Aplikacja suszowa od lat wywoływała potężne oburzenie wśród gospodarzy, wskazujących na spore rozbieżności między oficjalnymi raportami a stanem faktycznym na polach. W odpowiedzi na ciągłą krytykę m.in. Wielkopolskiej Izby Rolniczej, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) zapowiedziało gruntowne zmiany. System szacowania strat czeka rewolucja.
Koniec z fikcją w szacowaniu strat? Nowe podejście resortu
Dotychczasowy system monitoringu suszy rolniczej nie odzwierciedlał skali zniszczeń na plantacjach. Największe kontrowersje budził fakt, że ocena opierała się wyłącznie na wskaźnikach z okresu od kwietnia do września.
Tymczasem kluczowa dla plonowania zbóż ozimych i rzepaku jest retencja glebowa budowana jesienią i zimą. Brak opadów poza sezonem letnim oraz pojawienie się tzw. suszy błyskawicznej (spowodowanej ekstremalnymi temperaturami sięgającymi 40°C) niszczyły uprawy, podczas gdy system nie odnotowywał zagrożenia.
Prywatne stacje meteo trafią do systemu
Wiceminister Stefan Krajewski zapowiedział przełomowe zmiany. System ma zostać zasilony bezpośrednimi danymi z terenu. Resort pracuje nad integracją z nowymi punktami pomiarowymi – w tym ze stacjami meteorologicznymi należącymi bezpośrednio do rolników.
Obecnie sieć bazuje na 612 punktach (392 stacjach IMGW oraz 184 stacjach IUNG). Zagęszczenie punktów pomiarowych ma wyeliminować błędy wynikające z lokalnego charakteru opadów.
Nowa definicja suszy rolniczej i pola referencyjne
Wraz ze zmianami technologicznymi trwają prace nad zupełnie nową definicją suszy rolniczej. IUNG-PIB w Puławach prowadzi obecnie badania na 116 polach referencyjnych w całej Polsce, monitorując stan gleby oraz plonowanie.
Dodatkowo w województwach wielkopolskim, lubuskim i zachodniopomorskim uruchomiono już telemetryczne pomiary wilgotności gleby na dedykowanych punktach pomiarowych.Docelowo monitoringiem tego typu mają zostać objęte wszystkie województwa.
Inflacja w sierpniu wyniosła 3,4% r/r, ale wskaźnik ten nie oddaje skali problemów, z jakimi zmaga się polski sektor rolno-spożywczy. Krajowi producenci rolni oraz zakłady przetwórcze znaleźli się w kleszczach postępującego zjawiska „nożyc cenowych”. Rzeczywistość rynkowa jest dla nich wyjątkowo trudna: z jednej strony rosły koszty operacyjne, produkcyjne i logistyczne, z drugiej – spadające ceny żywności na półkach sklepowych uniemożliwiały poprawę marż. Presja ta uderza bezpośrednio w rentowność całego łańcucha dostaw.
1. Inflacja w sierpniu w cieniu rosnących kosztów transportu i energii
Główny Urząd Statystyczny potwierdził, że inflacja w sierpniu ukształtowała się na poziomie 3,4% w ujęciu rocznym oraz 0,3% w relacji do lipca. Analiza składowych tego wskaźnika ujawnia jednak głęboką asymetrię – podczas gdy ceny żywności spadały, koszty infrastrukturalne i operacyjne gwałtownie rosły:
Paliwa i transport: Ceny w kategorii transport wzrosły aż o 11,2% r/r (oraz o 3,5% m/m), co przełożyło się na bezpośredni wpływ +0,37 p.p. do ogólnego wskaźnika miesięcznego. Gwałtownie rosnące ceny paliw bezpośrednio podnosiły koszty logistyki na każdym etapie dystrybucji surowców i produktów.
Koszty stałe i energia: Użytkowanie mieszkań i nośniki energii podrożały o 4,6% r/r. Wyższe rachunki za prąd i gaz oraz presja płacowa uderzają w przetwórców, dla których ciągłość chłodzenia, magazynowania i przetwórstwa jest kluczowa.
Drogi kapitał: Brak perspektyw na obniżkę stóp procentowych stanowią barierę w dostępie do taniego kredytu obrotowego. Wysoki koszt pieniądza obciąża zarówno branżę przetwórczą, jak i rolników niekorzystających z kredytów preferencyjnych.
2. Ceny żywności na półkach sklepowych (GUS sierpień 2026 r.)
W przeciwieństwie do rosnących wydatków na transport i energię, kategoria obejmująca ceny żywności i napojów bezalkoholowych odnotowała spadek o 0,9% r/r oraz 0,7% m/m (wpływ -0,18 p.p. do wskaźnika inflacji).
Najsilniejsze spadki r/r:
Cukier: spadek o 45,1% r/r (wskaźnik 54,9).
Masło i tłuszcze z mleka: spadek o 24,7% r/r (wskaźnik 75,3).
Oliwa z oliwek: spadek o 6,5% r/r.
Warzywa i owoce gruntowe: m.in. buraki (-47,1% r/r), kapusta (-47,0% r/r), ogórki (-30,6% r/r) oraz jabłka (-24,0% r/r).
Kluczowe artykuły podstawowe:
Mleko, nabiał i jaja: Spadki cen surowca i masła wyhamowały przychody mleczarni. Ceny jaj stabilizowały się ze względu na wysoką bazę z ubiegłego roku.
Pieczywo i produkty zbożowe: Duża podaż ziarna oraz taniejąca mąka ograniczyły możliwość przenoszenia rosnących kosztów energii i wypieku na detalistów.
Mięso: Spadki cen r/r objęły wieprzowinę, wołowinę oraz drób, co wynika z wysokiej podaży i ograniczeń popytowych na rynkach zewnętrznych.
Nieliczne wzrosty: Podwyżki r/r dotyczyły głównie papryki (+22,3%), warzyw strączkowych (+12,4%), czekolady i wyrobów kakaowych (+1,5% do +5,4%) oraz przypraw (+1,5% do +4,2%).
3. Dominacja sieci handlowych i import
Brak możliwości przełożenia wyższych kosztów wytworzenia na detaliczne ceny żywności wynika z dominującej pozycji międzynarodowych sieci handlowych. Detaliści wykorzystują przewagę negocjacyjną, wymuszając niskie ceny od dostawców. Niskim cenom na półkach sprzyja również import tańszych surowców spoza Unii Europejskiej oraz stosunkowo mocny złoty, który obniża opłacalność eksportu i relatywnie tanio wprowadza zagraniczne produkty na rynek krajowy.
4. Brak perspektyw na szybką poprawę
Prognozy na kolejne miesiące nie dają podstaw do optymizmu:
Brak obniżek stóp procentowych: Oczekiwanie na utrzymanie wysokiego kosztu pieniądza odcina firmy od taniego finansowania płynnościowego.
Presja kosztowa w logistyce: Dalsze skokowe wzrosty obejmujące ceny paliw będą sukcesywnie podnosić koszty całej logistyki rolnej i spożywczej.
Dławienie rentowności: Bez rozwiązań systemowych lub zmiany układu sił w łańcuchu dostaw, polski sektor rolno-spożywczy pozostanie w strefie bardzo niskich lub ujemnych marż.
Ekstremalne spadki temperatur z wiosny 2026 roku wyrządziły ogromne szkody w polskim rolnictwie, dotykając szacunkowo 1,2 mln hektarów gruntów uprawnych. Faza rozwojowa, w której znajdowały się rośliny w momencie przymrozków, doprowadziła w wielu miejscach do niemal całkowitej utraty plonów. W odpowiedzi na tegoroczny kryzys Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi szykuje specjalne środki osłonowe dla najbardziej poszkodowanych gospodarstw.
Które sektory ucierpiały najmocniej?
Raporty spływające z terenów dotkniętych klęską wskazują na ogromne zniszczenia w trzech kluczowych gałęziach produkcji:
Sadownictwo i owoce miękkie: Skrajne przemrożenia kwiatów i zawiązków sprawiły, że przewidywany spadek zbiorów wynosi lokalnie od 90% do nawet 95%.
