Ceny zbóż a wyniki ukraińskiego eksportu: Wrześniowy eksport produktów rolnych z Ukrainy zamknął się na poziomie 2,4 mln ton, co stanowi zaledwie 46% pełnego potencjału eksportowego kraju. Głównym ciężarem logistycznym stały się porty naddunajskie, które przejęły aż 54% ładunków, podczas gdy transport kolejowy objął 41%, a drogowy zaledwie 5%. W cieniu trudnych żniw – podczas których zebrano już ponad 35 mln ton zbóż oraz ponad 5 mln ton słonecznika przy wysokich plonach – kluczowym problemem pozostaje bezpieczeństwo szlaków wywozowych. Po wcześniejszej blokadzie portów Wielkiej Odessy, Kijów próbuje utrzymać handel przez Dunaj i walczy o unijne dopłaty do logistyki, a także mierzy się z 11-milionowym deficytem stacjonarnych elewatorów, ratując się rękawami foliowymi.
Czytaj również:
Rosyjskie ataki na szlaki wywozowe: Od Morza Czarnego po Dunaj
Ograniczenie ukraińskiego eksportu do niecałej połowy możliwości nie jest dziełem przypadku, lecz konsekwencją stałej presji militarnej i gospodarczej na infrastrukturę krytyczną.
- Blokada Wielkiej Odessy: Uniemożliwienie bezpiecznego funkcjonowania korytarza zbożowego pozbawiło Ukrainę swobodnego dostępu do głównych głębokowodnych portów (Odesa, Czarnomorsk, Jużne), przez które przed wojną przechodziła większość surowców rolnych.
- Cel: Korytarz naddunajski: Gdy ciężar wywozu przeniósł się na Izmaił, Reni oraz Kiliję nad Dunajem, infrastruktura ta stała się celem powtarzających się ataków. Niszczone są elewatory, przeładownie, zbiorniki paliwowe oraz urządzenia portowe.
- Presja na flotę i ubezpieczenia: Ostrzały w rejonie portów i wód przybrzeżnych celują bezpośrednio w cywilne jednostki handlowe. Zwiększone ryzyko operacyjne drastycznie podnosi koszty ubezpieczenia frachtu, co uderza w opłacalność transakcji i zniechęca część armatorów. Rosja wysyła jasny sygnał do globalnych odbiorców: nie kupujcie ukraińskiego zboża, bo i tak do was nie dopłynie.
Eksport na poziomie 46% możliwości. Dunaj głównym kanałem
Mimo zagrożenia ostrzałami, szlak naddunajski pozostawał we wrześniu dla Ukrainy kluczowym oknem na świat. Jak poinformował szef ukraińskiego resortu rolnictwa Taras Wysocki (cytowany przez agencję APK-Inform), we wrześniu wyeksportowano ogółem 2,4 mln ton produktów rolno-spożywczych.
Struktura wrześniowego wywozu:
- Zboża: 1,4 mln ton
- Nasiona oleiste: 444 tys. ton
- Oleje roślinne: 311 tys. ton
- Śruta: 280 tys. ton
Ze względu na ograniczenia na Morzu Czarnym obciążenie przejęły szlaki alternatywne: 54% ładunków (1,3 mln ton) przetransportowano portami naddunajskimi, 41% koleją, a 5% transportem drogowym.
Kijów apeluje o 1,1 mld euro z UE i walczy z brakiem elewatorów
Naddunajskie porty rzeczne oraz drogowe i kolejowe przejścia graniczne generują znacznie wyższe koszty jednostkowe niż tradycyjny, masowy transport morski. W związku z tym Kijów zwrócił się do Komisji Europejskiej o wsparcie w wysokości 1,1 mld euro (50 euro dopłaty do każdej tony). Taka subwencja pozwoliłaby zrekompensować wyższe stawki frachtu lądowego i umożliwić wywóz dodatkowych 20 mln ton ziarna.
Dodatkowym wyzwaniem są zniszczenia i brak stacjonarnej infrastruktury magazynowej – deficyt elewatorów na Ukrainie szacuje się obecnie na 11 mln ton. Zamiast tradycyjnych magazynów rolnicy masowo wykorzystują elastyczne rękawy foliowe:
- 17,5 mln dolarów z międzynarodowej pomocy przeznaczono na darmową dystrybucję rękawów w rejonach przygranicznych (dla gospodarstw od 100 ha).
- 25 mln dolarów wyniesie program Banku Światowego, refinansujący do 80% kosztów zakupu rękawów dla gospodarstw do 7000 ha (maksymalnie 23 000 UAH za sztukę).
Zbiory na przekór trudnościom: Ponad 35 mln ton zbóż
Mimo problemów logistycznych i ryzyka przyfrontowego, produkcja rolna na Ukrainie trwa. Według aktualnych danych Ministerstwa Polityki Agrarnej (stan na 5 października), zebrano już 35,174 mln ton zbóż z powierzchni 7,264 mln ha (62,7% planu), przy średnim plonie 48,2 dt/ha. Dla porównania, rok wcześniej w tym samym okresie zebrano 35,49 mln ton z plonem 48,4 dt/ha.
Bilans poszczególnych upraw (stan na 5 października):
- Kukurydza: zebrana z 294,2 tys. ha (7% planu) – 1,623 mln ton (plon: 55,2 dt/ha).
- Słonecznik: zebrany z 2,541 mln ha (49% planu) – 5,383 mln ton (plon: 21,2 dt/ha).
- Soja: zebrana z 851 tys. ha (53% planu) – 1,89 mln ton (plon: 22,2 dt/ha).
- Gryka i proso: odpowiednio 51,1 tys. ton (plon 12,8 dt/ha) oraz 80,1 tys. ton (plon 22,7 dt/ha).
- Buraki cukrowe: wykopano 824,6 tys. ton korzeni z 16,3 tys. ha (10% planu) przy wysokim plonie 506,5 dt/ha.
Podsumowanie rynkowe: Ataki na Dunaj a gwałtowny wzrost cen zbóż, cen kukurydzy i cen pszenicy
Poniedziałkowy i wtorkowy atak dronowy na cywilne statki handlowe przewożące ukraińskie zboże w pobliżu wód terytorialnych Rumunii i Bułgarii to bezwzględna próba całkowitego zamknięcia ukraińskiego eksportu tą ostatnią działającą drogą wodną. Działania te natychmiast wstrząsnęły rynkami finansowymi. Ceny zbóż na giełdzie MATIF wzrosły w środę – kontrakt na pszenicę konsumpcyjną (Milling Wheat) zamknął się na poziomie 247,50 EUR/t (notując wzrost o 1,75 EUR/t czyli +0,71%). Szczególnie mocno zareagowały ceny kukurydzy, które osiągnęły poziom 277,00 EUR/t (wzrost o 2,25 EUR/t, tj. +0,82%), zbliżając się bezpośrednio do 3,5-letniego szczytu cenowego zanotowanego na początku września. Silną presję wzrostową odczuły również ceny pszenicy, ponieważ inwestorzy z rosnącym niepokojem wyceniają ryzyko trwałych zakłóceń i całkowitego odcięcia kluczowych dostaw z rejonu czarnomorskiego.
Źródła: Ministerstwo Polityki Agrarnej i Żywności Ukrainy, APK-Inform, wypowiedzi Tarasa Wysockiego, Bank Światowy, FAO, Dowództwo Operacyjne „Południe” ZSU, Reuters/Lloyd’s List, notowania giełdowe MATIF.
