne żniwa przebiegły sprawnie i bezpiecznie dla wszystkich.
Zbiór jednoetapowy rzepaku wymaga doposażenia przyrządu żniwnego w aktywne rozdzielacze łanu. Fot. K. Krzyżaniak
Zbiór rzepaku to jeden z najbardziej wymagających etapów sezonu, do którego trzeba odpowiedniego przygotować. Ograniczenie strat nasion oraz płynna praca maszyny zależą od wielu czynników. Kluczowe jest dopasowanie parametrów do warunków panujących na polu.
Jak przygotować kombajny do pracy?
Uprawa rzepaku w Polsce jest bardzo wymagającym procesem, co jest spowodowane m.in.:
wysokimi wymaganiami agrotechnicznymi,
presją chorób
oraz nie zawsze sprzyjającymi warunkami atmosferycznymi.
Mimo to powierzchnia zasiewów rzepaku i rzepiku rok do roku utrzymuje się na porównywalnym poziomie. Według danych GUS, w 2024 roku wynosiła 1 mln 10 tys. ha, a zebraną masę ziarna szacuje się na 3267,8 tys. ton.
Do zbioru dwuetapowego rzepaku wykorzystuje się podbieracz pokosu. Fot. K. Krzyżaniak
W całym procesie produkcji rzepaku największe nakłady kosztów, robocizny oraz zapotrzebowania energetycznego wiążą się ze zbiorem tych roślin. Wykorzystuje się tu kombajny do zbioru zbóż z odpowiednio przystosowanym przyrządem żniwnym. Powszechnie stosuje się metodę jednoetapową zbioru, aczkolwiek ze względu na warunki pogodowe i nierównomierne dojrzewanie rzepaku coraz częściej można zaobserwować powrót do metody dwuetapowej.
Wybór metody zależy od warunków uprawy i preferencji rolnika. Niezależnie od wybranej metody zbiór stanowi wyzwanie i mimo stosowania zaawansowanych technologii może okazać się problematyczny.
Na co więc należy zwrócić uwagę podczas przygotowania kombajnu do zbioru rzepaku? I jak parametry zespołów roboczych wpływają na jakość i straty nasion oraz zużycie paliwa?
Przyrząd żniwny w kombajnach do rzepaku
Porównując kombajnowy zbiór roślin zbożowych ze zbiorem rzepaku, największą różnicę można zaobserwować w przyrządzie żniwnym. W metodzie jednoetapowej jego zadaniem jest ścięcie masy oraz przetransportowanie jej do przenośnika pochyłego kombajnu. Ze względu na gęstość łanu i zwiększoną podatność na osypywanie się nasion heder wymaga przedłużonej podłogi, tzw. stołu do rzepaku lub przenośnika taśmowego. Dodatkowo przyrząd żniwny powinien być wyposażony w aktywne rozdzielacze łanu, tzw. kosy boczne.
Heder do zbioru zbóż o klasycznej budowie można wyposażyć w dokładany stół z kosami bocznymi. Zaletą tego rozwiązania jest możliwość dostosowania do zbioru rzepaku przyrządu żniwnego, który jest już na wyposażeniu gospodarstwa oraz prosta konstrukcja samego dokładanego adaptera.
Natomiast największą wadą jest praco- i czasochłonny montaż stołu, który uniemożliwia szybkie przezbrojenie w warunkach polowych. Jest to istotne ze względu na nierównomierne dojrzewanie rzepaku i termin jego zbioru pokrywający się ze zbiorem pszenicy. W celu przyspieszenia przystosowania hederu do zbioru rzepaku producenci maszyn żniwnych wprowadzili do swojej oferty przyrządy żniwne wyposażone w wysuwane stoły do rzepaku lub z przenośnikami taśmowymi. W takich zaawansowanych rozwiązaniach konieczne jest tylko dołożenie aktywnych rozdzielaczy łanu. Jest to nieskomplikowana czynność, którą z powodzeniem można wykonać na polu w kilkanaście minut.
Przyrządy żniwne z przenośnikiem taśmowym do zbioru rzepaku wystarczy doposażyć w kosy boczne. Fot. K. KrzyżaniakRegulację wysokości przenośnika ślimakowego przeprowadza się za pomocą śruby lub cięgna umieszczonego po obu stronach hederu. Fot. K. Krzyżaniak
Napęd kos bocznych – które rozwiązanie wybrać?
Kosy boczne mogą być wyposażone w napęd mechaniczny, hydrauliczny lub elektryczny.
Pierwsze rozwiązanie jest tańsze, ale wymaga dodatkowych przekładni w celu przeniesienia napędu z przekładni napędowej zespołu tnącego.
Rozwiązanie hydrauliczne jest obecnie najczęściej spotykane ze względu na proste podłączenie i wysoką sprawność. Silniki hydrauliczne mogą generować znacznie wyższy moment obrotowy niż silniki elektryczne.
Napęd elektryczny jest najkorzystniejszy ze względu na podłączenie, ponieważ potrzebne są tylko dwa przewody elektryczne, natomiast układ ten jest wrażliwy na wszelkie przeciążenia. W przypadku zablokowania kosy bocznej przez grubą, twardą łodygę lub gałąź możliwe jest przepalenie bezpiecznika. Mimo to nie wolno stosować większych bezpieczników, niż zaleca producent, ponieważ będzie wiązało się to z przegrzewaniem lub nawet spaleniem instalacji elektrycznej.
Przed sezonem warto sprawdzić stan kos bocznych, powinny się poruszać płynnie i bez zacięć. Jeśli napęd hydrauliczny korzysta z własnego układu hydraulicznego należy również sprawdzić stan oleju i wymieniać go zgodnie z zaleceniami producenta.