Uprawy rzepaku ozimego: Niskie temperatury wywołały pęknięcia łodyg i obumieranie pąków, co drastycznie obniży plonowanie.
Wczesne odmiany ziemniaków: Przymrozki zniszczyły łęty (części nadziemne), co zatrzymało naturalny wzrost i opóźniło wegetację.
Zasady i progi przyznawania pomocy finansowej
W wypowiedzi dla radia RMF FM sekretarz stanu Stefan Krajewski zapewnił, że rząd dysponuje zarezerwowaną pulą środków na rekompensaty. Główne założenia wsparcia kształtują się następująco:
Warunek konieczny: Pomoc będzie przysługiwać gospodarstwom, w których poziom strat w danej uprawie wyniósł co najmniej 50%.
Procedura szacowania: Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) czeka obecnie na spłynięcie kompletnych protokołów z gminnych komisji ds. szacowania szkód.
Terminy przelewów: Minister zauważył, że wypłata środków w okresie jesienno-zimowym odpowiada okresowi, w którym rolnicy zazwyczaj uzyskiwaliby dochód ze sprzedaży gotowych zbiorów. Powiatowe i stanowe stawki dopłat do hektara zostaną ogłoszone po ostatecznym podsumowaniu skali zniszczeń.
Jak wyglądała praca młynarza, kowala czy rymarza i w jaki sposób dawniej powstawała mąka? Będzie można przekonać się o tym 20 września podczas Festynu Młynarskiego w Jaraczu. Muzeum Młynarstwa i Wodnych Urządzeń Przemysłu Wiejskiego przygotowało pokazy dawnych prac, warsztaty rękodzielnicze, atrakcje dla dzieci, regionalne jedzenie i możliwość zwiedzania wszystkich muzealnych obiektów.
Festyn Młynarski w Jaraczu 2026 – kiedy i gdzie?
Festyn Młynarski odbędzie się w niedzielę, 20 września 2026 roku, w godz. 11.00–17.00 na terenie Muzeum Młynarstwa i Wodnych Urządzeń Przemysłu Wiejskiego w Jaraczu w województwie wielkopolskim.
Tegoroczne wydarzenie będzie okazją do poznania dawnego życia na wsi, tradycyjnych sposobów przemiału zboża oraz zawodów i zajęć, które wraz z rozwojem techniki stopniowo zaczęły znikać z wiejskiego krajobrazu.
W czasie festynu udostępnione zostaną wszystkie obiekty muzeum: dom młynarza, wiatrak, młyn wodny oraz stajnia przymłyńska. Będzie można zobaczyć również wieniec dożynkowy przygotowany przez Sołectwo Jaracz.
Co czeka na odwiedzających?
Żywa historia i sekrety dawnego rzemiosła
Główną atrakcją festynu będą widowiskowe pokazy dawnych prac wiejskich, w tym omłoty, praca na żarnach i stępach oraz prezentacja sit przetakowych. Dwukrotnie (o 11:30 i 14:15) odbędzie się szczegółowy pokaz pracy zabytkowego wiatraka połączony z omówieniem jego mechanizmu przez muzealników. Odwiedzający będą mogli również podpatrzeć przy pracy kowala i rymarza.
Wydarzenie jest niepowtarzalną okazją do zwiedzenia wszystkich obiektów na terenie muzeum – domu młynarza, młyna wodnego, stajni przymłyńskiej oraz wiatraka. W przestrzeni ekspozycyjnej zaprezentowany zostanie także wyjątkowy wieniec dożynkowy przygotowany przez Sołectwo Jaracz.
Spotkanie z pisarką i tradycje folkloru
Gościem specjalnym tegorocznej edycji będzie znana pisarka Nina Majewska-Brown, prywatnie spokrewniona z Feliksem Klaczyńskim – autorem misternych modeli wiatraków, które na co dzień można podziwiać w Domu Młynarza. Spotkanie autorskie rozpocznie się o godzinie 12:30.
O tradycyjną oprawę muzyczną i widowiskową zadba Zespół Obrzędowy „Rożanie” z Roska, który o godzinie 13:00 zaprezentuje tradycyjny obrzęd żniwny oraz zaprosi publiczność do wspólnej nauki dawnego tańca chodzonego. Na scenie pod wiatrakiem wystąpią również soliści: Jakub Herford, Marta Sygnecka i Patrycja Nerkowska (godz. 12:00) oraz kwartet AVISTA (godz. 15:00).
Warsztaty, strefa dla dzieci i regionalne smaki
Dla osób szukających kreatywnego spędzenia czasu przygotowano rozbudowaną strefę warsztatową. W programie m.in.:
tworzenie kwiatów z bibuły i słomy,
czerpanie papieru i wypiek podpłomyków ze Stowarzyszeniem Historycznym Grodu Radzim,
haft szamotulski, tworzenie saszetek z lawendy oraz komponowanie własnych mieszanek ziołowych,
tworzenie tradycyjnych wiatraczków z naturalnych materiałów.
Najmłodsi uczestnicy spędzą czas w Strefie dla Dziecka, gdzie zaplanowano konkursy z nagrodami (o godz. 11:15, 13:00 i 16:00), zabawy w starym stylu (skakanie w worku, przeciąganie liny), retro zabawki, grę edukacyjną „Od ziarenka do bochenka” oraz możliwość spotkania żywych zwierząt – osiołka i alpak.
Regionalne jedzenie, rękodzieło i wystawcy
Festyn Młynarski będzie także okazją do spróbowania lokalnych produktów i odwiedzenia stoisk wystawców. Za część gastronomiczną odpowiadać będą m.in. koła gospodyń wiejskich z Rybna Wielkiego i Garbatki.
Wśród wystawców znajdą się stoiska oferujące m.in. chleb, zdrową żywność, pierniki, rękodzieło, zabawki, kwiaty oraz dynie.
W wydarzeniu udział wezmą także Muzeum Regionalne w Rogoźnie oraz Biblioteka Publiczna w Rogoźnie, która przygotuje bookcrossing. Własne stanowisko edukacyjne będzie miało również Muzeum Młynarstwa w Jaraczu.
Festyn Młynarski 2026 – program wydarzenia
Godzina
Wydarzenie
11.00
Otwarcie festynu, powitanie gości
11.15
Konkursy i zabawy dla dzieci z nagrodami – strefa dla dziecka
11.15
Pokaz dawnych prac – omłoty, praca na żarnach i stępach, sita przetakowe
11.30
Pokaz pracy wiatraka z omówieniem
12.00
Niespodzianka muzyczna – wystąpią Jakub Herford, Marta Sygnecka oraz Patrycja Nerkowska – scena pod wiatrakiem
12.30
Gość specjalny Festynu Młynarskiego – Nina Majewska-Brown – pisarka, spokrewniona z Feliksem Klaczyńskim, autorem modeli wiatraków prezentowanych w Domu Młynarza
13.00
Występ zespołu folklorystycznego, obrzęd żniwny i nauka chodzonego – Zespół obrzędowy Rożanie z Roska – scena pod wiatrakiem
13.00
Konkursy i zabawy dla dzieci z nagrodami – strefa dla dziecka
14.00
Pokaz dawnych prac – omłoty, praca na żarnach i stępach, sita przetakowe
14.15
Pokaz pracy wiatraka z omówieniem
15.00
Blok muzyczny – występ kwartetu AVISTA – scena pod wiatrakiem
16.00
Konkursy i zabawy dla dzieci z nagrodami – strefa dla dziecka
17.00
Zakończenie festynu
Ile kosztują bilety na Festyn Młynarski w Jaraczu?
Wstęp na wydarzenie jest biletowany. Ceny na Festyn Młynarski 2026 wynoszą:
bilet normalny – 15 zł,
bilet ulgowy – 10 zł,
bilet rodzinny – 30 zł.
Bilety będzie można kupić w kasie muzeum w dniu wydarzenia oraz online za pośrednictwem platformy ToBilet.pl.
