Dziś marka Fiat kojarzy się przede wszystkim z samochodami, jednak przez dziesięciolecia włoski koncern należał również do największych producentów ciągników rolniczych. Maszyny oznaczone jako Fiat, a później Fiatagri, pracowały w gospodarstwach w całej Europie i zdobyły opinię prostych, trwałych oraz charakterystycznych konstrukcji. Ich historia prowadzi od pierwszych traktorów z początku XX wieku, przez słynną serię 90, aż do powstania marki New Holland w znanej dziś formie.
Początki Fiata w rolnictwie sięgają 1918 roku
Rolnicza historia włoskiego producenta zaczęła się od modelu Fiat 702 zaprezentowanego w 1918 roku. Był to pierwszy seryjny ciągnik rolniczy marki, a jego pojawienie się przypadło na okres szybkiej mechanizacji europejskich gospodarstw.
Maszyna otrzymała czterocylindrowy silnik benzynowy o dużej jak na tamte czasy pojemności. Konstrukcja była prosta, ciężka i przystosowana przede wszystkim do zastępowania pracy zwierząt pociągowych. Sukces modelu 702 sprawił, że Fiat zaczął rozwijać kolejne traktory i stopniowo budował osobną gałąź działalności związaną z rolnictwem.
W następnych latach pojawiały się zarówno ciągniki kołowe, jak i gąsienicowe. Te drugie miały szczególne znaczenie we Włoszech, gdzie wiele gospodarstw znajdowało się na terenach pagórkowatych i górzystych.
Fiat coraz mocniej stawiał na ciągniki
Po II wojnie światowej mechanizacja rolnictwa znacznie przyspieszyła. Fiat odpowiedział na zapotrzebowanie rolników, rozwijając lekkie i średnie ciągniki przeznaczone dla rodzinnych gospodarstw.
Jednym z symboli tego okresu został niewielki Fiat 18 La Piccola. Była to kompaktowa maszyna przeznaczona przede wszystkim do mniejszych gospodarstw, sadów i winnic. W kolejnych latach oferta systematycznie się rozrastała, a ciągniki otrzymywały mocniejsze silniki wysokoprężne, bardziej rozbudowane przekładnie oraz coraz wygodniejsze stanowiska operatora.
Fiat stopniowo przestawał być producentem pojedynczych modeli, a stawał się dostawcą całej gamy ciągników. W ofercie znajdowały się maszyny dla małych gospodarstw oraz duże traktory przygotowane do ciężkich prac polowych.
Pomarańczowe Fiaty stały się charakterystycznym widokiem
W latach 60. i 70. ciągniki Fiata zaczęły zdobywać mocną pozycję także poza Włochami. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów była intensywna pomarańczowa barwa nadwozia.
Duże znaczenie miały serie rozwijane w latach 70., a szczególnie seria 80. Obejmowała ona szeroką gamę modeli, od stosunkowo niewielkich ciągników po maszyny takie jak Fiat 1580 czy 1880.
Producent korzystał przede wszystkim z własnych silników wysokoprężnych. W większych modelach pojawiały się jednostki sześciocylindrowe, które budowały opinię ciągników Fiata jako maszyn o dużej trwałości i prostocie konstrukcji.
W tym okresie firma rozwijała również współpracę z innymi producentami maszyn. Fiat przejął między innymi firmę Hesston, znaną z maszyn zielonkowych, oraz rozwijał działalność poprzez markę Laverda, produkującą kombajny.
Tak powstała marka Fiatagri
Na początku lat 80. nastąpiła zmiana, która na zawsze wpisała się w historię włoskich ciągników. Rolnicza część koncernu zaczęła funkcjonować pod nazwą Fiatagri.
Nie była to jedynie zmiana napisu na masce. Fiat rozbudowywał w tym czasie ofertę maszyn rolniczych i chciał stworzyć bardziej rozpoznawalną markę skupioną właśnie na rolnictwie. W 1984 roku Fiatagri przejęło również francuską firmę Braud, producenta specjalistycznych maszyn rolniczych.
To właśnie na ten okres przypadła premiera jednej z najsłynniejszych rodzin ciągników w historii producenta.
Seria 90 stała się legendą Fiatagri
W 1984 roku zaprezentowano serię 90. Zastąpiła ona wcześniejszą serię 80 i obejmowała wyjątkowo szeroką gamę ciągników.
Wśród mniejszych i średnich modeli znalazły się między innymi Fiatagri 55-90, 60-90, 65-90, 70-90, 80-90 i 85-90 Turbo. Wyżej w ofercie znajdowały się 115-90, 130-90 Turbo, 140-90 Turbo, 160-90 Turbo oraz potężny 180-90 Turbo. Maszyny korzystały z silników Fiat-Iveco serii 8000.
Do gamy dołączyły również modele 90-90, 100-90 i 110-90. Wiele z nich produkowano przez długi czas, a niektóre konstrukcje pozostawały dostępne nawet po rozpoczęciu przechodzenia na markę New Holland.
To właśnie seria 90 jest dziś najczęściej kojarzona z klasycznym Fiatagri. Prosta mechanika, sześciocylindrowe silniki w większych modelach oraz charakterystyczne czerwono-brązowe malowanie sprawiły, że ciągniki te nadal mają wielu zwolenników.