W celu uniknięcia samosiewów rzepaku i zachwaszczenia następnej uprawy można zastosować w miejsce klasycznego rozrzutnika plew rozdrabniacz nasion. Jego zadaniem jest uszkodzenie nasion, które wypadają z zespołu czyszczącego. Fot. K. Krzyżaniak
Ustawienie hedera i przenośnika ślimakowego
Ważnym parametrem przy przystosowaniu hederu do zbioru rzepaku jest wysokość przenośnika ślimakowego. Ze względu na większą objętość masy roślinnej powinien być on uniesiony wyżej niż podczas zbioru zbóż – w standardowych warunkach na około 25 mm, licząc od wstęgi do podłogi (na zboże ok. 15 mm). Niemniej jednak należy zweryfikować, czy będzie to wartość odpowiednia do panujących na polu warunków.
Na prawidłowe ustawienie wysokości przenośnika ślimakowego poza objętością masy wpływ ma stopień dojrzałości łodyg. Jeśli łodygi są zielone, lepiej zastosować mniejszą szczelinę pomiędzy wstęgą przenośnika a podłogą (np. 20 mm). Wpłynie to na spowolnienie przepływu masy, co pozwoli ochronić zespół młócący przed przeciążeniami lub ewentualnym zapchaniem. Istotne jest również dostosowanie prędkości jazdy. Jeśli rzepak jest desykowany i ma grube łodygi, wysokość przenośnika ślimakowego powinna być większa niż zalecana (ok. 30 mm).
Widocznym objawem złego ustawienia przenośnika ślimakowego będzie zaburzony przepływ masy. Najczęściej przy zbyt niskim ustawieniu można zaobserwować zapchanie przenośnika ślimakowego, problemy z wciąganiem materiału lub wyrzucanie masy poza przyrząd żniwny. Natomiast przy zbyt wysokim ustawieniu transport masy nie będzie płynny oraz może ona być przerzucana przez przenośnik ślimakowy, ponadto może zapychać zespół młócący. Ważne, aby przy każdej regulacji wysokości przenośnika ślimakowego sprawdzić, czy jest on ustawiony równolegle do podłogi przyrządu żniwnego oraz dodatkowo wyregulować skrobaki umieszczone za nim.
Wysokość cięcia należy dopasować tak, aby ścinać łodygi poniżej łuszczyn. Wysokość nagarniacza powinna być jak najwyższa, natomiast prędkość w stosunku 1:1 do prędkości obrotowej koła kombajnu. Nagarniacz przy zbiorze rzepaku powinien delikatnie przesuwać masę w kierunku przenośnika ślimakowego. Zbyt intensywne nagarnianie masy będzie skutkowało zwiększonymi stratami nasion. Jeśli do zbioru wykorzystywany jest przyrząd żniwny z przenośnikiem taśmowym, to wysokość nagarniacza może być wyższa, ponieważ jego zadaniem jest tylko pochylanie masy roślinnej w kierunku kombajnu.
Zespół młócąco-separujący – jak ustawić?
Do zbioru rzepaku zespół młócąco-separujący kombajnu do zbioru zbóż, nie wymaga specjalnych zmian i przezbrojeń. Istotny jest natomiast dobór prawidłowych obrotów bębna młócącego oraz szczeliny pomiędzy bębnem a klepiskiem. Przykładowe ustawienia początkowe dla kombajnu z konwencjonalnym zespołem młócącym to obroty w zakresie od 700 do 800 1/min, szczelina na wlocie klepiska 30 mm, natomiast na wylocie 20 mm. Wartości te będą zależeć od takich czynników jak stopień dojrzałości roślin, wilgotność nasion i plon.
Niezależnie od warunków istotne jest, aby nigdy nie otwierać szczeliny maksymalnie, ponieważ w przypadku zapchania niezbędne jest zluzowanie masy poprzez opuszczenie klepiska. Jeśli zbieramy suchy, dobrze omłacający się materiał, obroty bębna należy zredukować. Pozwoli to zmniejszyć uszkodzenia nasion oraz ilość zanieczyszczeń. Suche łuszczyny są podatne na kruszenie, co w konsekwencji może powodować nadmierne obciążenie zespołu czyszczącego.
Jeśli kombajn za odrzutnikiem słomy wyposażony jest w fartuch przytrzymujący masę, to do zbioru rzepaku należy go podciągnąć do najwyższej pozycji, aby nie doprowadzić do zapchania na początku wytrząsacza klawiszowego. W przypadku kombajnów wyposażonych w dodatkowy wielopalcowy bęben separujący nad wytrząsaczem klawiszowym konieczne jest wsunięcie palców. W przeciwnym razie masa będzie owijać się na tym bębnie i powodować zator zespołu separującego.
Sita górne o dużej przepustowości (po lewej) sprawdzają się dobrze w większości upraw. W celu uzyskania nasion o mniejszym stopniu zanieczyszczeń można zastosować sito o wąskich lamelach (po prawej). Fot. K. Krzyżaniak
Zespół czyszczący – regulacja sit i wentylatora
Do zbioru rzepaku również zespół czyszczący nie wymaga szczególnych zmian. Można z powodzeniem używać sit żaluzjowych wykorzystywanych do zbioru zbóż. Istotny jest dobór właściwych parametrów roboczych oraz regularne czyszczenie podzespołów. Ze względu na intensywne zanieczyszczanie podczas zbioru rzepaku podsiewacz powinien być codziennie dokładnie wyczyszczony, w przeciwnym razie będzie to powodować zwiększone straty nasion oraz więcej zanieczyszczeń w zbiorniku ziarna, przeciążenie wieszaków podsiewacza, a w konsekwencji nawet uszkodzenie mechaniczne.
Przykładowe ustawienia początkowe zespołu czyszczącego do zbioru rzepaku to:
szczelina górnego sita 8–10 mm,
dolnego sita 4-5 mm,
obroty wentylatora 400–450 1/min.