Festyn Młynarski Jaracz 2026 – gdzie? Dojazd i lokalizacja
Festyn Młynarski odbędzie się na terenie Muzeum Młynarstwa i Wodnych Urządzeń Przemysłu Wiejskiego w Jaraczu w województwie wielkopolskim. Wydarzenie zaplanowano na 20 września 2026 r. w godz. 11.00–17.00.
Jaracz znajduje się w powiecie obornickim, w gminie Rogoźno, na północ od Poznania. Na miejsce można dojechać samochodem m.in. od strony Rogoźna i Obornik.
Przed wyjazdem warto wyznaczyć trasę bezpośrednio do Muzeum Młynarstwa w Jaraczu.
Sprawdź również inne wydarzenia rolnicze w swojej okolicy
Jeśli interesują Cię targi rolnicze, wystawy, dni pola i inne wydarzenia agro organizowane w całej Polsce, koniecznie zajrzyj również do naszej zakładki z wydarzeniami rolniczymi. Regularnie publikujemy tam informacje o najważniejszych imprezach branżowych, programach wydarzeń oraz atrakcjach przygotowanych dla rolników i całych rodzin. Dzięki temu łatwo sprawdzisz, co dzieje się w Twojej okolicy i zaplanujesz udział w najciekawszych wydarzeniach sezonu.
Kończą się zbiory traw, lucerny, wyki i kukurydzy na kiszonkę. Niektórzy rolnicy z Opolszczyzny szykują się do czwartego pokosu. Jedni robią pryzmy, a inni baloty. A jak oceniają sezon hodowcy?
Sianokiszonki z traw podstawą żywienia bydła
Michał Gadziński, rolnik z Chróściny Opolskiej:
– Mamy około 60 hektarów użytków zielonych. Są to lucerny, trawy jednoroczne, ale też wieloletnie łąki, pastwiska. W naszym gospodarstwie wiosenna susza spowodowała, że trawy się zatrzymały. Wtedy jeszcze temperatury były dosyć niskie. I trawy, i lucerny niestety nie planowały tak, jak byśmy chcieli. I tak mam wrażenie, że ostatnie deszcze bardzo poprawiły sytuację, ale mimo wszystko plon jest zdecydowanie mniejszy niż w tamtym roku.
Baloty sianokiszonki czy silos? Każda metoda ma swoje wymagania
– My przede wszystkim zbieramy trawy za pomocą przyczepy samozbierającej – mówi pan Michał. – Prosimy usługodawcę o wykonanie. Korzystanie z usług sprawdza się w naszym gospodarstwie. Robią to w miarę szybko i sprawnie, a na tym nam bardzo zależy, bo wtedy jakość też jest odpowiednio wysoka. I przede wszystkim wykonujemy sianokiszonkę w pryzmie. Myślę, że jest to jedna z tańszych metod składowania zielonek i przygotowania na okres zimowy jako pasza.
Czy sposób uprawy gleby na zielonki ma znaczenie?
Karol Barcz, rolnik z Lasowic Wielkich:
– W sytuacji takiej, że nie mam użytków zielonych, stosuję tylko poplony. Sieję mieszankę gorzowską, więc praktycznie jest tylko jeden pokos, majowy. Potem idzie kukurydza. W tym roku testowo siałem uprawą pasową, bezorkowo. Rok jest bardzo ciężki na kukurydzę, szczególnie na tą sianą późno, po trawach, bo opadów było tak mało,że w tym roku kukurydza nie wyszła. Mimo, że mam też pole, gdzie było tradycyjnie orane i siane pasowo, więc przy tych opadach nie widzę żadnej różnicy: i ta i ta jest nieudana. Nie mogę się wypowiedzieć na temat różnic między uprawą orkową a bezorkową, bo w tym roku opady są tak znikome, że jest tak samo źle.
Jak przygotować materiał do zakiszania? Liczy się odpowiednia sucha masa
– Trawę opieram tylko na mieszance gorzowskiej – stwierdza pan Karol. – Z początkiem lipca robię również kiszonkę ze zbóż zmieszanych z rośliną bobowatą, w moim przypadku z wyką. Jest też to koszone w fazie woskowej zboża. W tym roku na szczęście nadspodziewanie dużo tego materiału zebrałem, mimo tych trudnych warunków. Spodziewałem się, że będzie mniej.
Kiszonka z kukurydzy jako uzupełnienie dawki pokarmowej
– Mieszanka ze zbóż jest akurat już zakiszona na pryzmie. Teraz czas na kukurydzę, zobaczymy jak to wyjdzie. Na razie zapowiada się nieciekawie, ale jakoś trzeba przeżyć.
Sianokiszonka z lucerny. Jak uzyskać wartościową paszę?
Gerard Grohlich, rolnik z Olbrachcic:
– Jeżeli chodzi o sianokiszonki, to w tym roku nie było najlepiej. Po prostu mieliśmy o 30% mniej siano kiszonki, niż w zeszłym roku. Na pewno lepiej wyszła kiszonka z lucerny. Za dwa tygodnie będę robił piąty pokos. A na łąkach i na polnych trawach, to w tym roku wyszło dużo słabiej.
Kiedy kosić trawy na sianokiszonkę? Termin ma znaczenie
– My kosimy dosyć wcześnie – mówi pan Gerard. – Jeżeli trawy są młode, bo wtedy mają najwięcej wartości i wtedy kosimy. Nawet trzy pokosy można w roku zrobić z trawy.
Sianokiszonki w belach. Od pokosu do szczelnie owiniętej beli
– U mnie wszystko idzie w baloty, po prostu kiszonka jest foliowana. Jeżeli chodzi o kukurydzę, to robimy pryzmy, bo to wtedy wychodzi najtaniej. Można też robić w baloty, czy w rękawy, ale to jest bardzo drogo. Robimy więc zawsze na pryzmę i staramy się pomagać jeden drugiemu: idzie to sprawnie i szybko.
Po czym poznać dobrze przygotowaną sianokiszonkę?
– Dobrą kiszonkę można poznać po tym, jak ją zwierzęta jedzą. Bo jeżeli zwierzęta ją przerzucają w prawo i w lewo, to znaczy, że sianokiszonka jest nie najlepszej jakości. A jeżeli widać po niej, czy też po TMR-rze widać, że wszystko jest w całości zjedzone, nie ma dużo odpadu, to znaczy, że sianokiszonka jest dobra.
Najczęstsze błędy przy produkcji sianokiszonki
– Przy sianokiszonce największym błędem jest zbyt późne koszenie. Jest ona jest wtedy za stara i jest twarda. Przy kukurydzy jest tak samo: jak kukurydza już później zbierana, to jest za sucha, czy za twarda i jest dużo strat. Trzeba obserwować czy to trawę, czy lucernę, czy też kukurydzę, żeby w optymalnym terminie się zmieścić. To jest podstawa.
Jak sianokiszonki przygotowuje Kombinat Rolny Kietrz?
Mariusz Sikora, prezes Kombinatu Rolnego Kietrz:
– Staramy się w postępie hodowlanym wyhodować idealną krowę. Zawsze to skracam do trzech słów: żeby krowa mało ryczała, mało żarła i dawała dużo mleka. Trzeba więc zabezpieczyć bazę paszową. Jednym z elementów oczywiście jest kukurydza składowana na silos, na kiszonkę. Mamy około 900 hektarów kukurydzy, którą musimy przeznaczyć na zabezpieczenie bazy paszowej dla krów. Kukurydza jest jednym z komponentów tej bazy. Drugim jest sianokiszonka z lucerny i z użytków zielonych. To zabezpiecza podstawowe żywienie. Akurat w tym roku trafiliśmy z terminami koszenia, a one były zależne oczywiście od stanu rozwoju użytków zielonych, I tak się składało, że po każdym zebraniu pokosów przychodził deszcz, który szybko powodował, że te plantacje szybko się zazieleniały. I we wrześniu planujemy jeszcze czwarty pokos lucerny.