Fiatagri nie bało się nietypowych rozwiązań
Historia marki to nie tylko tradycyjne ciągniki kołowe. Fiat miał duże doświadczenie w produkcji maszyn gąsienicowych, a jednym z ciekawszych przykładów był Fiatagri 180-55.
Model pokazany w drugiej połowie lat 80. otrzymał hydrostatyczny układ przeniesienia napędu, co w ciągniku tej klasy było wówczas rozwiązaniem bardzo zaawansowanym. Maszyna była jednak droga i nie stała się produktem masowym.
Ciekawy etap rozwoju nastąpił także w 1992 roku. W ciągnikach gąsienicowych serii 75 zastosowano system Steering-o-matic, pozwalający sterować maszyną przy pomocy joysticka zamiast tradycyjnych sprzęgieł skrętu.
Pokazuje to, że Fiatagri nie ograniczało się jedynie do prostych konstrukcji mechanicznych, z którymi marka jest dziś najczęściej kojarzona.
Winner miał rozpocząć nowy rozdział
Na początku lat 90. światło dzienne ujrzała seria Fiatagri Winner. Początkowo obejmowała modele F100, F110, F120 i F130 Turbo. Kilka lat później gamę odświeżono, pozostawiając F100 i wprowadzając F115, F130 oraz F140.
Winner wyraźnie różnił się od wcześniejszych ciągników serii 90. Miał nowocześniejszą sylwetkę, bardziej komfortową kabinę i rozwiązania lepiej odpowiadające oczekiwaniom rolników początku lat 90.
Premiera tej serii miała również efektowną oprawę. Podczas prezentacji w Paryżu maszyny Fiatagri uczestniczyły w pokazie na Champs-Élysées, gdzie fragment reprezentacyjnej alei zamieniono w miejsce demonstracji sprzętu rolniczego.
Okazało się jednak, że Winner będzie jedną z ostatnich ważnych rodzin ciągników rozwijanych pod nazwą Fiatagri.
Fiat przejął Ford New Holland
Najważniejsza zmiana nastąpiła na początku lat 90. Ford wcześniej przejął firmę New Holland, dzięki czemu jego działalność rolnicza obejmowała już nie tylko ciągniki, lecz także kombajny i inne maszyny.
W 1991 roku Fiat Geotech przejął Ford New Holland. Powstało przedsiębiorstwo, które stopniowo zaczęło łączyć technologie, fabryki i gamy modelowe obu producentów.
Przez pewien czas sytuacja była dość nietypowa. Na rynku nadal funkcjonowały ciągniki Fiatagri oraz Ford, a kolejne konstrukcje coraz częściej korzystały ze wspólnych rozwiązań.
Dobrym przykładem była seria G przeznaczona do ciężkiej pracy. Jej stylistyka nawiązywała już do ciągników Forda, choć na maszynach nadal pojawiało się logo Fiatagri. W tym okresie rozwijano również rozwiązanie SuperSteer, pozwalające uzyskać bardzo duży kąt skrętu przednich kół.
Dlaczego Fiatagri zniknęło, a pojawił się New Holland?
Po przejęciu Ford New Holland koncern dysponował kilkoma silnymi nazwami. Zdecydowano się stopniowo połączyć je pod jedną globalną marką.
Wybrano New Holland. Była to nazwa neutralna, rozpoznawalna na wielu rynkach i niezwiązana bezpośrednio ani z Fiatem, ani z Fordem. Nazwy Fiatagri i Ford były więc stopniowo wycofywane z maszyn rolniczych.
Ślady obu marek pozostały jednak w New Holland. Niebieski kolor ciągników wywodzi się z tradycji Forda, natomiast charakterystyczny symbol liścia używany przez New Holland nawiązuje do dziedzictwa Fiatagri.
W 1999 roku nastąpił kolejny wielki krok. New Holland połączył się z Case Corporation, tworząc CNH Global. W kolejnych latach historia koncernu przeszła następne reorganizacje, ale konstrukcyjne dziedzictwo Fiata pozostało częścią współczesnych maszyn New Holland.
Stare Fiatagri nadal pracują w gospodarstwach
Pomimo upływu kilku dekad ciągniki z charakterystycznym logo Fiatagri nadal można spotkać w europejskich gospodarstwach. Dotyczy to zwłaszcza modeli serii 90, które często służą jako pomocnicze ciągniki do transportu, pracy z ładowaczem czy lżejszych prac polowych.
Największe modele, takie jak 130-90, 160-90 czy 180-90, coraz częściej budzą również zainteresowanie miłośników klasycznej techniki rolniczej. W ich przypadku liczy się już nie tylko wartość użytkowa, ale także charakterystyczna stylistyka, mechaniczna prostota i miejsce w historii europejskiej mechanizacji.
Droga od Fiata 702 z 1918 roku do współczesnych ciągników New Holland trwała ponad osiem dekad. Marka Fiatagri zniknęła z nowych maszyn, ale jej historia nie zakończyła się wraz ze zmianą napisów na masce. Wiele rozwiązań, fabryk i doświadczeń włoskiego producenta stało się fundamentem koncernu, który do dziś należy do największych producentów maszyn rolniczych na świecie.