Częstym błędem przy zbiorze rzepaku jest całkowite zamykanie dolnego sita z powodu nadmiernych zanieczyszczeń trafiających do zbiornika. W celu zwiększenia stopnia czystości nasion szczelinę dolnego sita można zmniejszyć do 2 mm oraz dostosować obroty wentylatora. Zbyt mała szczelina będzie skutkować nadmiernym uszkodzeniem nasion i widocznymi połówkami w zbiorniku.
W celu jeszcze większego zredukowania zanieczyszczeń można zastosować zamiast górnego sita z szerokimi lamelami (tzw. rybia łuska – jest to typ sita obecnie najczęściej stosowany w nowych kombajnach) sita o wąskich lamelach.
Czysty podsiewacz jest konieczny do uzyskania wysokiego stopnia czystości nasion i wysokiej wydajności zbioru. Fot. K. Krzyżaniak
Zagospodarowanie resztek pożniwnych
Straty nasion są największą wadą kombajnowego zbioru rzepaku. Mimo wielu zabiegów mających na celu ich zredukowanie całkowite wyeliminowanie strat jest niemożliwe. W celu dokładnego określenia poziomu strat można zastosować specjalne tacki pomiarowe.
Fot. K. Krzyżaniak
Tackę umieszcza się pod kombajnem w trakcie przejazdu, następnie z zebranej masy odseparowuje się zanieczyszczenia od nasion, które na końcu się waży. Za pomocą specjalnej aplikacji jesteśmy w stanie określić poziom strat w procentach lub kilogramach na hektar.
Podczas rozdrabniania słomy rzepakowej należy cofnąć do najniższej pozycji przeciwnoże rozdrabniacza słomy. Jest to istotne ustawienie, o którym wielu operatorów zapomina. W przeciwnym razie zwiększa się obciążenie silnika, a w konsekwencji zużycie paliwa. Ważne jest również, aby przed sezonem sprawdzić stan noży rozdrabniacza i w razie potrzeby wymienić je na nowe. Noże zawsze wymienia się parami oraz dodatkowo należy wymienić parę po przeciwnej stronie wału rozdrabniacza. Taki sposób wymiany pozwoli zminimalizować ryzyko wibracji spowodowanej złym wyważeniem.
Doświadczenie i obserwacja
Zbiór rzepaku nie należy do najprostszych zabiegów. Mimo dużej analogii do zbioru zbóż rzepak jest rośliną bardziej wrażliwą na zmianę parametrów zespołów roboczych.
Do zebrania materiału o wysokiej jakości przy równoczesnej małej ilości strat konieczne są:
Wskazówki zawarte w tym artykule mogą być pomocne podczas przygotowania kombajnu oraz w trakcie zbioru. Ważne jest również doświadczenie operatora i umiejętność obserwowania zmian zachodzących podczas regulacji zespołów roboczych kombajnu.
– W związku z tym, że obecnie nie można już stosować desykacji glifosatem, coraz większym wyzwaniem staje się wybór samego momentu zbioru rzepaku. Bardzo często mamy sytuację, gdy łodygi są jeszcze zielone, a to powoduje straty. Zielony materiał trudniej odseparować, nasiona przyklejają się do łodyg i liści, a dodatkowo rośnie zużycie paliwa. Właśnie dlatego coraz więcej gospodarstw decyduje się nieco opóźnić zbiór.
Trzeba jednak pamiętać, że zarówno zbyt wczesne, jak i zbyt późne żniwa mogą generować problemy. Zbyt późny termin zwiększa ryzyko osypywania nasion. Kluczowe jest więc znalezienie odpowiedniego kompromisu i obserwacja plantacji, a nie kierowanie się wyłącznie kalendarzem.
Bardzo ważne pozostaje również odpowiednie ustawienie kombajnu. Należy zwracać uwagę na obroty bębna młócącego lub rotora, ponieważ zbyt wysokie wartości mogą powodować uszkodzenia nasion i zwiększać ilość połówek w zbiorniku. Istotna jest także odpowiednia regulacja szczeliny pod klepiskiem. Nie można jej otwierać maksymalnie, bo w przypadku przeciążenia czy zablokowania maszyny trzeba mieć możliwość dalszej regulacji.
Trzeba też pamiętać o szczelności kombajnu i samego zespołu żniwnego. Nawet drobne nieszczelności czy nieprawidłowe połączenie zespołu żniwnego z przenośnikiem pochyłym mogą powodować zauważalne straty nasion. Duże znaczenie ma również wysokość koszenia. Zbyt niskie cięcie sprawia, że przez kombajn przechodzi więcej słomy i zielonego materiału, co dodatkowo zwiększa zużycie paliwa oraz utrudnia prawidłową separację.
Eksport zbóż z Ukrainy: W obliczu eskalacji działań zbrojnych w regionie czarnomorskim eksport zbóż z Ukrainy znajduje się pod ogromną presją. Systematyczne ataki na infrastrukturę portową i terminale w obwodzie odeskim doprowadziły do spadku przepustowości eksportowej o jedną trzecią – z dotychczasowych 6 mln ton do 4 mln ton miesięcznie.
Paraliż logistyki i perspektywy rynkowe
Utrudnienia w transporcie dotykają całego łańcucha dostaw. Odnotowano m.in. 11-procentowy spadek liczby wagonów zbożowych kierowanych do portów w relacji tygodniowej, a kluczowi gracze, tacy jak Kernel Holding, byli zmuszeni wstrzymać operacje w porcie w Czarnomorsku.