Polski sektor nasiennictwa ekologicznego rozwija się z relatywnie niskiego poziomu wyjściowego. Dostępność ekologicznego materiału siewnego pozostaje ograniczona, popyt ze strony rolników jest rozproszony, a na rynku nasiennym nadal dominuje produkcja konwencjonalna. Doświadczenia Polskiej Izby Nasiennej (PIN) pokazują jednak, że działające firmy nasienne mogą rozszerzać działalność o produkcję ekologiczną i stopniowo budować potencjał, którego Polska będzie potrzebować w miarę przechodzenia Europy na stosowanie w 100% ekologicznego materiału siewnego.
Jak rozwija się nasiennictwo ekologiczne w Polsce?
Rozwój rolnictwa ekologicznego wymaga zapewnienia rolnikom dostępu do odpowiedniego ekologicznego materiału siewnego w wystarczających ilościach. W Polsce zwiększanie jego podaży oznacza jednak działanie na rynku, na którym popyt na taki materiał jest nadal stosunkowo niewielki i rozproszony.
W 2024 r. powierzchnia użytków rolnych objętych gospodarowaniem ekologicznym w Polsce wynosiła około 690 tys. hektarów, co stanowiło 4,8% krajowych użytków rolnych. W Polsce prognozuje się, że areał ten zwiększy się do ponad miliona hektarów do 2030 r. Powiększanie areału ekologicznego jest jednak tylko częścią transformacji. Sektor nasienny musi być w stanie dostarczyć materiał siewny niezbędny do jego obsiania.
Wyzwanie to nabiera coraz większego znaczenia w całej Europie. Zgodnie z unijnym rozporządzeniem w sprawie produkcji ekologicznej możliwość wydawania zezwoleń na stosowanie przez rolników ekologicznych nieekologicznego materiału przeznaczonego do reprodukcji roślin, gdy odpowiedni materiał ekologiczny jest niedostępny, ma wygasnąć do 31 grudnia 2035 r. Do tego czasu sektor ekologiczny będzie potrzebował znacznie większej i bardziej zróżnicowanej podaży ekologicznego materiału siewnego.
Podczas Drugiej Europejskiej Konferencji poświęconej Polityce w zakresie Nasion Ekologicznych, która odbyła się w Poznaniu w 2023 r., eksperci zaangażowani w projekt LiveSeeding oszacowali, że osiągnięcie 100% udziału ekologicznego materiału siewnego w jego zużyciu wymagałoby sześciokrotnego zwiększenia europejskiej produkcji nasion ekologicznych.
Doświadczenia zgromadzone przez PIN pokazują, jak może wyglądać budowanie tego potencjału w kraju, w którym nadal dominuje konwencjonalna produkcja nasienna.
Produkcja konwencjonalna i ekologiczna pod jednym dachem
Jednym z modeli już rozwijających się w Polsce jest podejście dwutorowe: firmy nasienne utrzymują działalność konwencjonalną, a jednocześnie uruchamiają produkcję ekologicznego materiału siewnego.
Zapewnia to firmom nasiennym ich elastyczność. Mogą wykorzystywać posiadaną wiedzę, zaplecze organizacyjne i doświadczenie w branży nasiennej, wchodząc na rynek ekologiczny, który nie jest jeszcze na tyle duży, by zapewniać taki sam poziom pewności jak rynek konwencjonalny.
Z doświadczeń Polskiej Izby Nasiennej wynika, że uruchomienie produkcji ekologicznego materiału siewnego może być wykonalne pod względem organizacyjnym i nie musi wymagać dużych nakładów początkowych. Wymaga natomiast wiedzy praktycznej, starannego prowadzenia dokumentacji oraz zdolności do spełniania zarówno wymogów nasiennych, jak i zasad produkcji ekologicznej.
Dotychczas motywacja do wejścia na ten rynek miała przede wszystkim charakter biznesowy. Firmy mogą postrzegać ekologiczny materiał siewny jako niszę dającą szansę na wyższe marże. Polskie doświadczenia wskazują, że ta szansa rynkowa była silniejszym impulsem niż zachęty wynikające z polityki.
Model ten pokazuje zatem, że potencjał produkcji ekologicznego materiału siewnego można rozwijać w ramach istniejącej firmy nasiennej. Jednocześnie utrzymujące się znaczenie produkcji konwencjonalnej wskazuje, że rynek ekologicznego materiału siewnego nie jest jeszcze na tyle rozwinięty, by funkcjonować w pełni samodzielnie.
Brakującym elementem jest przewidywalny popyt
Zwiększanie produkcji to tylko jedna strona równania. Jedną z głównych barier wskazywanych w Polsce jest słaby i rozproszony popyt ze strony rolników ekologicznych. Firmom nasiennym podejmującym decyzje o asortymencie i wielkości produkcji rozwój utrudnia niepewność co do przyszłej sprzedaży.
Prowadzi to do dobrze znanego dylematu rynkowego. Aby regularnie stosować ekologiczny materiał siewny, rolnicy potrzebują szerszego wyboru, natomiast producenci nasion potrzebują dostatecznie przewidywalnego popytu, aby uzasadnić zwiększenie produkcji. Zbliżający się koniec odstępstw sprawia, że rozwiązanie tej nierównowagi staje się coraz pilniejsze.
Doświadczenia wskazują kilka możliwych sposobów wzmacniania popytu. Obejmują one stopniowe zaostrzanie systemu odstępstw w miarę zwiększania dostępności ekologicznego materiału siewnego, wzmocnienie wymogów dotyczących stosowania kwalifikowanego ekologicznego materiału siewnego oraz rozważenie, czy wsparcie dla rolnictwa mogłoby silniej zachęcać do jego wykorzystania.
Są to propozycje wynikające z doświadczeń sektora, a nie obecnie obowiązujące wymogi. Ich wspólnym celem jest zapewnienie producentom nasion większej pewności, że inwestycjom w produkcję ekologiczną będzie towarzyszył sprawnie funkcjonujący rynek.
Nasiennictwo ekologiczne to także wyzwania techniczne
Popyt rynkowy nie jest jedynym ograniczeniem. Ekologiczne uprawy nasienne muszą zapewniać jakość wymaganą w konwencjonalnej produkcji materiału siewnego, podczas gdy producenci mają do dyspozycji mniej możliwości ochrony roślin. Może to zwiększać ryzyko produkcyjne i prowadzić do pogorszenia jakości.
Polskie doświadczenia wskazują, że sam system certyfikacji i kontroli jest zasadniczo przejrzysty i sprawny. Certyfikacja ekologiczna i regulacje nasienne funkcjonują jednak jako odrębne systemy. Lepsza koordynacja między nimi mogłaby ułatwić firmom rozpoczynającym produkcję ekologiczną poruszanie się w otoczeniu regulacyjnym.
Ma to szczególne znaczenie dla konwencjonalnych firm nasiennych rozważających pierwsze kroki na rynku ekologicznym. Początkową barierą nie musi być koszt przestawienia produkcji, lecz zrozumienie, jak prawidłowo zorganizować produkcję, prowadzić dokumentację i zapewnić zgodność z wymogami.
Od pojedynczych firm do sprawnego sektora nasiennictwa ekologicznego
Przejście od pojedynczych przykładów do silniejszego krajowego sektora nasiennictwa ekologicznego będzie wymagało czegoś więcej niż zachęcania kolejnych firm do wejścia na rynek.
Wraz ze wzrostem produkcji potrzebne będą inwestycje w przygotowanie i uszlachetnianie materiału siewnego oraz infrastrukturę. Lepsza organizacja rynku mogłaby pomóc producentom skuteczniej odpowiadać na popyt, a grupy producentów mogłyby wzmocnić współpracę i ograniczyć część ryzyka związanego z rozdrobnieniem rynku. Równie ważna jest komunikacja z rolnikami. Większa wiedza o dostępności ekologicznego materiału siewnego i jego roli w produkcji ekologicznej może pomóc przekształcić potencjalny popyt w rzeczywiste zakupy.
