Nowe techniki genomowe dają możliwość szybszego i bardziej precyzyjnego tworzenia odmian odpornych na suszę i wysokie temperatury, odpornych na choroby, efektywniej wykorzystujących składniki pokarmowe, o stabilniejszych plonach przy niższym zużyciu środków ochrony roślin. W niedalekiej przyszłości mogą one zastąpić czasochłonną klasyczną hodowlę roślin.
Nowe techniki genomowe – regulacje prawne w UE są już na finiszu. Prace nad nowymi regulacjami dotyczącymi nowych technik genomowych (NGT) w Unii Europejskiej wchodzą w decydującą fazę. Rada UE i Parlament Europejski osiągnęły wstępne porozumienie polityczne, które otwiera drogę do przyjęcia pierwszego w historii unijnego rozporządzenia regulującego stosowanie precyzyjnych metod edycji genomu w rolnictwie. To największa od ponad 20 lat zmiana w podejściu UE do biotechnologii roślin.
Dwa reżimy regulacyjne: NGT-1 i NGT-2
Porozumienie wprowadza jasny podział roślin na dwie kategorie:
NGT-1 – rośliny, których zmiany genetyczne są porównywalne z mutacjami możliwymi do uzyskania w naturze lub tradycyjnej hodowli.
Uproszczona procedura dopuszczeniowa.
Brak obowiązku etykietowania produktów jako GMO (etykietowany będzie jedynie materiał siewny).
NGT-2 – rośliny z bardziej złożonymi ingerencjami genomowymi.
Pozostają objęte reżimem GMO – z pełną oceną ryzyka i obowiązkowym etykietowaniem.
Ustalono również, że rośliny NGT-1 nie mogą posiadać cech takich jak tolerancja na herbicydy czy wytwarzanie znanych substancji owadobójczych – wówczas automatycznie trafią do kategorii NGT-2.
Co dalej w procesie legislacyjnym?
Po osiągnięciu porozumienia politycznego:
- Parlament Europejski musi przegłosować uzgodniony tekst.
- Rada UE musi formalnie zatwierdzić dokument.
- Rozporządzenie zostanie opublikowane i wejdzie w życie po okresie przejściowym.
Oznacza to, że praktyczne stosowanie NGT w rolnictwie UE może rozpocząć się za kilka lat, ale kierunek zmian jest już przesądzony.
Stanowisko Polski – ostrożność i warunki
Aktualne stanowisko rządu, reprezentowanego przez ministra rolnictwa Stefana Krajewskiego, można określić jako ostrożne, ale konstruktywne. Polska:
- podtrzymuje potrzebę możliwości zakazywania upraw NGT-2 na poziomie krajowym,
- akcentuje konieczność jasnych zasad dotyczących patentowania, by nie ograniczyć dostępu hodowców do materiału roślinnego,
- wskazuje na potrzebę ochrony rolnictwa ekologicznego i precyzyjnych zasad współistnienia,
- podkreśla wagę utrzymania równowagi konkurencyjnej między małymi firmami hodowlanymi a globalnymi koncernami.
Te kwestie Polska zgłaszała konsekwentnie podczas kolejnych etapów negocjacji legislacyjnych.
Dlaczego NGT są ważne dla rolnictwa?
NGT dają możliwość szybszego i bardziej precyzyjnego tworzenia odmian:
- odpornych na suszę i wysokie temperatury,
- odpornych na choroby,
- efektywniej wykorzystujących składniki pokarmowe,
- o stabilniejszych plonach przy niższym zużyciu środków ochrony roślin.
Dlatego część środowisk naukowych uważa, że bez NGT UE nie osiągnie celów klimatycznych ani nie utrzyma konkurencyjności rolnictwa.
Z kolei organizacje ekologiczne przestrzegają przed ryzykiem komercyjnego monopolu i niewystarczającej kontroli nad patentami.
