Siew buraka cukrowego to fundament, od którego zależy, czy plantacja będzie równa, przewidywalna i łatwa do prowadzenia od pierwszych wschodów aż po zbiór. Uprawa buraka wymaga szczególnej staranności. Wszelkie błędy popełnione na etapie siewu wracają później w postaci różnic w tempie wzrostu, nierównej rozety, problemów z ochroną i ostatecznie większych strat przy zbiorze.

Co w praktyce oznacza precyzyjny siew buraka cukrowego?

Z punktu widzenia plantatora, precyzja siewu buraka to nie tylko umieszczenie nasiona w ziemi. Ważne jest pięć elementów, które muszą jednocześnie zadziałać:

1. Równa głębokość – burak nie toleruje zmienności od 1,5 do 4 cm w obrębie jednego przejazdu. W metodykach integrowanej produkcji, przyjmuje się siew na głębokości nie większą niż 2-3 cm. W praktyce, zależnie od gleby, te wartości mogą wystąpić w przedziale 1-4 cm.

2. Powtarzalny odstęp w rzędzie – to on decyduje o konkurencji roślin o wodę i składniki. W praktyce najczęściej wykonuje się w siew co ok. 18-20 cm w typowych warunkach, a zagęszczenie bywa rozważane na słabszych stanowiskach lub przy większym ryzyku ubytków.

3. W polskich warunkach przyjętym standardem jest rozstaw rzędów 45 cm, nie tylko ze względu na biologię roślin, ale też z dopasowania maszyn pracujących w międzyrzędziach. Rzadziej stosuję się też rozstaw 50 cm.

4. Umieszczenie nasiona w glebie, odpowiednio wilgotnej oraz przykrycie go prawidłowo uprawioną warstwą gleby, aby nie stwarzała trudności podczas wschodów

5. Jednolite przykrycie i domknięcie bruzdy, tak aby wschody startowały w podobnym czasie.

Kiedy na Polskich polach zanika precyzja?

W naszych realiach najczęściej problemem nie jest sam siewnik, tylko warunki i decyzje operatora. Do najbardziej typowych przypadków można zaliczyć zbyt wczesny wjazd na pole, podczas gdy wilgotność jest jeszcze zbyt duża. Gleba zastaje zagęszczona kołami oraz sekcją siewną, a po przesuszeniu robi się skorupa. Kolejnym problemem jest zbyt agresywny docisk przy wysokiej wilgotności – burak lubi kontakt z wilgotną glebą, źle reaguje „zabetonowania” w strefie wschodów.

Zbyt szybka jazda w źle przygotowanym podłożu powoduje nierówności, bryły i koleiny po uprawie. Skutkuje to „pływaniem” sekcji oraz zmianą głębokości umieszczonego nasiona.

 Dostosowanie głębokości siewu do warunków glebowych. Zbyt płytki siew w przesychającą warstwę gleby oraz zbyt głęboki w zimną i mokrą glebę powoduje utratę równego startu, który skutkuje niewystarczającą przewagą roślin nad chwastami w późniejszym etapie. Istotne znaczenie ma również temperatura gleby, siew wykonuje się, gdy na głębokości ok. 5 cm jest co najmniej 5^oC.

Wpływ budowy siewnika na precyzje siewu

Budowa siewnika i sposób dozowania nasion, w największym stopniu decydują o tym, czy ustawienia operatora mają w ogóle szansę zostać wykorzystane. Burak cukrowy należy do roślin wymagających wyjątkowo dokładnego siewu punktowego, nasiona są stosunkowo małe, a dopuszczalny błąd w odstępie między roślinami jest niewielki.

Na rynku, także w Polsce, funkcjonują trzy podstawowe grupy konstrukcji, które można wykorzystać do siewu buraka. Są to siewniki pneumatyczne podciśnieniowe, siewniki pneumatyczne nadciśnieniowe oraz siewniki mechaniczne punktowe.

Każde z tych rozwiązań ma inne cechy pracy i inne wymagania względem ustawień oraz warunków polowych.

