Polski sektor rolny staje w obliczu jednej z najgłębszych transformacji administracyjnych ostatnich dekad. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi skierowało do oficjalnego wykazu prac legislacyjnych rządu (pod kluczowym numerem UD423) projekt całkowicie nowej ustawy o zwrocie podatku akcyzowego. Tradycyjny, oparty na papierowych teczkach i kolejkach w urzędach gmin mechanizm bezpowrotnie odchodzi w przeszłość. Całość obsługi przejmuje Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), wprowadzając pełną elektronizację i redukcję biurokracji do zaledwie jednego naboru w roku.
Koniec urzędowej karuzeli: Dlaczego 20-letni system musiał upaść?
Funkcjonujące dotychczas zasady zwrotu akcyzy za paliwo rolnicze opierały się na fundamentach prawnych sprzed ponad dwóch dekad. W erze rolnictwa precyzyjnego i powszechnej cyfryzacji procedury te stały się uciążliwym anachronizmem.
Głównym problemem była uciążliwa dwuetapowość (nabory w lutym i sierpniu) oraz regionalne rozproszenie gruntów. Rolnicy posiadający pola w kilku ościennych gminach musieli składać osobne, papierowe wnioski wraz z plikami fizycznych faktur w każdym urzędzie z osobna. Generowało to ogromne koszty logistyczne i marnowało cenny czas producentów.
Filary reformy (Projekt UD423):
- Centralizacja w ARiMR: Urzędy gmin zostają całkowicie odciążone z obsługi wniosków akcyzowych.
- Jeden wniosek rocznie: Zamiast dwóch dotychczasowych okienek naborowych.
- 100% cyfryzacji: Aplikowanie wyłącznie za pośrednictwem dedykowanych platform teleinformatycznych Agencji.
- Automatyczny limit: Kalkulacja oparta bezpośrednio na danych z kampanii dopłat bezpośrednich za rok poprzedni.
- Cyfrowy most z KAS: Automatyczne zaciąganie faktur ustrukturyzowanych z Krajowej Administracji Skarbowej.
Z perspektywy danych i raportów: Dlaczego cyfryzacja była konieczna?
Analizując sprawozdania rządowe oraz raporty Najwyższej Izby Kontroli (NIK) dotyczące efektywności wydatkowania środków publicznych w agrobiznesie, dotychczasowy system wykazywał ogromne lęki operacyjne. Ręczna weryfikacja milionów faktur VAT przez urzędników gminnych generowała niepotrzebne koszty administracyjne, szacowane w skali kraju na dziesiątki milionów złotych rocznie.
Co więcej, statystyki agencji płatniczych pokazywały, że błędy ludzkie przy ręcznym przepisywaniu numerów faktur i hektarów stanowiły blisko 15% odrzuconych lub wstrzymanych wniosków. Przeniesienie procesu do ARiMR i integracja z Krajową Administracją Skarbową (KAS) to ruch dawno oczekiwany przez rynek – pozwala nie tylko uszczelnić system przed ewentualnymi nadużyciami, ale przede wszystkim drastycznie skraca czas oczekiwania rolnika na zwrot środków zamrożonych w zakupu paliwa.
Automatyzacja limitów i przełom w sukcesji gospodarstw
Nowy projekt zmienia również zasady gry w naliczaniu ilości przysługującego oleju napędowego. Zamiast dotychczasowej weryfikacji na podstawie sztywnych danych z Ewidencji Gruntów i Budynków (EGiB) na dzień 1 lutego, limit będzie bezpośrednio korelival z powierzchnią użytków rolnych zatwierdzonych do dopłat bezpośrednich w roku poprzednim. To rozwiązanie uszczelnia system – urzędnicy bazować będą na zweryfikowanym przez satelity i kontroli on-the-spot materiale referencyjnym ARiMR.
Dodatkowo ustawa wreszcie domyka dotychczasową lukę prawną dotyczącą spadkobierców. W sytuacjach, gdy rolnik zmarł w trakcie roku gospodarczego, jego następcy prawni często borykali się z odmowami wypłaty akcyzy, mimo że faktycznie prowadzili produkcję i ponosili koszty paliwa. Nowe przepisy precyzyjnie uregulują procedurę sukcesji.
Harmonogram wdrożenia
Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów wyznaczono na III kwartał 2026 roku. Nadchodzące miesiące będą kluczowe dla testów systemów informatycznych ARiMR, które muszą bezbłędnie zintegrować się z bazami KAS, by obsłużyć miliony cyfrowych dokumentów bez zakłóceń w bieżącej pracy gospodarstw.
źródło: Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów (Projekt UD423), analizy Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz raporty administracyjne dotyczące cyfryzacji agencja płatniczych.