Przykład Polski wskazuje zatem trzy obszary, które muszą rozwijać się równolegle: podaż — poprzez zwiększanie produkcji ekologicznego materiału siewnego; popyt — poprzez jego szersze stosowanie przez rolników ekologicznych; oraz sprzyjające otoczenie — poprzez regulacje, zachęty, infrastrukturę i organizację rynku.
Odzwierciedla to szersze podejście projektu LiveSeeding, który działa na rzecz zwiększania podaży ekologicznego materiału siewnego, pobudzania popytu oraz poprawy warunków łączących oba te obszary.
W Polsce przechodzenie na ekologiczny materiał siewny nie oznacza zastąpienia konwencjonalnego sektora nasiennego z dnia na dzień.
Zgromadzone doświadczenia wskazują na bardziej stopniową ścieżkę zmian. Działające firmy mogą rozpoczynać produkcję ekologicznego materiału siewnego obok produkcji konwencjonalnej, zdobywać niezbędną wiedzę i reagować na rozwój rynku. Może to mieć szczególne znaczenie w nadchodzącej dekadzie.
Dążenie Europy do zakończenia stosowania odstępstw wyznacza jasny cel, ale jego osiągnięcie będzie zależało od tego, czy rolnicy faktycznie uzyskają dostęp do wystarczającej ilości ekologicznego materiału siewnego. W krajach, w których rynek ten nadal się rozwija, nadchodzące lata będą zatem kluczowe dla budowania zdolności produkcyjnych, zanim popyt stanie się koniecznością wynikającą z przepisów.
W Polsce ten proces dopiero się rozpoczyna. Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że firmy mogą podejmować produkcję ekologicznego materiału siewnego bez całkowitej zmiany obecnego modelu biznesowego. Pokazują również, dlaczego same indywidualne decyzje przedsiębiorstw nie wystarczą.
Przekształcenie niszy w sprawnie funkcjonujący rynek będzie wymagało równoczesnych działań producentów nasion, rolników i decydentów.
Projekt LIVESEEDING
Artykuł przedstawia polskie doświadczenia związane z realizacją LIVESEEDING — międzynarodowego projektu współfinansowanego z programu Horyzont Europa, wspierającego rozwój ekologicznej hodowli roślin oraz zwiększanie dostępności i wykorzystania ekologicznego materiału siewnego. Polska Izba Nasienna (PIN), jako partner projektu, wnosi perspektywę krajowej branży nasiennej, uczestniczy w wymianie doświadczeń oraz działaniach szkoleniowych i informacyjnych wspierających rozwój nasiennictwa ekologicznego w Polsce.
Utrzymujące się wysokie ceny benzyny i oleju napędowego stanowią spore obciążenie dla domowych budżetów. Po wygaśnięciu wakacyjnych rabatów oraz programu CPN kierowcy na nowo odczuwają podwyżki na dystrybutorach. Chociaż rynkowe prognozy nie zapowiadają stałych, głębokich obniżek, koncern Orlen wprowadził jesienny program rabatowy, umożliwiający uzyskanie łącznej zniżki w wysokości 45 zł.
Mechanizm promocji w aplikacji mobilnej
Akcja ruszyła 15 września i obowiązuje do 15 października. Zasady nie opierają się na natychmiastowym rabacie przy kasie, lecz na sekwencji trzech kuponów zniżkowych przyznawanych w aplikacji Orlen VITAY:
Etap 1: Pierwsze wizyty na stacji – rabat o wartości 10 zł.
Etap 2: Drugie tankowanie (po wykorzystaniu pierwszej zniżki) – kupon na 15 zł.
Etap 3: Trzecie tankowanie (po zrealizowaniu drugiego kuponu) – bon na 20 zł.
Łączna kwota oszczędności po realizacji pełnego cyklu wynosi 45 zł. Zniżki można realizować w dowolny dzień tygodnia, przy czym podczas jednej transakcji można wykorzystać tylko jeden kupon.
Zasady uczestnictwa oraz warunki paliwowe
Aby aktywować i wykorzystać poszczególne kupony, należy spełnić podstawowy wymóg:
Minimalna objętość: Jednorazowe tankowanie musi wynieść co najmniej 30 litrów.
Dozwolone paliwa: Promocją objęte są paliwa standardowe oraz premium z linii EFECTA i VERVA (benzyna oraz olej napędowy).
Oferta pozapaliwowa: Otrzymany rabat można przeznaczyć także na gastronomię bądź artykuły z oferty stacji, jeśli w ramach tej samej transakcji zakupiono wymagane 30 litrów paliwa.
Puste miejsca po ogórkach, fasoli i innych letnich warzywach nie muszą pozostawać niezagospodarowane aż do następnego sezonu. We wrześniu można jeszcze wysiać rzodkiewkę, rukolę, szpinak, zimową sałatę oraz mieszanki młodych liści. To również odpowiednia pora na sadzenie dymki cebuli ozimej.
Nie wszystkie rośliny dadzą jednak plon przed nadejściem zimy. Rzodkiewkę, rukolę i młode liście można w sprzyjających warunkach zbierać jeszcze jesienią. Szpinak oraz sałata zimowa mogą jedynie dobrze się ukorzenić, przetrwać chłodne miesiące i wznowić wzrost wczesną wiosną. Z kolei cebulę ozimą sadzi się z myślą o zbiorach w następnym roku.
Co siać we wrześniu w warzywniku?
Do wrześniowego siewu najlepiej wybierać gatunki dobrze znoszące chłód oraz odmiany o krótkim okresie wegetacji. Znaczenie ma również moment wykonania pracy. Siew w pierwszej dekadzie miesiąca daje roślinom więcej czasu niż rozpoczęcie uprawy pod koniec września.
Przed wysiewem należy sprawdzić informacje na opakowaniu nasion. Odmiana przeznaczona do uprawy wiosennej lub letniej nie zawsze nadaje się do późnego siewu albo zimowania.
Roślina
Co zrobić we wrześniu?
Przewidywany zbiór
Rzodkiewka
Wysiać odmianę o krótkim okresie wegetacji
Jesienią, jeśli pogoda będzie sprzyjająca
Rukola
Wysiać w gruncie, donicy lub pod osłoną
Młode liście po około miesiącu
Mieszanki młodych liści
Wysiać gęściej i ścinać młode liście
Jesienią, najlepiej pod osłoną
Szpinak
Wysiać odmianę odporną na zimowanie
Jesienią lub wczesną wiosną
Sałata zimowa
Wysiać odmianę przeznaczoną do zimowania
Najczęściej wiosną
Cebula ozima
Posadzić dymkę, a nie wysiewać przypadkowe nasiona
Wiosną lub latem następnego roku
Podane terminy są orientacyjne. W chłodniejszych rejonach Polski okres jesiennego wzrostu może zakończyć się wcześniej niż na zachodzie kraju, nad morzem albo w osłoniętych ogrodach miejskich.
Rzodkiewka może dać jeszcze jesienny plon
Rzodkiewka należy do najszybciej rosnących warzyw. Niektóre odmiany sałatkowe mogą być gotowe do zbioru już po około czterech–sześciu tygodniach. We wrześniu należy jednak wybierać odmiany polecane do późnego lata lub uprawy jesiennej.
Nasiona wysiewa się bezpośrednio do gruntu na głębokość około 1 cm. Pomiędzy nasionami warto pozostawić od 2,5 do 5 cm, natomiast między rzędami około 15 cm. Zbyt gęsty siew ogranicza rozwój zgrubień i sprzyja tworzeniu przede wszystkim liści.
Gleba powinna pozostawać umiarkowanie wilgotna. Przesuszenie, a następnie obfite podlanie może powodować pękanie zgrubień. Rzodkiewki pozostawione w ziemi zbyt długo stają się natomiast gąbczaste, łykowate i ostre.
Wrześniowy siew najlepiej wykonać możliwie wcześnie. Rośliny wysiane pod koniec miesiąca mogą nie zdążyć wytworzyć odpowiednio dużych zgrubień przed nadejściem silniejszych chłodów.