Choć rynki wciąż odczuwają presję ogromnych zapasów ze starego sezonu, prognozy dla bieżącego roku wskazują na rosnące ryzyko deficytu, co w połączeniu z blokadami logistycznymi może trwale zmienić dynamikę cenową. Najnowsze prognozy USDA z lipca 2026 r. wskazują na poprawę perspektyw produkcyjnych: dla ukraińskiej pszenicy zbiory mają wynieść 24 mln ton (wzrost z 23,5 mln ton), a eksport 14,5 mln ton. W przypadku kukurydzy produkcja pozostaje stabilna na poziomie 30 mln ton, przy czym prognozowany eksport dla tego surowca wynosi 23 mln ton.
Sytuacja nie ogranicza się tylko do ukraińskich portów. Ukraina aktywnie odpowiada na ataki, prowadząc masowe działania uderzeniowe w rosyjskie tankowce. Skutkiem tych działań jest paraliż żeglugi na Morzu Azowskim, co skutecznie blokuje również rosyjskie możliwości eksportu zbóż drogą morską. Konflikt, obejmujący obecnie kluczowe szlaki logistyczne, staje się głównym czynnikiem determinującym płynność światowego handlu płodami rolnymi.
Ostatnie wzrosty cen giełdowych
W ciągu ostatnich dni rynek zbóż zareagował gwałtownie na eskalację konfliktu, co doprowadziło do wyraźnego windowania cen. Na paryskiej giełdzie MATIF notowania pszenicy wzrosły 15 lipca o blisko 7% (ok. 15 EUR/t), osiągając poziom 231,50 EUR/t. Rynek krajowy szybko nadrabia te straty – pszenica w portach podrożała do 910-930 zł/t, a nowy zbiór do 940-950 zł/t (ceny z 16.07.2026).
Szansa dla polskich rolników
Aktualna sytuacja geopolityczna otwiera przed Polską nowe możliwości handlowe:
Wewnątrz UE: Prognozowany spadek zbiorów w całej wspólnocie (o 5,6% r/r) może zwiększyć popyt na polskie ziarno, które stanie się stabilnym źródłem zaopatrzenia.
Poza UE: Problemy z wywozem z Ukrainy i Rosji stwarzają lukę na rynkach światowych, którą Polska, jako drugi eksporter kukurydzy w UE, może częściowo wypełnić.
Dla polskich producentów oznacza to okres dużej zmienności cenowej i konieczność uważnego monitorowania giełd (MATIF) oraz stabilności korytarzy transportowych przy podejmowaniu decyzji sprzedażowych. Ryzyko pozostaje wysokie ze względu na wpływ konfliktu na koszty paliw (ropa) oraz kurs dolara, co bezpośrednio rzutuje na koszty produkcji, w tym nawozów.
Gorczyca stanowi doskonały „zielony most” dla agrofagów zagrażających roślinom kapustowatym, w tym przede wszystkim rzepakowi. Fot. M. Piśny
Chwasty, samosiewy roślin uprawnych oraz nieprawidłowo dobrane gatunki w międzyplonach mogą pełnić funkcję „zielonego mostu” dla wielu agrofagów. Zapewniają im dogodne warunki do rozwoju oraz dalszego rozprzestrzeniania się na plantacjach.
Szybkie i skuteczne zwalczanie samosiewów oraz chwastów ogranicza źródła infekcji i miejsca bytowania szkodników. Fot. M. Piśny
Zielony most – ukryte zagrożenie dla upraw
W nazewnictwie rolniczym coraz częściej pojawiają dwa interesujące pojęcia, używane często zamiennie – „zielone mosty” lub „biologiczne mosty”. Większość osób tego typu określenia kojarzy przede wszystkim z przejściami dla zwierząt w pobliżu ruchliwych tras. W kontekście ochrony roślin pojęcie „zielonego mostu” ma jednak zupełnie inne znaczenie.
Używa się go w nawiązaniu do gatunków, na których mogą bytować patogeny i szkodniki w czasie przerwy w uprawie – przed ponownym pojawieniem się danego gatunku rośliny rolniczej na polu. Pozwala to na przetrwanie organizmom chorobotwórczym i szkodnikom pomiędzy kolejnymi sezonami wegetacyjnymi.
Dlaczego choroby i szkodniki pojawiają się wcześniej?
Jednym z najważniejszych elementów nowoczesnej ochrony roślin jest ograniczanie źródeł infekcji jeszcze przed założeniem kolejnej uprawy. Większość rolników koncentruje się tymczasem na zabiegach z użyciem pestycydów wykonywanych już w łanie roślin. Takie działanie to jednak powszechny błąd, który niesie ze sobą znaczne konsekwencje.
Wiele zagrożeń rozwija się bowiem o wiele wcześniej – na samosiewach, resztkach pożniwnych oraz roślinach żywicielskich pozostających na polu lub jego obrzeżach. To doskonałe siedliska dla szkodników oraz patogenów, które rozwijając się bez przeszkód, czyhają na odpowiedni moment żerowania czy porażenia roślin uprawnych.
Samosiewy i chwasty sprzyjają rozwojowi agrofagów
Dbałość o prawidłowy płodozmian oraz odpowiedni dobór gatunków jest kwestią oczywistą i wielokrotnie podnoszoną w kontekście ograniczania występowania wielu chorób, szkodników, a także chwastów. Warto jednak zwrócić uwagę na to, że nie tylko rośliny uprawiane w plonie głównym są tutaj istotne.
Nieodpowiednio dobrane gatunki w mieszankach międzyplonowych oraz pozostawione na polach uprawnych samosiewy (m.in. zbóż i rzepaku) mogą pełnić funkcję „zielonego mostu”. Należy zwrócić także uwagę na rośliny sąsiadujące z polami uprawnymi, rosnące chociażby w zagajnikach, rowach czy na innych nieużytkach.
