Od naturalnej i spontanicznej krzyżówki do rośliny uprawnej o strategicznym znaczeniu dla polskiego, ale i światowego rolnictwa. Sukces rzepaku to efekt ogromnego postępu biologicznego i wytężonej pracy hodowców tworzących dla najlepszych plantatorów coraz doskonalsze gatunki. Sprawdź, jakie odmiany rzepaku są obecnie najlepsze.
Początki rzepaku – naturalna krzyżówka
Historia znanego i cenionego rzepaku nie jest aż tak oczywista jak mogłoby się wydawać. Gatunek ten powstał w wyniku spontanicznej, w pełni naturalnej krzyżówki dwóch roślin uprawnych: kapusty właściwej, czyli rzepiku (Brassica rapa) i kapusty warzywnej (Brassica oleracea). Szacuje się, że doszło do niej około dwóch i pół tysiąca lat temu w basenie Morza Śródziemnego. W wyniku tej krzyżówki powstała kapusta rzepak (Brassica napus).
Ta zresyntetyzowana roślina uprawna stanowi pierwotną formę rzepaku ozimego i często służy jako materiał wyjściowy w hodowli twórczej. Wykorzystuje się ją do kontrolowanego poszerzania zmienności genetycznej upraw oraz do poszukiwania i selekcji cech odporności, które ujawniają się już w nowych odmianach rzepaku.
Rzepak – kiedy i jak powstał? Obejrzyj wideo
Odmiany mieszańcowe rzepaku
Odmiany mieszańcowe rzepaku ozimego zdominowały rynek nasienny i są obecnie coraz częściej wybierane przez plantatorów. Chodzi tu zwłaszcza o następujące gatunki:
- mieszańce z odpornością na wirusa żółtaczki rzepy,
- mieszańce odporne na pękanie łuszczyn,
- mieszańce tolerancyjne na technologię Clearfield,
- mieszańce „średniowczesne” i „późne”.
Idea ich hodowli polega przede wszystkim na uzyskaniu:
- wysokiego potencjału plonowania,
- lepszego wigoru roślin,
- odporności na niekorzystne czynniki środowiskowe.
Co należy podkreślić, efekt wybujałości mieszańców rzepaku jest widoczny wyłącznie w pierwszym pokoleniu.
Odmiana mieszańcowa rzepaku – jak powstaje?
Mieszaniec rzepaku powstaje z połączenia dwóch komponentów – linii matecznej i ojcowskiej. Linia mateczna jest sterylna, co oznacza, że w przypadku rzepaku nie produkuje pyłku. Z kolei linia ojcowska odznacza się płodnością i odpowiada za jej przywrócenie w procesie twórczym odmian gatunkowych rzepaku. Dzięki temu nasiona uzyskane z takiego połączenia są w pełni płodne. Z tego względu rzepak mieszańcowy okazuje się przyszłościowym rozwiązaniem – modyfikacje wpłyną na żywotność i odporność tej rośliny, co z kolei zwiększy opłacalność upraw.
Dla hodowców kluczowe znaczenie w tym procesie ma możliwość precyzyjnej kontroli procesu zapylania. Dzięki systemowi sterylności mogą oni dokładnie określić, z jakich dwóch linii powstanie dany mieszaniec rzepaku. Pozwala to uzyskać pożądane cechy oraz w pełni wykorzystać wspomniany efekt heterozji.
Jak powstają odmiany mieszańcowe? Obejrzyj wideo
Odmiany mieszańcowe rzepaku – różne rodzaje
Warto wiedzieć, że odmiany mieszańcowe omawianej rośliny uprawnej powstają od 30 lat. Przedstawiamy je w dalszej części artykułu.
Joker – pierwszy mieszaniec rzepaku na świecie
W tym roku mija 30 lat od wprowadzenia wariantów rzepaku ozimego. Ich historia rozpoczęła się w 1996 roku wraz z komercjalizacją przez firmę Rapool pierwszej na świecie odmiany mieszańcowej rzepaku o nazwie Joker. Od tego momentu hodowla rzepaku przeszła prawdziwą rewolucję, obejmującą kolejne etapy rozwoju i liczne przełomowe osiągnięcia, m.in. w nawożeniu rzepaku i jego ochronie.
Każda nowa generacja tej rośliny uprawnej przynosi wzrost potencjału plonowania – kluczowego parametru z punktu widzenia plantatorów. Równolegle hodowcy koncentrują się na poprawie zdrowotności roślin, wprowadzając geny odporności m.in. na kiłę kapusty oraz wirusa żółtaczki rzepy.
Mendel – odmiana rzepaku, która zapisała się w historii
Szczególne miejsce w hodowli rzepaku zajmuje także odmiana Mendel wprowadzona w 2001 roku. To pierwsza kreacja o podwyższonej odporności na najczęściej występujące rasy kiły kapusty. Jej wprowadzenie było zatem przełomowym momentem, który pozwolił wielu gospodarstwom rolnym utrzymać opłacalność produkcji rzepaku mimo silnej presji tego groźnego patogenu (Plasmodiophora brassicae).
Nowa era odmian mieszańcowych Rapool. Obejrzyj WIDEO
Jak wygląda współczesna hodowla rzepaku?
Informacji na powyższy temat udzielił nam specjalista:
– Od dwudziestu lat pracuję w hodowli NPZ Lembke, a od dwunastu zajmuję się hodowlą rzepaku ozimego. W stacji hodowlano-doświadczalnej w Piaskach, zlokalizowanej w południowej Wielkopolsce, prowadzimy selekcję nowych odmian mieszańcowych, które następnie komercjalizuje firma Rapool. Tworzymy wysokowydajne kreacje dostosowane do warunków siedliskowo-klimatycznych Europy Środkowo-Wschodniej. Współczesna hodowla rzepaku wykorzystuje nowoczesne technologie, takie jak szklarnie, kontrolowane krzyżowania i selekcję wspomaganą markerami, co pozwala szybciej wprowadzać nowe, bardziej odporne i plenne odmiany – mówi dr Tomasz Mikulski, hodowca rzepaku ozimego w NPZ Polska.