Rukola dobrze znosi chłodniejsze warunki i nie potrzebuje dużej powierzchni. Można ją wysiewać bezpośrednio na grządce, w szklarni, tunelu, skrzynce balkonowej albo szerokiej donicy.
Nasiona przykrywa się cienką warstwą podłoża i delikatnie podlewa. Ziemia powinna być stale lekko wilgotna, ale nie podmokła. Młode liście można zacząć ścinać po około miesiącu, jeśli temperatura pozwala roślinom na regularny wzrost.
Nie trzeba od razu wycinać całej rozety. Zbieranie pojedynczych, zewnętrznych liści pozwala przedłużyć plonowanie. W chłodniejszych rejonach przydatna będzie agrowłóknina, niski tunel albo nieogrzewana szklarnia.
Rukola wysiana późno może rosnąć znacznie wolniej niż podany na opakowaniu okres wegetacji. Krótszy dzień i spadek temperatury sprawiają, że liczby podawanej przez producenta nasion nie należy traktować jako gwarantowanej daty zbioru.
Mieszanki młodych liści na szybki zbiór
We wrześniu można wysiewać gotowe mieszanki typu baby leaf. W ich skład wchodzą między innymi różne sałaty, rukola, młode liście buraka, gorczyca liściowa, mizuna i inne warzywa zbierane przed osiągnięciem pełnych rozmiarów.
Nasiona wysiewa się stosunkowo gęsto. Zamiast czekać na rozwój dużych główek lub rozet, liście ścina się, gdy osiągną kilka lub kilkanaście centymetrów wysokości. Niektóre gatunki mogą ponownie odrosnąć, jeżeli podczas zbioru nie zostanie uszkodzony środek rośliny.
W drugiej połowie września lepsze rezultaty zwykle daje uprawa pod osłoną. Pojemnik można również postawić w szklarni, tunelu foliowym albo na jasnym parapecie.
Warto sprawdzić skład mieszanki. Poszczególne gatunki mogą mieć inną odporność na mróz, tempo wzrostu i wymagania dotyczące stanowiska.
Wrzesień jest odpowiednim miesiącem na siew szpinaku, ale trzeba wybrać odmianę przeznaczoną do uprawy jesiennej i zimowania. Odmiany wrażliwe na mróz mogą nie przetrwać większych spadków temperatury.
Szpinak najlepiej rośnie w żyznej, zatrzymującej wilgoć, ale przepuszczalnej glebie. Nasiona można wysiać bezpośrednio do gruntu na głębokość około 2,5 cm. Między rzędami pozostawia się około 20 cm, a po wschodach zbyt gęste siewki należy przerwać.
Młode liście mogą nadawać się do zbioru po mniej więcej miesiącu, jednak jesienna pogoda łatwo wydłuża ten okres. Rośliny z późniejszych siewów mogą przede wszystkim rozwinąć system korzeniowy i niewielką rozetę. Po zimie wznowią wzrost i pozwolą uzyskać wczesny wiosenny zbiór.
Od października grządkę można zabezpieczyć agrowłókniną lub niskim tunelem. Osłona nie ogrzeje gleby jak ogrzewana szklarnia, ale ograniczy działanie wiatru i ochroni liście przed przymrozkami.
Sałata zimowa nie zawsze będzie gotowa jesienią
We wrześniu można wysiewać sałatę, pod warunkiem że jest to odmiana zimowa. Zwykła sałata przeznaczona do letniej uprawy może nie mieć wystarczającej odporności na niskie temperatury.
Celem jesiennego siewu jest najczęściej uzyskanie niewielkich, dobrze ukorzenionych roślin, które przezimują i szybko rozpoczną wzrost wiosną. W czasie łagodnej jesieni możliwy jest wcześniejszy zbiór pojedynczych młodych liści, ale nie powinno się obiecywać wytworzenia pełnych główek przed zimą.
Nasion sałaty nie należy przykrywać grubą warstwą ziemi. Po wschodach rośliny powinny mieć dostęp do światła oraz swobodnego przepływu powietrza. Nadmierne zagęszczenie w wilgotną jesień zwiększa ryzyko gnicia i chorób liści.
Uprawa będzie pewniejsza w tunelu, nieogrzewanej szklarni albo pod niską osłoną. Warto regularnie kontrolować rośliny, ponieważ młode liście są chętnie zjadane przez ślimaki.
We wrześniu można posadzić dymkę cebuli ozimej
Cebula ozima nie jest warzywem przeznaczonym do zbioru kilka tygodni po posadzeniu. Dymkę umieszcza się w ziemi jesienią, aby ukorzeniła się przed zimą i rozpoczęła intensywny wzrost po ociepleniu.
Do tego celu należy wybierać odmiany wyraźnie oznaczone jako ozime. Cebula przeznaczona do typowego sadzenia wiosennego może gorzej przezimować albo zbyt szybko wybić w pęd kwiatostanowy.
Dymkę sadzi się na słonecznym stanowisku, w przepuszczalnej glebie, która nie zatrzymuje nadmiaru wody. Wierzchołek cebulki powinien znajdować się na poziomie podłoża lub nieznacznie ponad nim. Zbyt głębokie sadzenie może utrudnić rozwój cebul.
Świeżo posadzoną dymkę mogą wyciągać z ziemi ptaki. Do czasu ukorzenienia grządkę można zabezpieczyć siatką albo agrowłókniną. Główny zbiór przypada dopiero na następny sezon.
Po zebraniu wcześniejszych warzyw należy usunąć chore resztki roślin, chwasty oraz pozostałości korzeni. Ziemię wystarczy płytko spulchnić i wyrównać. Duże bryły utrudniają równomierny siew drobnych nasion.
Jeżeli podłoże jest ubogie, można zastosować dojrzały kompost. Nie należy jednak przesadzać z nawożeniem azotowym. Jesienią ważniejsze od bardzo intensywnego wzrostu jest prawidłowe ukorzenienie roślin i ich odporność na chłód.
Po wysiewie ziemię trzeba delikatnie podlać. Silny strumień wody może wypłukać nasiona albo zgromadzić je w jednym miejscu. Do czasu wschodów podłoże nie powinno całkowicie wyschnąć.
Jak ochronić późne siewy przed chłodem?
Najprostszym zabezpieczeniem jest biała agrowłóknina rozłożona luźno nad grządką. Można również wykorzystać niski tunel, inspekt lub nieogrzewaną szklarnię. Osłonę należy regularnie podnosić w cieplejsze dni, aby przewietrzyć rośliny.
Wrześniowym siewom zagrażają nie tylko przymrozki. Wilgotna pogoda sprzyja ślimakom, a świeżo posadzoną dymkę mogą wyciągać ptaki. Z kolei nadmierne podlewanie i brak przewiewu zwiększają ryzyko gnicia młodych roślin.
W chłodniejszych regionach lepiej ograniczyć się do pierwszej połowy września. Późniejszy siew można przenieść pod osłony albo potraktować jako uprawę przeznaczoną do przezimowania.
Czego nie warto siać we wrześniu?
We wrześniu nie warto rozpoczynać w gruncie uprawy warzyw ciepłolubnych ani gatunków wymagających długiego okresu wegetacji. Pomidory, ogórki, papryka, cukinia, fasola i większość warzyw korzeniowych nie zdążą już wydać plonu przed nadejściem chłodów.
Nie powinno się również wybierać odmiany wyłącznie na podstawie nazwy gatunku. Kluczowe są informacje umieszczone na opakowaniu nasion:
zalecany termin siewu,
odporność na mróz,
długość okresu wegetacji,
przeznaczenie do uprawy pod osłonami lub w gruncie.
Co siać we wrześniu? Najpierw trzeba zdecydować, kiedy ma być zbiór
Jeżeli celem jest szybki jesienny plon, najlepiej sprawdzą się rzodkiewka, rukola i mieszanki młodych liści. Szpinak także może dostarczyć młodych liści, ale późniejszy siew częściej przeznacza się do zimowania.