Żyto ozime wydziela do gleby związki allelopatyczne, które mogą ograniczać występowanie chwastów na polu. Fot. M. Piśny
Utrata bioróżnorodności
W intensywnej produkcji polowej dominują od lat bardzo ubogie płodozmiany, a nawet monokultury – najczęściej zbożowe. Uprawa roślin z tej samej rodziny, a co gorsza tego samego gatunku, niesie ze sobą wiele niepożądanych zjawisk. Najistotniejszym problemem jest zachwianie równowagi biologicznej w glebie, ale i całym agroekosystemie. W efekcie zmniejsza się różnorodność organizmów, w tym mikroorganizmów pożytecznych.
W naturalnych warunkach pożyteczna fauna istotnie ogranicza rozwój patogenów. Postępująca utrata bioróżnorodności sprawiła jednak, że rośnie przewaga dominujących organizmów szkodliwych. Przykładowo, patogeny mają stały dostęp do żywiciela, co prowadzi do zwiększenia częstotliwości i intensywności występowania chorób oraz utrudnia ich zwalczanie.
Zalety międzyplonów są bezapelacyjne – wprowadzanie źródeł materii organicznej oraz poprawa struktury gleby to ich podstawowe zadania. Warto jednak zwrócić uwagę na odpowiedni dobór wysiewanych gatunków, pamiętając, że mogą być one miejscem bytowania chorób i szkodników.
Należy zatem opierać się na zasadzie różnorodności gatunkowej, unikania pokrewieństwa roślin oraz wykorzystania ich właściwości fitosanitarnych. Dzięki temu międzyplony stają się ważnym elementem nie tylko poprawy właściwości gleby, ale i ochrony roślin, pozwalając ograniczyć występowanie agrofagów w sposób naturalny i zrównoważony.
Jedną z podstawowych metod ograniczania występowania samosiewów zbóż pełniących funkcję „zielonego mostu” są uprawki pożniwne. Z jednej strony pobudzają one do wschodów nasiona znajdujące się w glebie, z drugiej przyczyniają się do mechanicznego zwalczania rosnących samosiewów. To podstawowa, znana od lat metoda zgodna ze strategią ograniczania stosowania pestycydów.
Aplikacja herbicydu nieselektywnego
Drugą popularną metodą zwalczania samosiewów w okresie pożniwnym i przedsiewnym jest aplikacja herbicydu nieselektywnego – glifosatu. Taktyka ta wykorzystywana jest zwłaszcza w gospodarstwach prowadzących intensywną produkcję polową i stosujących uproszczenia w uprawie roli. Stosuje się też herbicydy selektywne dedykowane do zwalczania wskazanych samosiewów roślin uprawnych.
Niepożądani żywiciele
W kontekście występowania chorób warto zwrócić uwagę również na rośliny, które rosną w pobliżu pól uprawnych. Niektórzy sprawcy chorób do przejścia pełnego cyklu rozwojowego wymagają obecności dwóch gatunków – są to tak zwane patogeny dwudomowe, które stanowią istotne zagrożenie dla upraw. Ich rozwój zależy od obecności dwóch różnych gatunków roślin – żywiciela głównego i pośredniego.
Do najważniejszych i sztandarowych przykładów należy rdza źdźbłowa zbóż i traw. Cykl rozwojowy tej choroby jest złożony i obejmuje naprzemienne występowanie patogenu na dwóch różnych roślinach żywicielskich – zbożach (np. pszenicy) oraz berberysie. Z praktycznego punktu widzenia kluczowe znaczenie ma fakt, że eliminacja berberysu z otoczenia upraw pozwala przerwać część cyklu i ograniczyć rozwój choroby. Nie jest to jedyny niepożądany sąsiad pól uprawnych. Warto zatem kontrolować, jakie gatunki pojawiają się na miedzach czy nieużytkach, i w miarę potrzeby eliminować te najbardziej problematyczne.
Znaczenie „zielonego mostu” w produkcji polowej najlepiej wytłumaczyć na praktycznym i powszechnym przykładzie. Pod lupę weźmy więc znaną wszystkim i cenioną gorczycę.
Jednym z najczęściej obserwowanych błędów jest jej duży udział w wysiewanych międzyplonach, szczególnie jeśli w płodozmianie znajduje się rzepak.
Gorczyca jako gatunek z rodziny kapustowatych jest idealnym miejscem do rozwoju chorób, takich jak:
sucha zgnilizna kapustnych,
czerń krzyżowych,
szara pleśń
oraz zgnilizna twardzikowa.
Gorczyca jest również szczególnie lubiana przez szkodniki jak śmietka kapuściana czy gnatarz rzepakowiec.
Nie oznacza to jednak, że mamy całkowicie wyeliminować ją ze wszelkich płodozmianów. Gorczyca ma bowiem wiele zalet w innych zmianowaniach. Wysiew mątwikobójczej odmiany ogranicza istotnie populację nicieni w glebie, m.in. mątwika burakowego. Mątwikobójcza gorczyca biała produkuje wydzieliny i poprzez korzenie wprowadza je do gleby. Powoduje to wyjście larw z cyst, które nie są w stanie przeżyć bez swojego żywiciela.
Zwrot akcyzy za paliwo:Czy szykowane zmiany w zasadach zwrotu akcyzy za paliwo spełnią oczekiwania producentów rolnych? Choć Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi proponuje uproszczenie procedur i ograniczenie biurokracji, Krajowa Rada Izb Rolniczych (KRIR) w swoim oficjalnym stanowisku z 15 lipca 2026 roku wskazuje na kilka kluczowych kwestii, które wymagają dopracowania. Jakie propozycje zmian zgłasza samorząd rolniczy?