Pneumatyczne siewniki podciśnieniowe

Najbardziej rozpowszechnioną konstrukcją stosowaną do siewu buraka w Polsce są siewniki pneumatyczne podciśnieniowe. Zasada działania jest stosunkowo prosta, wentylator wytwarza podciśnienie, które przytrzymuje pojedyncze nasiona na otworach tarczy wysiewającej. Nadmiar nasion jest odrzucany przez selektory, a po trafieniu do strefy odkładania, nasiono opada i trafia do ziemi.

Zaletą tego rozwiązania jest wysoka powtarzalność pojedynczego wysiewu, dobra kontrola nad dubletem nasion, stosunkowo stabilna praca przy umiarkowanych prędkościach roboczych.

Konstrukcje podciśnieniowe są cenione za przewidywalność pracy i stosunkowo dużą tolerancję na zmienne warunki glebowe, choć przy bardzo dużych prędkościach roboczych mogą być bardziej wrażliwe na drgania sekcji wysiewającej.

Pneumatyczne siewniki nadciśnieniowe

Drugą grupą są siewniki nadciśnieniowe, w których nasiono jest utrzymywane na tarczy przez strumień powietrza wypychający je w kierunku otworów. W praktyce różnica polega nie tylko na samym kierunku działania powietrza, ale też na sposobie transportu i odkładania nasiona.

Konstrukcje tego typu są często projektowane z myślą o utrzymaniu precyzji przy większych prędkościach roboczych, stabilnym prowadzeniu nasiona do bruzdy oraz ograniczeniu wpływu drgań sekcji.

W warunkach dużych gospodarstw, gdzie liczy się wydajność, konstrukcje tego typu pozwalają zwiększyć tempo pracy bez wyraźnego pogorszenia równomierności siewu, pod warunkiem, że pole jest odpowiednio przygotowane.

Mechaniczne siewniki punktowe

Choć dominują dziś konstrukcje pneumatyczne, mechaniczne siewniki punktowe nie zniknęły z rynku. Są nadal stosowane, szczególnie w mniejszych gospodarstwach lub tam, gdzie kluczowe znaczenie ma prostota i niskie zapotrzebowanie na moc.

Mechaniczne aparaty wysiewające są mniej skomplikowane konstrukcyjnie, wymagają bardzo dokładnego przygotowania łoża siewnego, są bardziej wrażliwe na zmiany prędkości jazdy i warunki gleby.

Ich największym ograniczeniem jest zwykle mniejsza stabilność odstępów między nasionami w porównaniu z konstrukcjami pneumatycznymi, choć przy dobrze przygotowanym stanowisku mogą zapewnić zadowalające efekty.

Sekcja wysiewająca w praktyce

W praktyce plantatorskiej bardzo często mówi się, że o precyzji siewu decyduje aparat wysiewający. Aparat może idealnie odmierzyć nasiona jednak, jeśli sekcja wysiewająca nie utrzyma głębokości i nie zamknie prawidłowo bruzdy, precyzje zobaczymy tylko na sterowniku siewnika.

To właśnie redlica, układ prowadzenia głębokości i koła dociskające odpowiadają za to, czy nasiono znajdzie się w jednakowych warunkach na całej długości pola.

Redlica – pierwszy element decydujący o jakości wschodów

W siewnikach do buraka cukrowego najczęściej stosuje się redlice talerzowe. Wynika to z ich zdolności do stabilnego utrzymania głębokości, lepszego przecinania resztek pożniwnych, mniejszego ryzyka zapychania w uprawie uproszczonej.

Redlica powinna tworzyć czystą, równą bruzdę o stabilnym dnie, bez rozmazywania gleby. To szczególnie ważne na glebach zwięzłych, gdzie zbyt agresywna praca może powodować efekt wygładzenia ścian bruzdy, a po wyschnięciu utrudniać przebicie się kiełka.

Koła kopiujące – niedoceniany element precyzji

Koła kopiujące odpowiadają za utrzymanie głębokości siewu, a więc za to, czy każde nasiono znajdzie się w tej samej warstwie gleby.

W uprawie buraku różnice rzędu jednego centymetra mogą oznaczać między innymi opóźnienie wschodów nawet o kilka dni, większą konkurencję między roślinami a także gorzej wyrównaną plantację.