Sałata zimowa oraz cebula ozima są inwestycją w następny sezon. Jesienią powinny się przede wszystkim ukorzenić i przygotować do przetrwania chłodnych miesięcy.
O powodzeniu uprawy zdecydują termin siewu, właściwa odmiana, wilgotność podłoża i przebieg pogody. Im później rozpoczyna się uprawę, tym większe znaczenie mają osłony oraz lokalne warunki klimatyczne.
Najbliższej nocy więcej chmur i mgieł pojawi się tylko na wschód od Wisły i to też nie wszędzie.
Nad Polskę przed frontem zacznie płynąć ciepłe powietrze z południa. O świcie od 9 – 11 stopni na wschodzie kraju do 12 – 14 stopni od Kaszub po centrum i południe Polski do nawet 14 – 16 stopni na zachodzie oraz na wybrzeżu.
Przed południem rozpada się na północnym zachodzie
W rejon Szczecina, Koszalina front dotrze już przed południem. Tu temperatura zdąży wzrosnąć tylko do 17 – 18 stopni po czym podczas opadów obniży się do 14 – 16 stopni. Do południa sporo chmur napłynie nad wybrzeże, Kaszuby oraz na pogranicze Polski i Niemiec.
Po południu
front z dość dużą ilością opadów ( dziur bezopadowych na froncie ma być niewiele) przejdzie przez Pomorze Zachodnie, Pomorze Gdańskie oraz; zachodnie Kujawy; północną, zachodnią i środkową i wschodnią Wielkopolską czy północną stroną Ziemi Lubuskiej. Tu popada sam deszcz w ilości od 0,5 mm do lokalnie 20 mm. Może nad ranem 16 września uda się coś rozrysować na mapie ale pewności nie mam ponieważ to będą raczej rozbite strefy większych opadów bez ciągłości liniowej.
Front jak widzicie na mapie przejdzie też przez południe i centrum Lubuskiego, Dolny Śląsk, południową Wielkopolskę. Tu do zwykłych opadów deszczu dołączą miejscami burze. A jak burze to znak, że i tu miejscami spadnie ponad 10-15 mm deszczu ale i znajdą się wsie, gdzie zaledwie pokropi.
Przed nadejściem opadów popołudniowych temperatura zdąży przekroczyć 20 stopni sięgając nawet 26 stopni na sporym obszarze w rejonie Leszna, Wrocławia, Namysłowa, Legnicy.
Wiatr w całym kraju powieje trochę silniej: do 35-40 km/h z południowego zachodu. Tylko w regionach podgórskich wiatr słaby.
W nocy front przejdzie przez całą Polskę znajdując się o świcie 17 września wzdłuż rzeki San i Bug na wschodzie. Miejscami popada do 10/13 mm deszczu a miejscami tylko pokropi.
Ceny cukru na światowych giełdach towarowych dynamicznie pną się w górę. Za ostatnimi podwyżkami stoją drożejąca ropa naftowa, napięcia geopolityczne na Bliskim Wschodzie oraz obawy przed niszczycielskim wpływem zjawiska El Niño. Choć notowania na rynkach w Nowym Jorku i Londynie biją kilkumiesięczne rekordy, Międzynarodowa Organizacja Cukru (ISO) studzi emocje i wskazuje, że rynkowe fundamenty nie uzasadniają jeszcze tak wysokiego poziomu cen.
Giełdy w górę: Droga ropa i spekulacja wyznaczają ceny cukru
Na giełdzie w Nowym Jorku (ICE) surowiec w kontraktach na październik przekroczył poziom 18,70–19,20 centów za funt, osiągając najwyższe wyceny od wiosny ubiegłego roku. Z kolei na giełdzie w Londynie kontrakt na cukier biały skoczył do poziomu ponad 533 USD za tonę.
Za tym, jak kształtują się obecnie ceny cukru, stoi kilka kluczowych czynników:
Wzrost cen ropy naftowej: Napięcia geopolityczne w rejonie Bliskiego Wschodu oraz Cieśniny Ormuz podbiły wyceny paliw. Wyższe ceny ropy tradycyjnie zachęcają brazylijskie cukrownie do przeznaczania większej ilości trzciny na produkcję bioetanolu zamiast cukru spożywczego.
Aktywność funduszy spekulacyjnych: Jak wskazuje ISO, fundusze gwałtownie zmieniły swoje pozycje na rynku z krótkich (na spadki) na długie (na wzrosty), dyskontując ryzyko pogodowe.
Zawirowania w logistyce morskiej: Problemy w handlu międzynarodowym utrudniają dostawy surowca do rafinerii w rejonie Zatoki Perskiej oraz ograniczają eksport gotowego produktu.
Bilans ISO na sezon 2026/27: Równowaga podaży i popytu
Mimo zawirowań na giełdach, Międzynarodowa Organizacja Cukru w swoim najnowszym raporcie podkreśla, że obiektywny bilans nie uzasadnia tak gwałtownych skoków. Zdaniem analityków ISO, rynkowe ceny cukru rosną przedwcześnie w stosunku do twardych danych o podaży.
Pierwsze prognozy ISO na sezon 2026/2027 wskazują na scenariusz zbliżony do równowagi:
Globalna produkcja: 180,14 mln ton (spadek o zaledwie 0,3% r/r).
Globalna konsumpcja: 180,38 mln ton (wzrost o 0,5% r/r).
Szacowany deficyt: Nieznaczne 0,2 mln ton.
Oczekuje się, że spadek produkcji poza Brazylią (o około 4,4 mln ton) zostanie zrekompensowany przez ten Ameryki Południowej. Wysokie wyceny giełdowe stanowią dla brazylijskich przetwórców silną zachętę do maksymalizowania produkcji cukru kosztem biopaliw.
Prognoza produkcji cukru w sezonie 2026/2027 (źródło: ISO):
• Unia Europejska: 12,8 mln ton (-18% r/r)
• Brazylia: 44,9 mln ton (+9% r/r)
Dodatkowo skumulowane zapasy w Unii Europejskiej oraz Egipcie generują wyjściową nadwyżkę w handlu międzynarodowym na poziomie 1,3 mln ton, co powinno ograniczać presję na dalsze podwyżki.
Zjawisko El Niño – co z planami plantatorów?
Utrzymanie stabilności staje jednak pod znakiem zapytania w starciu z siłami natury. Analitycy ostrzegają, że nadchodzące zjawisko El Niño może okazać się jednym z najsilniejszych w historii.
Ulewne deszcze w Brazylii mogą opóźnić zbiory trzciny, podczas gdy susze w Indiach i Tajlandii zagrażają tamtejszym wolumenom. Do tego dochodzi gorące lato w Europie, które osłabiło potencjał plonowania buraków cukrowych. Jeśli te anomalie pogodowe pogłębią spadek zbiorów, bilans szybko przejdzie w głęboki deficyt, co da uzasadnienie dla dalszego wzrostu cen cukru.
Wnioski dla polskich producentów i rynku krajowego
Dla krajowego sektora buraka cukrowego obecna sytuacja niesie konkretne sygnały:
Spadek produkcji w UE o 18% r/r: Niższe zbiory na Starym Kontynencie mogą wspierać lokalne stawki w skupach i utrzymywać wysokie wyceny przetworzonego surowca w regionie.
Wysokie zapasy przejściowe: Duże zapasy z poprzedniego sezonu w Europie będą w krótkim okresie mitygować gwałtowne skoki stawek.
Wyczekująca postawa plantatorów: Podobnie jak na rynku zbóż, wielu producentów rolnych wstrzymuje się z szybką sprzedażą i kontraktacją wolumenów. Liczą na to, że trwająca fala wzrostowa na giełdach przełoży się na korzystniejsze ceny cukru i wyższe stawki za buraki w kolejnych miesiącach.