Zarząd KRIR przekazał resortowi rolnictwa szczegółowe uwagi do projektu ustawy o zwrocie podatku akcyzowego i niektórych opłat zawartych w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Choć samorząd pozytywnie ocenia sam kierunek zmian ukierunkowany na cyfryzację i odciążenie dokumentacyjne rolników, postuluje wprowadzenie istotnych korekt.
Cyfryzacja procedur – rolnicy chcą okresu przejściowego
Jednym z kluczowych zapisów projektu (art. 7 ust. 1) jest propozycja, aby zwrot akcyzy za paliwo był rozliczany wyłącznie drogą elektroniczną za pośrednictwem systemu teleinformatycznego ARiMR.
Samorząd rolniczy zwraca uwagę, że pełna cyfryzacja może stanowić barierę dla części gospodarstw:
Kompetencje cyfrowe: Nie wszyscy producenci rolni dysponują odpowiednim przygotowaniem technicznym lub dostępem do sieci, by sprawnie operować w systemach online.
Dotychczasowa praktyka: System składania wniosków papierowych w urzędach gmin funkcjonuje sprawnie od lat i zapewnia równy dostęp do wsparcia.
Postulat KRIR: Wprowadzenie okresu przejściowego, w którym wnioski o zwrot akcyzy za paliwo mogłyby być równolegle składane również w tradycyjnej, papierowej formie.
Terminy składania wniosków a płynność finansowa gospodarstw
Projekt przewiduje także ograniczenie liczby terminów składania wniosków do jednego w ciągu roku. Zdaniem izb rolniczych, zmiana ta może negatywnie wpłynąć na płynność finansową gospodarstw.
Wydatki na paliwo kumulują się głównie w dwóch okresach – podczas wiosennych oraz jesiennych prac polowych.
Pozostawienie dwóch terminów, wzorem dotychczasowych przepisów, pozwala na szybszą refundację części poniesionych kosztów bez konieczności długotrwałego angażowania środków własnych rolników.
Samorząd wnioskuje o utrzymanie dwóch terminów naboru wniosków w ciągu roku.
Postulat podwyższenia stawki do 2,00 zł za litr
W ocenie KRIR proponowane mechanizmy powinny mocniej uwzględniać wzrost kosztów prowadzenia działalności rolniczej (m.in. cen energii, nawozów i środków ochrony roślin), jaki nastąpił w ostatnich latach.
Przypomnijmy, że obecnie podstawowa stawka akcyzy na ON wynosi 1,16 zł/l, a opłata paliwowa to ok. 45 groszy na litrze. Choć aktualna stawka zwrotu (1,46 zł/l) przewyższa samą czystą akcyzę, samorząd uważa, że wsparcie powinno być ściślej powiązane z realnymi realiami rynkowymi.
Propozycje samorządu obejmują:
Podwyższenie stawki zwrotu do 2,00 zł za litr oleju napędowego.
Wprowadzenie corocznej waloryzacji stawki w oparciu o dynamikę cen paliw.
Zwiększenie limitów zużycia oleju napędowego przypadających na hektar użytków rolnych oraz dla gospodarstw prowadzących intensywną produkcję zwierzęcą.
Dyskusja wokół mechanizmu korygującego
Szerokie analizy wywołuje także art. 14 projektu, wprowadzający sztywny roczny limit wydatków budżetowych na zwroty oraz mechanizm korygujący, który w przypadku przekroczenia limitu zakłada obniżenie stawki zwrotu w kolejnym roku.
Według KRIR mechanizm ten powinien działać dwukierunkowo – dając możliwość obniżenia, ale i proporcjonalnego podwyższenia stawki. Samorząd argumentuje, że zwiększone zakupy paliwa przez rolników generują proporcjonalnie wyższe wpływy podatkowe do budżetu państwa, dlatego system finansowania zadań powinien w pełni odpowiadać rzeczywistemu poziomowi należnych zwrotów.
O przebiegu prac legislacyjnych oraz ostatecznym kształcie przepisów będziemy informować na bieżąco na łamach Agro Profil.
Do popularnych roślin międzyplonowych dołączają nowe, często mało znane i niszowe gatunki. Wprowadzenie ich do mieszanek jest szczególnie ważne z punktu widzenia zachowania bioróżnorodności oraz wykorzystania indywidualnych cech i właściwości.
Kapusta abisyńska
Kapusta abisyńska (Brassica carinata) to jednoroczna roślina z rodziny kapustowatych, pochodząca z Etiopii. Wyróżnia się szybkim rozwojem początkowym, po którym następuje spowolnienie wzrostu, oraz bardzo późnym kwitnieniem. Tworzy grube i długie łodygi oraz szerokie liście o czerwono-fioletowym zabarwieniu, pokryte silnym woskowym nalotem. Jej nasiona są brązowo-czarne.
Gatunek ten jest dobrze przystosowany do warunków suszy i wysokich temperatur, typowych dla rejonu pochodzenia. Toleruje temperatury od około 5 do 35°C, a optymalne warunki wzrostu mieszczą się w zakresie 10–25°C. Jest rośliną mało wymagającą, dobrze radzącą sobie również na glebach przesuszonych.
W międzyplonach kapusta abisyńska pełni wiele cennych funkcji:
długi okres wegetacji ogranicza ryzyko osypywania nasion.
Kolendra siewna
Kolendra siewna (Coriandrum sativum) to jednoroczna roślina z rodziny selerowatych. Jest wartościowym gatunkiem ze względu na właściwości fitosanitarne oraz krótki okres wegetacji. Dotychczas kojarzona była głównie z przemysłem spożywczym i ziołolecznictwem. Jest cennym pożytkiem dla pszczół. W ostatnich latach zyskała również znaczenie jako komponent mieszanek międzyplonowych.
Roślina ta:
poprawia strukturę gleby,
ogranicza zachwaszczenie,
spełnia wymagania ekoschematów związanych z roślinami miododajnymi,
wydziela charakterystyczny zapach, który może odstraszać niektóre szkodniki,
jej palowy system korzeniowy skutecznie drenuje profil glebowy.
