Po przekrojeniu jego żółty miąższ błyskawicznie staje się granatowy. Borowik ceglastopory wygląda niepokojąco i bywa nazywany „szatanem”. Czy rzeczywiście jest trujący?
Borowik ceglastopory przyciąga uwagę ciemnobrązowym kapeluszem, czerwonymi porami i miąższem, który po uszkodzeniu błyskawicznie zmienia kolor na granatowy. Z tego powodu część grzybiarzy omija go szerokim łukiem albo błędnie nazywa „szatanem”. Samo sinienie nie oznacza jednak, że znaleziony grzyb jest trujący. Nie jest też wystarczającą cechą, aby potwierdzić jego jadalność.
Ważne!
Opisu i fotografii znalezionych w internecie nie należy traktować jako podstawy do przeznaczenia grzyba do spożycia. W razie wątpliwości cały, świeży okaz można bezpłatnie skonsultować z grzyboznawcą lub klasyfikatorem grzybów w stacji sanitarno-epidemiologicznej.
Czy borowik ceglastopory jest jadalny?
Borowik ceglastopory, którego obecna nazwa naukowa brzmi Neoboletus luridiformis, jest grzybem warunkowo jadalnym. Oznacza to, że można go spożywać dopiero po właściwym przygotowaniu. Surowy lub niedostatecznie podgrzany może spowodować zatrucie i dolegliwości ze strony układu pokarmowego.
Lasy Państwowe podkreślają, że gatunek ten nadaje się do jedzenia po dokładnym ugotowaniu albo usmażeniu. Nie należy próbować surowego miąższu, nawet w celu sprawdzenia smaku. Suszenie, moczenie lub krótkie podsmażenie nie powinny być przedstawiane jako zamiennik pełnej obróbki termicznej.
Szczególną ostrożność trzeba zachować w przypadku niedoświadczonych grzybiarzy. W polskich lasach występują również inne borowikowate z czerwonymi porami i siniejącym miąższem. Nie wszystkie można bezpiecznie spożywać.
Jak wygląda borowik ceglastopory?
Przy rozpoznawaniu należy ocenić cały owocnik: kapelusz, warstwę rurek, trzon, miąższ oraz miejsce występowania. Jedna charakterystyczna cecha nie wystarczy do pewnego oznaczenia gatunku.
Ciemny, aksamitny kapelusz
Kapelusz borowika ceglastoporego zazwyczaj ma barwę od ciemnobrązowej i kasztanowej do niemal czarnobrązowej. U młodych okazów jego powierzchnia jest sucha i delikatnie aksamitna. Z czasem staje się gładsza, a podczas wilgotnej pogody może być lekko lepka.
Młody grzyb ma kapelusz półkulisty. U starszych owocników stopniowo staje się on bardziej rozpostarty. Sam kolor kapelusza jest zmienny, dlatego nie powinien być jedynym kryterium rozpoznania.
Rurki zamiast blaszek
Pod kapeluszem znajdują się rurki zakończone drobnymi porami. Młode okazy mogą mieć pory żółtawe, które następnie przybierają pomarańczową, czerwoną lub ceglastoczerwoną barwę. Po naciśnięciu powierzchnia szybko sinieje.
Czerwony spód kapelusza wzbudza największe obawy zbierających. Taka barwa nie oznacza jednak automatycznie, że znaleziono borowika szatańskiego. Występuje u kilku różnych gatunków.
Trzon pokryty czerwonymi drobinkami
Trzon najczęściej jest masywny, żółtawy lub żółtopomarańczowy i gęsto pokryty czerwonymi albo ceglastymi punkcikami. Drobinki mogą zlewać się ze sobą, przez co dolna część trzonu sprawia wrażenie niemal całkowicie czerwonej.
Ważną cechą jest rodzaj wzoru na trzonie. U borowika ceglastoporego widoczne są przede wszystkim drobne punkty i kosmki, a nie wyraźna, regularna siateczka. Ocenę tę mogą jednak utrudniać wiek owocnika, zabrudzenie ziemią oraz uszkodzenia.