Dlatego w nowoczesnych siewnikach stosuje się koła kopiujące o dużej powierzchni styku, często z możliwością precyzyjnej regulacji docisku.

Koła dociskające – domknięcie bruzdy to nie detal

Ich zadaniem jest dociśnięcie gleby do nasiona, zamknięcie kapilar wodnych, wyrównanie powierzchni gleby. W praktyce to właśnie dobór kół dociskających jest jednym z najczęściej niedocenianych elementów przygotowania siewnika do buraka.

Dopasowanie sekcji wysiewającej do systemu uprawy

Jeszcze kilkanaście lat temu burak cukrowy był niemal wyłącznie wysiewany po orce. Dziś w Polsce spotyka się klasyczną uprawę płużną, uprawę uproszczoną, uprawę w mulcz czy technologię pasową.

Każdy z tych systemów stawia inne wymagania wobec sekcji wysiewającej. Po orce najważniejsze jest utrzymanie głębokości w strukturze o stosunkowo luźnej powierzchni. W mulczu kluczowe staje się przecinanie resztek i stabilność prowadzenia sekcji. W strip-tillu decydujące znaczenie ma utrzymanie siewu w przygotowanym pasie oraz stabilność docisku.

Przykładem rozwiązania przystosowanego do technologii pasowej jest system stosowany w siewnikach Mzuri Pro-Til Xzact, gdzie przygotowanie pasa, aplikacja nawozu i siew mogą być wykonane w jednym przejeździe. W takich warunkach szczególnie istotne jest stabilne prowadzenie sekcji i równomierne domknięcie gleby nad nasionem.

Nacisk redlicy, masa siewnika i ryzyko „zabetonowania” gleby

W rozmowach o precyzyjnym siewie bardzo często mówi się o aparacie wysiewającym, prędkości roboczej czy dokładności odkładania nasion. Tymczasem w praktyce polowej jednym z najważniejszych czynników decydujących o powodzeniu wschodów jest nacisk redlicy i całej sekcji wysiewającej, czyli oddziaływanie masy siewnika na glebę.

Burak jest pod tym względem rośliną wymagającą. Nasiono musi mieć dobry kontakt z wilgotną glebą, ale jednocześnie warstwa przykrywająca nie może być nadmiernie zagęszczona. Granica między prawidłowym dociśnięciem a nadmiernym zagęszczeniem bywa bardzo cienka, szczególnie wiosną, kiedy gleba często jest jeszcze wilgotna.

Nacisk redlicy spełnia trzy podstawowe funkcje: stabilizuje głębokość pracy redlicy, umożliwia utrzymanie kontaktu z glebą przy nierównościach oraz zapewnia prawidłowe dno bruzdy i ułożenie nasiona.

Bez odpowiedniego docisku sekcja wysiewająca zaczyna pływać, szczególnie na glebach lekkich lub przy większej prędkości. Wtedy nasiona trafiają raz płycej, raz głębiej, a wschody są nierówne.

Jak rozpoznać, że nacisk jest zbyt duży

To jeden z tych elementów, których nie da się ocenić z kabiny ciągnika. Objawami zbyt dużego nacisku są twarde, wygładzone dno bruzdy, zbita warstwa gleby nad nasionem, wyraźny połysk lub mazanie się gleby czy ślady silnego ugniatania przez koła dociskające. Jeżeli po lekkim naciśnięciu palcem gleba nad nasionem stawia duży opór, to znak, że docisk jest zbyt agresywny jak na dane warunki.

Jak ustawiać docisk w praktyce?

Docisk dobiera się do gleby, a nie do kalendarza. Każda wiosna jest inna i ustawienia z poprzedniego sezonu nie powinny być traktowane jako punkt odniesienia. Zaczynamy od mniejszego docisku i zwiększamy tylko wtedy, gdy jest to konieczne. Zbyt mały docisk pogorszy równomierność głębokości, ale zbyt duży może zniszczyć wschody. Kontrola w polu jest ważniejsza niż wskazania skali regulacyjnej. Skala pokazuje ustawienie, a nie efekt pracy w glebie.

Jak utrzymać równy rozstaw w warunkach polowych?

