Co znajdziesz w artykule?
Wybór odpowiedniej odmiany pszenżyta jarego staje się kluczowy dla osiągnięcia optymalnych wyników produkcyjnych, zwłaszcza w obliczu zmieniającego się klimatu i rosnących wymagań rynku rolnego.
Dotkliwe zmiany klimatu
Zboża jare, mimo znacznego udziału form ozimych w strukturze zasiewów, nadal pełnią istotną rolę w produkcji roślinnej. Ich znaczenie wynika nie tylko z funkcji uzupełniającej po zasiewach ozimin, ale także z rosnącej potrzeby reagowania na zmieniające się warunki pogodowe. Ich przebieg w okresie jesienno-zimowym coraz częściej skutkuje problemami z terminowym i prawidłowym siewem zbóż ozimych. Długotrwałe okresy suszy jesiennej lub nadmierne uwilgotnienie gleb ograniczają możliwości ich zakładania, zwiększając ryzyko niepowodzeń.
W kontekście obserwowanych zmian klimatu zboża jare, w tym pszenżyto jare, mogą stanowić ważny element stabilizujący produkcję zbóż, szczególnie w gospodarstwach o zróżnicowanych warunkach glebowych. Pszenżyto jare, jako gatunek łączący cechy pszenicy i żyta, charakteryzuje się stosunkowo dobrą tolerancją na słabsze stanowiska, a jednocześnie wysokim potencjałem plonowania.
Wyzwanie w hodowli
Hodowla pszenżyta jarego w Polsce koncentruje się przede wszystkim na poprawie potencjału plonowania, odporności na wyleganie oraz tolerancji na choroby grzybowe. Możliwości dalszego postępu hodowlanego są nadal znaczące, szczególnie w zakresie łączenia wysokiego plonowania z dobrą odpornością na choroby, głównie mączniaka prawdziwego i septoriozy liści.
Wyniki Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego dostarczają cennych informacji na temat rzeczywistego potencjału plonowania odmian pszenżyta jarego oraz ich reakcji na zróżnicowany poziom agrotechniki. Doświadczenia prowadzone w różnych warunkach siedliskowych umożliwiają ocenę stabilności plonowania oraz identyfikację odmian najlepiej przystosowanych do produkcji polowej.
Ile azotu mineralnego jest w glebie? Wykonaj badanie przez wiosennym nawożeniem
24 odmiany w Krajowym Rejestrze
W Krajowym Rejestrze aktualnie wpisane są 24 odmiany pszenżyta jarego. Wszystkie należą do jednego z dwóch polskich hodowców – HR DANKO lub HR Strzelce. Odmiany zgłoszone do badań także pochodzą z tych hodowli. W 2025 roku do KR zostały wpisane 3 odmiany: Luksor, Mediolan oraz Meleton, z czego Meleton został odmianą wzorcową, zastępując Impetus.
W tabeli 1 przedstawiono wyniki 14 odmian badanych w ramach Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego (PDO). Przedstawione w tabeli wyniki są średnią z ostatnich czterech lat.
Tab. 1. Ważniejsze cechy rolniczo-użytkowe odmian pszenżyta jarego (wg COBORU)
Przyzwoite plonowanie
Sezon wegetacyjny był korzystny dla zbóż jarych, w tym pszenżyta, co znajduje odzwierciedlenie w wynikach plonowania, wyższych niż w latach ubiegłych. Średni plon odmian wzorcowych wyniósł trochę ponad 62 dt z ha na przeciętnym poziomie agrotechniki oraz 69 dt z ha na poziomie wysokim. Spośród badanych odmian, najlepiej plonowały odmiany Dyzma, Namaku i Narval. Niewiele niższy plon uzyskała odmiana zarejestrowana w 2025 roku – Mediolan. Na wysokim poziomie agrotechniki, oprócz wspomnianych wyżej odmian, wysokością plonu wyróżnia się także zarejestrowany w 2024 roku Pryzmat.
Podatne na wyleganie
Pszenżyto jest gatunkiem dosyć podatnym na wyleganie. W sezonie 2025 zjawisko wystąpiło w około połowie doświadczeń. Ze względu na brak zarejestrowanych regulatorów wzrostu istotna jest odporność na wyleganie. Najlepszy wynik uzyskała odmiana Impetus (7 w skali 9-stopniowej). Dosyć wysoką odpornością wykazują się także odmiany Kompan, Luksor i Namaku. Najsłabiej wypada Dyzma, wyróżniając się najniższą oceną na tle wszystkich badanych odmian.
Odporność na choroby
Najistotniejszymi chorobami, mogącymi zaatakować pszenżyto jare są septoriozy liści (ok. 70% doświadczeń) oraz mączniak prawdziwy (ok. 80% doświadczeń). Oceny odporności na te choroby, w zarejestrowanych odmianach, mieszczą się w większości w przedziale 4-5 w skali 9-stopniowej. Jedynie trzy odmiany Dyzma, Impetus oraz Pryzmat, charakteryzują się wyższą oceną odporności na mączniaka prawdziwego.
Odpowiedni dobór odmiany
Dobór odpowiedniej odmiany, który jest nieodłącznym czynnikiem opłacalności uprawy, powinien uwzględniać warunki glebowo-klimatyczne gospodarstwa, poziom intensywności uprawy oraz oczekiwany kierunek użytkowania. Na postawie danych przedstawionych w tabeli, widać, że odmiany różnią się nie tylko potencjałem plonowania, ale także odpornością na wyleganie i choroby, co w praktyce ma kluczowe znaczenie dla uzyskania stabilnych i wysokich plonów.
W warunkach intensywnej agrotechniki szczególnie istotne są odmiany o dobrej odporności na wyleganie, natomiast w gospodarstwach ekstensywnych większego znaczenia nabiera tolerancja na stresy środowiskowe oraz choroby. Wykorzystanie wyników PDO oraz List Odmian Zalecanych pozwala na ograniczenie ryzyka produkcyjnego i lepsze dopasowanie odmiany do lokalnych warunków.