Miąższ natychmiast zmienia kolor
Miąższ jest początkowo żółty. Po przekrojeniu albo uciśnięciu szybko staje się niebieski, granatowy, a miejscami niemal czarny. Reakcja może rozpocząć się w ciągu kilku sekund.
To jedna z najbardziej widowiskowych cech tego gatunku, ale występuje również u innych borowikowatych. Sinienie nie stanowi testu jadalności.
Dlaczego borowik ceglastopory sinieje?
Zmiana koloru zachodzi, gdy komórki grzyba zostaną uszkodzone, a znajdujące się w nich związki zetkną się z tlenem. Dochodzi wówczas do reakcji utleniania, której rezultatem jest niebieskie lub granatowe zabarwienie.
Podobna reakcja występuje u różnych gatunków grzybów – zarówno jadalnych, jak i niejadalnych lub trujących. Na jej podstawie nie można więc rozstrzygnąć, czy okaz nadaje się do jedzenia.
Niebieski kolor nie oznacza również, że z grzyba „wydostała się trucizna”. Jest reakcją chemiczną uszkodzonego miąższu, a nie prostym wskaźnikiem obecności toksyn.
Gdzie rośnie borowik ceglastopory?
Borowik ceglastopory występuje w lasach iglastych, liściastych i mieszanych. W Polsce jest częściej spotykany na terenach górskich oraz podgórskich, ale można znaleźć go również w innych regionach kraju. Lasy Państwowe wskazują między innymi jego występowanie na Kaszubach.
Owocniki mogą pojawiać się już pod koniec wiosny lub na początku lata. Główny wysyp zwykle przypada jednak na lato i jesień, zwłaszcza po okresach opadów i przy umiarkowanych temperaturach. Dokładny termin zależy od regionu oraz przebiegu pogody.
Grzyb może rosnąć pojedynczo albo w niewielkich grupach. Jest związany z drzewami, z którymi tworzy mikoryzę, dlatego spotyka się go bezpośrednio na ziemi w lesie, a nie na martwym drewnie.
Borowik ceglastopory a szatański. To nie jest ten sam grzyb
Borowik ceglastopory bywa potocznie nazywany „szatanem”, przede wszystkim ze względu na czerwone elementy owocnika oraz silne sinienie. Jest to określenie błędne.
Prawdziwy borowik szatański to inny, trujący gatunek. Jest w Polsce wyjątkowo rzadki i znany tylko z nielicznych stanowisk. Zazwyczaj ma znacznie jaśniejszy, białawy lub szarawy kapelusz. Różni się także budową i ornamentacją trzonu.
| Cecha | Borowik ceglastopory | Borowik szatański |
|---|---|---|
| Kapelusz | Najczęściej ciemnobrązowy | Zwykle bardzo jasny, białawy lub szarawy |
| Trzon | Pokryty czerwonymi punktami i drobinkami | Może mieć widoczny siateczkowaty wzór |
| Sinienie | Zwykle bardzo szybkie i intensywne | Może występować, ale jego intensywność jest zmienna |
| Występowanie w Polsce | Spotykany w różnych regionach, częstszy w górach | Bardzo rzadki |
| Jadalność | Po dokładnej obróbce termicznej | Grzyb trujący |
Porównanie ma charakter orientacyjny. Wygląd grzybów zmienia się wraz z wiekiem, pogodą i warunkami siedliskowymi. Cechy mogą być mniej wyraźne niż na fotografiach, dlatego tabela nie powinna służyć do samodzielnego zatwierdzania zbioru do spożycia.
Można pomylić go również z borowikiem ponurym
Borowik szatański nie jest jedynym gatunkiem, z którym może zostać pomylony borowik ceglastopory. Podobnie wygląda między innymi borowik ponury. On również ma czerwonawe pory, żółty miąższ i sinieje po uszkodzeniu.
Jedną z cech różnicujących może być trzon. U borowika ponurego zwykle występuje wyraźniejsza siateczka, natomiast u ceglastoporego dominują czerwone punkty. Nie w każdym okazie różnica jest jednak równie dobrze widoczna.