Jeżeli sekcja wysiewająca pracuje stabilnie, a docisk redlicy jest właściwie dobrany, kolejnym elementem decydującym o powodzeniu siewu buraka cukrowego jest prawidłowe ustawienie normy wysiewu oraz prędkości roboczej. To dwa parametry, które są ze sobą ściśle powiązane, bo zmiana jednego niemal zawsze wpływa na drugi.

Norma wysiewu w teorii a praktyce

W uprawie buraka cukrowego norma wysiewu nie jest ustalana wyłącznie na podstawie liczby nasion na hektar. W praktyce bierze się pod uwagę zdolność kiełkowania materiału siewnego, jakość przygotowania gleby, termin siewu, ryzyko uszkodzeń przez szkodniki lub przymrozki.

W typowych warunkach dąży się do uzyskania obsady pozwalającej na równomierny rozwój korzeni i efektywny zbiór, co w praktyce oznacza odstępy w rzędzie najczęściej około 18-20 cm. W takim wypadku należy starać się, żeby obsada była na poziomie 80-100 tys. roślin na hektar.

Prędkość robocza – granica między wydajnością a precyzją

W katalogach wielu producentów pojawiają się informacje o możliwości pracy z prędkościami przekraczającymi 10 km/h, a w niektórych konstrukcjach nawet wyższymi. W praktyce jednak należy pamiętać, że im większa prędkość, tym większe drgania sekcji wysiewającej oraz trudniejsze utrzymanie równej głębokości na nierównym podłożu.

Dlatego w wielu gospodarstwach, szczególnie na glebach cięższych lub po zimie o dużej wilgotności, rzeczywista prędkość siewu buraka jest często niższa niż maksymalne możliwości maszyny.

Kontrola jakości siewu

Jedną z najprostszych, a jednocześnie najskuteczniejszych metod kontroli, jest zatrzymanie się po pierwszych kilkudziesięciu metrach pracy i sprawdzenie rzeczywistej głębokości siewu, odstępów między nasionami, jakości domknięcia bruzdy. Dobrze jest sprawdzać to możliwie często w trakcie dnia, zapewni nam to dobrą jakość na całym polu.

Równomierny rozstaw a późniejszy zbiór

Równomierny rozstaw roślin ma znaczenie nie tylko dla plonu, ale również dla zbioru. Plantacja o wyrównanej obsadzie pozwala utrzymać stabilną prędkość kombajnu, zmniejsza straty korzeni, ogranicza uszkodzenia mechaniczne. W przypadku nierównych odstępów częściej pojawiają się drobne korzenie, rośliny mają opóźniony rozwój, co przekłada się na większą ilość strat podczas kopania. To właśnie dlatego precyzja siewu buraka cukrowego jest traktowana jako jeden z kluczowych elementów całej technologii produkcji.

Podsiew nawozu, czyli wsparcie startu roślin

Podsiew nawozu podczas siewu buraka jest rozwiązaniem stosowanym coraz częściej, szczególnie w gospodarstwach intensywnych. Jego główną zaletą jest szybki dostęp młodych roślin do składników pokarmowych, lepszy start w chłodniejszej glebie, bardziej równomierny rozwój w początkowej fazie.

W wielu siewnikach punktowych dostępne są zbiorniki nawozowe i aplikatory pozwalające podać nawóz obok lub nieco poniżej nasiona. Takie rozwiązania oferują m.in.

 – Kverneland w siewnikach Optima, możliwe zadawanie płynnego nawozu

 – Amazone w modelach Precea z technologią FertiSpot

 – KUHN w wybranych konfiguracjach Maxima,

 – Horsch w siewnikach Maestro.

Trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że podsiew nawozu wymaga precyzji. Zbyt mała odległość nawozu od nasiona lub zbyt wysokie dawki mogą powodować uszkodzenia kiełków, pogorszenie wschodów, nierównomierny rozwój roślin.

W praktyce oznacza to, że podsiew jest skuteczny wtedy, gdy jest traktowany jako element technologii, a nie sposób na nadrobienie błędów w nawożeniu podstawowym.

Czy siewniki kukurydziane sprawdzają się w buraku?