Kozieradka pospolita (Trigonella foenum-graecum) to roślina z rodziny bobowatych, coraz częściej spotykana w mieszankach międzyplonowych. Jej popularność wynika z szybkiego wzrostu, zdolności wiązania azotu atmosferycznego oraz korzystnego wpływu na strukturę gleby.
Roślina należy do gatunków niskich, ale silnie rozgałęzionych i bogato ulistnionych. Wytwarza żółte kwiaty atrakcyjne dla zapylaczy, choć jej kwitnienie jest stosunkowo krótkie, a wydajność miodowa umiarkowana. Trzeba pamiętać, że kozieradka pospolita jest wrażliwa na niskie temperatury – rośliny wymarzają już przy przymrozkach rzędu -4°C.
Gatunek ten:
użyźnia glebę,
może ograniczać presję niektórych szkodników,
dzięki silnemu palowemu systemowi korzeniowemu intensywnie poprawia strukturę gleby, zwiększając jej przepuszczalność i żyzność.
Kozieradka pospolita wschodzi po 7–14 dniach. Może być wysiewana zarówno wczesną wiosną, jak i jako typowy międzyplon ścierniskowy. Zalecana obsada w międzyplonie wynosi 25–40 roślin/m². Gatunek preferuje gleby o średniej do wysokiej zasobności w składniki pokarmowe oraz oraz dobrze przygotowane stanowisko.
Krokosz barwierski
Krokosz barwierski (Carthamus tinctorius) to jednoroczna roślina z rodziny astrowatych. Tworzy podłużne liście zakończone kłującymi kolcami, przez co może przypominać osty. Rośliny osiągają wysokość od 60 do 130 cm. Gatunek ten wykształca głęboki korzeń palowy z licznymi korzeniami bocznymi.
Jest rośliną ciepłolubną, dobrze toleruje zasolenie oraz stanowiska piaszczyste. Z tego względu może w najbliższych latach zyskiwać na znaczeniu jako komponent mieszanek międzyplonowych, szczególnie na glebach słabszych i narażonych na okresowe niedobory wody.
Len oleisty
Len oleisty (Linum usitatissimum) to roślina z rodziny lnowatych, często wykorzystywana jako komponent mieszanek międzyplonowych. Wytwarza palowy system korzeniowy z korzystnie rozwiniętymi rozgałęzieniami bocznymi. Rośliny osiągają wysokość 80–120 cm, dobrze zacieniają glebę i ograniczają rozwój chwastów.
Len oleisty:
jest wrażliwy na zagęszczenie i zamulenie gleby,
ma stosunkowo niskie wymagania wodne,
dobrze toleruje okresowe susze,
jednocześnie pozostaje wrażliwy na przymrozki.
W międzyplonach len oleisty pełni również funkcję fitosanitarną – ogranicza występowanie nicieni w tym mątwika burakowego. Z tego względu jest szczególnie polecany w płodozmianie z burakiem cukrowym czy ziemniakiem.
Lnianka siewna
Lnianka siewna (Camelina sativa) to jednoroczna roślina z rodziny kapustowatych. Jest lekko omszona i dorasta zwykle do 30–120 cm wysokości. Tworzy lancetowate liście oraz żółte kwiaty zebrane w grona. Jej owocem jest gruszkowata łuszczyna zawierająca najczęściej od 8 do 16 nasion.
System korzeniowy lnianki ma charakter wrzecionowaty – początkowo rozwija się również na boki, a następnie kieruje się w głąb profilu glebowego, zwykle poniżej 30–50 cm. Roślina jest mało wymagająca i dobrze znosi suszę, dlatego może być uprawiana również na glebach słabszych. Jest ponadto gatunkiem wymarzającym, co ułatwia jej wykorzystanie w międzyplonach. Dobrze kiełkuje nawet w suchych warunkach.
Nostrzyk biały (Melilotus albus) to roślina z rodziny bobowatych, wykorzystywana w mieszankach międzyplonowych. Tworzy wysokie, silnie rozgałęzione pędy oraz drobne białe kwiaty zebrane w długie kwiatostany. Dzięki dobrze rozwiniętemu i głęboko sięgającemu systemowi korzeniowemu skutecznie poprawia strukturę gleby.
Jedną z najważniejszych cech tego gatunku jest zdolność do wiązania azotu atmosferycznego przy udziale bakterii brodawkowych. To wzbogaca glebę w ten pierwiastek i poprawia jej żyzność dla roślin następczych. Jest to także roślina miododajna ceniona przez pszczelarzy.
Nostrzyk biały:
szybko rośnie,
dobrze konkuruje z chwastami i ogranicza ich rozwój,
dodatkowo chroni glebę przed erozją wodną i wietrzną,
dobrze znosi suszę i może być wysiewany na słabszych glebach.
Olejarka abisyńska
Olejarka abisyńska (Guizotia abyssinica) to jednoroczna roślina z rodziny astrowatych, pochodząca z Etiopii i krajów sąsiednich. W niektórych regionach znana jest również jako ramtil lub mungo. Wykorzystywana coraz częściej jako komponent w mieszankach międzyplonowych.
Gatunek osiąga wysokość nawet do 1,5 m. Jego łodygi są owłosione, puste w środku i łamliwe, a ich barwa może zmieniać się od zielonej do fioletowej. Roślina może tworzyć nawet kilkanaście odgałęzień. Liście są naprzeciwległe, sercowate lub owalno-lancetowate i osiągają do 20 cm długości.
Olejarka abisyńska wzbudza zainteresowanie jako komponent w mieszankach międzyplonowych ze względu na:
bardzo małe wymagania wodne,
tolerancję na suszę
oraz możliwość bezpiecznego wykorzystania praktycznie w każdym płodozmianie.