W grupie borowików o czerwonych porach znajdują się również gatunki rzadkie, chronione, niejadalne i trujące. Zbieranie „wszystkich ciemnych borowików, które sinieją” jest więc niebezpiecznym uproszczeniem.
Jak zbierać borowiki ceglastopore?
Do koszyka powinny trafiać wyłącznie dobrze rozwinięte okazy, których wszystkie cechy można ocenić. Bardzo młode grzyby trudniej oznaczyć, ponieważ ich charakterystyczne elementy nie są jeszcze w pełni wykształcone.
Nie należy zbierać owocników starych, miękkich, zapleśniałych ani silnie zarobaczonych. Nawet jadalny gatunek może po zepsuciu spowodować problemy zdrowotne.
Grzyby najlepiej przenosić w przewiewnym, sztywnym koszu. Plastikowa reklamówka sprzyja zaparzaniu, gnieceniu i szybkiemu psuciu zbioru. Okaz przeznaczony do konsultacji powinien być zachowany w całości, łącznie z podstawą trzonu. Brak części owocnika może uniemożliwić prawidłowe rozpoznanie.
Niepewnych grzybów nie powinno się mieszać z okazami przeznaczonymi do jedzenia.
Jak przygotować borowika ceglastoporego?
Do kuchni może trafić wyłącznie okaz rozpoznany bez żadnych wątpliwości. Borowik ceglastopory musi zostać dokładnie poddany działaniu wysokiej temperatury. Nie należy jeść go na surowo, półsurowo ani tylko krótko podgrzanego.
Nie powinno się również sprawdzać bezpieczeństwa przez spróbowanie niewielkiego kawałka. Łagodny smak, przyjemny zapach, obecność ślimaków czy brak zmiany koloru cebuli albo srebrnej łyżeczki nie potwierdzają jadalności żadnego grzyba.
Po przyrządzeniu nie należy przechowywać potrawy zbyt długo w temperaturze pokojowej. Grzyby są produktem szybko psującym się i ciężkostrawnym, nawet jeśli należą do gatunków jadalnych.
Gdzie można sprawdzić znaleziony grzyb?
Wątpliwe okazy można zanieść do najbliższej stacji sanitarno-epidemiologicznej. Zgodnie z informacjami Głównego Inspektoratu Sanitarnego porady grzyboznawców i klasyfikatorów grzybów są bezpłatne.
Do oceny należy dostarczyć świeże, całe owocniki. Klasyfikator może sprawdzać grzyby świeże, natomiast grzyboznawca ma uprawnienia do oceny również grzybów suszonych. Aplikacja mobilna lub internetowa wyszukiwarka zdjęć nie zastępują takiej konsultacji.
Co zrobić przy podejrzeniu zatrucia grzybami?
Objawy zatrucia mogą pojawić się po różnym czasie. Niepokojące są między innymi nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka, zawroty głowy, zaburzenia świadomości oraz silne osłabienie.
Przy podejrzeniu zatrucia należy natychmiast zadzwonić pod numer 112 albo zgłosić się na szpitalny oddział ratunkowy. Nie należy czekać na rozwój objawów ani samodzielnie wywoływać wymiotów bez polecenia dyspozytora lub lekarza. Jeżeli zostały resztki potrawy albo nieprzygotowanych grzybów, warto zabezpieczyć je do identyfikacji.
Borowik ceglastopory budzi obawy, ale sinienie nie świadczy o truciźnie
Borowik ceglastopory jest grzybem jadalnym pod warunkiem pewnego rozpoznania oraz dokładnej obróbki termicznej. Surowy lub niedostatecznie przygotowany może zaszkodzić.
Intensywne sinienie miąższu jest naturalną reakcją chemiczną i nie przesądza o jadalności. Nie należy jednak bagatelizować możliwości pomyłki z innymi borowikowatymi. Jeśli wygląd kapelusza, porów lub trzonu wzbudza jakiekolwiek wątpliwości, najbezpieczniejszym rozwiązaniem pozostaje rezygnacja ze spożycia i konsultacja z grzyboznawcą.