W wielu gospodarstwach buraki wysiewa się siewnikami punktowymi wykorzystywanymi również do kukurydzy. Jest to rozwiązanie praktyczne ekonomicznie, ale wymaga odpowiednich tarcz wysiewających, precyzyjnej regulacji selektorów, ograniczenia prędkości roboczej, właściwego doboru kół dociskających.

Maszyny takich producentów jak:

 – Horsch,

 – Väderstad,

 – Kudła (Przystawka do siewu buraka lub kukurydzy)

 – KUHN,

 – Kverneland,

 – Monosem,

są często wykorzystywane właśnie w taki sposób i przy prawidłowym ustawieniu mogą zapewnić bardzo dobrą jakość siewu buraka.

Warunkiem jest jednak właściwe przygotowanie gleby i dopasowanie ustawień do małych nasion, które wymagają większej dokładności niż kukurydza.

Przegląd rozwiązań stosowanych na polskim rynku

Na rynku dostępnych jest wiele siewników przystosowanych do siewu buraka cukrowego lub wykorzystywanych do tego zadania w praktyce gospodarstw.

Horsch – siewniki Maestro stosowane są zarówno do kukurydzy, jak i buraka, a konstrukcja sekcji wysiewającej i szeroki zakres regulacji docisku pozwalają pracować w różnych warunkach glebowych.

KUHN – seria Maxima należy do popularnych siewników punktowych wykorzystywanych również do siewu buraka, szczególnie w gospodarstwach prowadzących kilka upraw wymagających precyzyjnego siewu.

Amazone – siewniki Precea są projektowane z myślą o wysokiej precyzji siewu punktowego oraz możliwości podsiewu nawozu, co jest istotne w intensywnej technologii uprawy buraka.

Kudła – polski producent oferujący rozwiązania stosowane w gospodarstwach pracujących w uproszczeniach i technologiach pasowych, gdzie ważne jest dopasowanie agregatu do warunków glebowych i lokalnych realiów.

Väderstad – siewniki Tempo znane są z utrzymywania precyzji przy większych prędkościach roboczych i są wykorzystywane również do siewu buraka przy odpowiednim wyposażeniu.

Monosem – konstrukcje tej marki od wielu lat są obecne w gospodarstwach buraczanych i cenione za stabilność pracy oraz dokładność dozowania nasion.

Kverneland – siewniki Optima oferują szerokie możliwości konfiguracji, w tym podsiew nawozu i regulację docisku sekcji wysiewających.

Grimme – producent kojarzony przede wszystkim z techniką zbioru buraka oferuje również siewniki przeznaczone specjalnie do tej uprawy, stosowane głównie w gospodarstwach specjalizujących się w produkcji buraków.

HMS (LUPUS) – rozwiązania tej marki są wykorzystywane w gospodarstwach poszukujących prostszych konstrukcji punktowych dostosowanych do warunków krajowych.

Mzuri – maszyny tej firmy stosowane są w technologii pasowej, gdzie siew buraka łączy się z przygotowaniem gleby i nawożeniem w jednym przejeździe.

Ozdoken – producent oferujący siewniki punktowe wykorzystywane również w uprawie buraka, szczególnie w gospodarstwach poszukujących prostszych konstrukcji.

W praktyce wybór maszyny powinien być uzależniony nie tylko od parametrów katalogowych, lecz przede wszystkim od:

 – struktury gleb w gospodarstwie,

 – stosowanego systemu uprawy,

 – skali produkcji,

 – dostępnego parku maszynowego.

Precyzja siewu a zbiór – zamknięcie całej technologii

Na końcu warto wrócić do punktu wyjścia. Precyzja siewu buraka cukrowego nie jest celem samym w sobie. Jest elementem całej technologii, który wpływa na:

 – wyrównanie plantacji,

 – równomierny rozwój korzeni,

 – łatwiejszą ochronę i pielęgnację,

 – sprawniejszy zbiór,

 – mniejsze straty.

Równomierny rozstaw roślin przekłada się bezpośrednio na pracę kombajnu, stabilniejsze prowadzenie zespołów roboczych, mniej uszkodzeń korzeni i większą wydajność kopania. Dobrze wykonany siew to połowa plonu buraka.