Jako przedstawiciel rodziny astrowatych nie koliduje z większością gatunków uprawnych. Szybko rośnie i dostarcza dużej ilości zielonej masy, co korzystnie wpływa na strukturę i żyzność gleby.
Olejarka abisyńska ma długi okres wegetacji i późno kwitnie, dlatego w naszych warunkach klimatycznych ryzyko wytworzenia i osypania nasion jest niewielkie. Stosunkowo łatwo przemarza – wystarczają do tego pierwsze jesienne przymrozki. Pozostawia po sobie plantacje wolną od chwastów aż do wiosny, co wynika z jej właściwości allelopatycznych. Dodatkowo hamuje rozwój niektórych patogenów glebowych.
Owies szorstki
Owies szorstki (Avena strigosa) to roślina z rodziny wiechlinowatych, znana również jako owies piaskowy lub owsik. Jest gatunkiem pochodzącym z zachodniej i północno-zachodniej Europy. Nie należy go mylić z owsem głuchym. Rośliny tworzą proste, wzniesione łodygi osiągające do 1,8 m wysokości. Liście są szerokie i szorstkie, co stanowi cechę charakterystyczną gatunku. Ziarno jest mniejsze niż u innych form owsa.
Gatunek jest cennym składnikiem międzyplonów. Szczególnie dobrze sprawdza się na glebach słabych, piaszczystych i o niższym pH. Ceniony jest za:
szybki wzrost,
zdolność do wytwarzania dużej ilości masy organicznej
oraz działanie fitosanitarne.
Jego korzenie wydzielają skopolatynę, która ogranicza rozwój patogenów grzybowych w glebie, w tym sprawców chorób podstawy źdźbła, dlatego stanowi bardzo dobry przerywnik w zmianowaniu zbóż.
Sorgo zwyczajne (Sorghum bicolor) to jednoroczna roślina z rodziny wiechlinowatych, cechuje się fotosyntezą typu C4. Jest gatunkiem ciepłolubnym, charakteryzującym się silnym wzrostem i bardzo dużym ilością biomasy. Tworzy długie, sztywne liście oraz wiechowaty kwiatostan.
Wysiewany w międzyplonie osiąga zwykle około 1,5 m wysokości, natomiast w uprawie głównej może dorastać nawet do 2–3 m (odmiany kiszonkowe). Wytwarza silny, głęboki system korzeniowy z wyraźnie rozwiniętym korzeniem głównym, który intensywnie przerasta glebę i poprawia jej strukturę.
Ta strona korzysta z plików cookies. Służą do tego, by strona działała prawidłowo a także do analizowania ruchu na stronie, a także, by wyświetlać Ci lepiej dopasowane treści i reklamy. Stosujemy również cookies podmiotów trzecich. Dowiedz się więcej w Polityce prywatności i cookies.
Ta strona korzysta z plików cookie, aby poprawić wrażenia podczas poruszania się po witrynie. Niektóre z nich są przechowywane w przeglądarce, bo są niezbędne do działania podstawowych funkcji witryny. Używamy również plików cookie podmiotów trzecich, które pomagają nam analizować i rozumieć, w jaki sposób korzystasz z tej witryny. Te pliki cookie oraz pliki stosowane w celach reklamowych będą przechowywane w Twojej przeglądarce tylko za Twoją zgodą. Masz również możliwość rezygnacji z tych plików cookie. Jednak rezygnacja z niektórych z tych plików cookie może wpłynąć na wygodę przeglądania.
Niezbędne pliki cookie są absolutnie niezbędne do prawidłowego funkcjonowania strony. Te pliki cookie zapewniają działanie podstawowych funkcji i zabezpieczeń witryny. Anonimowo.
Cookie
Duration
Description
cookielawinfo-checkbox-analytics
11 months
To ciasteczko jest używane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent. Jest stosowane, by przechowywać zgodę użytkownika na pliki cookies z kategorii „Analityczne”.
cookielawinfo-checkbox-functional
11 months
To ciasteczko jest stosowane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent, aby udokumentować zgodę użytkownika na ciasteczka z kategorii "Funkcjonalne".
cookielawinfo-checkbox-necessary
11 months
To ciasteczko jest używane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent. Jest stosowane, by przechowywać zgodę użytkownika na pliki cookies z kategorii „Niezbędne”.
cookielawinfo-checkbox-others
11 months
To ciasteczko jest używane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent. Jest stosowane, by przechowywać zgodę użytkownika na pliki cookies z kategorii „Inne”.
cookielawinfo-checkbox-performance
11 months
To ciasteczko jest używane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent. Jest stosowane, by przechowywać zgodę użytkownika na pliki cookies z kategorii „Wydajnościowe”.
viewed_cookie_policy
11 months
To ciasteczko jest używane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent i służy do przechowywania informacji, czy użytkownik wyraził zgodę na korzystanie z plików cookie. Nie przechowuje żadnych danych osobowych.
Funkcjonalne pliki cookie wspierają niektóre funkcje tj. udostępnianie zawartości strony w mediach społecznościowych, zbieranie informacji zwrotnych i inne funkcjonalności podmiotów trzecich.
Analityczne pliki cookie są stosowane, by zrozumieć, w jaki sposób odwiedzjący wchodzą w interakcję ze stroną internetową. Te pliki pomagają zbierać informacje o wskaźnikach dot. liczby odwiedzających, współczynniku odrzuceń, źródle ruchu itp.
Reklamowe pliki cookie są stosowane, by wyświetlać użytkownikom odpowiednie reklamy i kampanie marketingowe. Te pliki śledzą użytkowników na stronach i zbierają informacje w celu dostarczania dostosowanych reklam.