Analizując to, jak ceny zbóż mogą kształtować się na krajowym i unijnym rynku w najbliższych tygodniach, warto zwrócić uwagę na najnowsze statystyki Komisji Europejskiej (DG Agri) za pierwsze 10 tygodni nowego sezonu. Choć jeszcze niedawno informowaliśmy, że na starcie sezonu Unia Europejska była importerem netto zbóż, najnowsze dane pokazują wyraźną zmianę – tempo eksportu zbóż z UE rośnie, a wywóz pszenicy zwyczajnej niemal całkowicie nadgonił zaległości z ubiegłego roku.
Z raportu wynika, że łączny eksport zbóż z UE wyniósł około 7,3 mln ton (spadek o 17% w porównaniu do zeszłego sezonu, co jednak oznacza mocne wyhamowanie wcześniejszych, głębokich strat). Z kolei łączny import zbóż do Unii zamknął się na poziomie około 4,6 mln ton (wzrost o 11%), co wpływa bezpośrednio na ceny zbóż w portach i krajowych skupach.
Pszenica zwyczajna: Eksport osiągnął blisko 4,9 mln ton (niewielki spadek o zaledwie 1% rok do roku), co potwierdza, że unijny wywóz mocno przyspiesza. Natomiast import pszenicy skurczył się aż o 46% do około 520 tys. ton.
Jęczmień: Wywóz spadł o 39% do poziomu około 1,65 mln ton, a import utrzymał się na stabilnym poziomie około 130 tys. ton.
Kukurydza: Unijny eksport spadł do niespełna 100 tys. ton. Z kolei import kukurydzy mocno wzrósł – aż o 35% – osiągając blisko 3,57 mln ton. Duży napływ tego ziarna z zagranicy mocno oddziałuje na ceny zbóż paszowych w Europie.
Pszenica durum: Eksport spadł do ok. 24 tys. ton, przy imporcie rosnącym do ok. 303 tys. ton.
Tabela: Eksport i import w UE (tygodnie 1–10 sezonu 2026/27)
Produkt
Eksport (2026/27)
Zmiana Y/Y
Import (2026/27)
Zmiana Y/Y
Pszenica zwyczajna
ok. 4,92 mln t
-1%
ok. 0,52 mln t
-46%
Mąka z pszenicy zwyczajnej
ok. 87 tys. t
-12%
ok. 54 tys. t
+80%
Pszenica durum
ok. 24 tys. t
-91%
ok. 0,30 mln t
+19%
Razem Pszenica
ok. 5,06 mln t
-5%
ok. 0,88 mln t
-29%
Jęczmień
ok. 1,65 mln t
-39%
ok. 130 tys. t
-1%
Słód (ekwiwalent ziarna)
ok. 477 tys. t
-11%
ok. 5 tys. t
-21%
Kukurydza
ok. 96 tys. t
-38%
ok. 3,57 mln t
+35%
Żyto
ok. 5 tys. t
+446%
ok. 17 t
+13%
Owies
ok. 17 tys. t
+79%
ok. 10 tys. t
-11%
Razem Zboża Paszowe
ok. 2,25 mln t
-34%
ok. 3,72 mln t
+28%
OGÓŁEM
ok. 7,31 mln t
-17%
ok. 4,60 mln t
+11%
Sytuacja na giełdach: Ceny zbóż w korekcie spadkowej a piątkowy raport WASDE
Sytuacja na giełdzie MATIF pokazuje, że notowania przechodzą obecnie przez korektę w trendzie spadkowym. Bezpośrednim impulsem do tego był opublikowany w ubiegły piątek raport USDA (WASDE). Amerykańscy analitycy zaskoczyli rynek, podnosząc globalne prognozy zbiorów i zapasów pszenicy oraz tnąc amerykańską produkcję w mniejszym stopniu, niż obawiali się spekulanci.
W efekcie na giełdzie kontynuowane są spadki:
Pszenica konsumpcyjna (kontrakt MLZ26) zamknęła się na poziomie 240,50 EUR/t (dzienna korekta o -0,21%), choć w skali roku wciąż jest droższa o blisko 27%.
Kukurydza (kontrakt XBX26) wyceniana była na 262,50 EUR/t (dzienny spadek o -0,47%), utrzymując jednak ponad 41-procentowy wzrost w ujęciu rocznym.
Krótkoterminowe hamowanie cen na giełdach idzie w parze z fundamentami handlowymi: rosnącym globalnym popytem na unijną pszenicę i dużym napływem ziarna z importu.
Podsumowanie
Wzrost dynamiki unijnego eksportu w ostatnich tygodniach wynika głównie z tego, że popyt na naszą pszenicę mocno urósł po problemach z wysyłkami i blokadach eksportu z Ukrainy oraz Rosji przez Morze Czarne. Trudności logistyczne na wschodnich szlakach sprawiają, że zagraniczni kupcy chętniej wybierają unijne porty, co pozwala nadrabiać straty w handlu Wspólnoty.
Wtorkowy cennik PKN Orlen przyniósł kolejną falę podwyżek, wyznaczając nowy tegoroczny rekord cenowy na rynku oleju napędowego. W odpowiedzi na poniedziałkowe zwyżki na rynkach surowcowych (ropa Brent wzrosła do 105,68 USD/bbl, a WTI do 101,39 USD/bbl), płocki koncern podniósł cenę hurtową Ekodiesla o +110 zł/m³ netto. Tym samym baza hurtowa diesla osiągnęła poziom 7 388 zł/m³ netto, co przekłada się na 9,09 zł/l brutto w samym hurcie. Jeszcze większy skok zaliczyła benzyna Eurosuper 95, która podrożała o +272 zł/m³ do 6 395 zł/m³ netto (7,87 zł/l brutto). Sytuacja ta stawia stacje detaliczne przed koniecznością natychmiastowych podwyżek na pylonach w samym szczycie jesiennych prac polowych.
1. Hurt PKN Orlen z wtorku (15.09) i poniedziałkowy bilans giełdowy
Nałożenie się wyższych notowań giełdowych z początku tygodnia i strukturalnego deficytu paliw w Europie błyskawicznie przełożyło się na krajowy cennik hurtowy:
Ropa Naftowa WTI (CLV26): 101,39 USD (+1,34%).
Ropa Naftowa Brent (QAX26): 105,68 USD (+1,02%).
Gotowy Diesel (Giełda): 1 474,25 USD/t (utrzymanie wysokiego poziomu po rocznej dynamice +113%).
Ekodiesel w Płocku (15.09): skok z 7 278 zł/m³ do 7 388 zł/m³ netto (9,09 zł/l brutto).
Benzyna Pb95 w Płocku (15.09): skok z 6 123 zł/m³ do 6 395 zł/m³ netto (7,87 zł/l brutto).
Data
Diesel ON (zł/m³ netto)
Diesel ON (zł/l brutto)
Benzyna Pb95 (zł/m³ netto)
Benzyna Pb95 (zł/l brutto)
09.09.2026
7 032 zł
8,65 zł
6 195 zł
7,62 zł
10.09.2026
7 052 zł
8,67 zł
6 113 zł
7,52 zł
11.09.2026
7 167 zł
8,82 zł
6 078 zł
7,48 zł
12.09.2026
7 278 zł
8,95 zł
6 123 zł
7,53 zł
15.09.2026 (Wtorek)
7 388 zł
9,09 zł
6 395 zł
7,87 zł
Czym uwarunkowana jest strukturalna przewaga cenowa diesla nad benzyną? Nawet po wtorkowym skoku ceny Pb95, olej napędowy pozostaje droższy aż o 1,22 zł/l brutto w samym hurcie.wynika to ze sztywności popytu – rolnictwo w trakcie prac polowych i branża logistyczna muszą kupować paliwo niezależnie od cen. Popyt na benzynę ze strony kierowców indywidualnych jest bardziej elastyczny, co ogranicza przestrzeń do podwyżek.
Wielkie znaczenie ma polityka klimatyczna UE. W ramach Zielonego Ładu i odchodzenia od paliw kopalnych europejskie koncerny ograniczały inwestycje w mocne rafineryjne destylaty średnie, wyłączając lub przekształcając część rafinerii. Europa ograniczyła własną produkcję diesla na rzecz importu ze szlaków zewnętrznych. W rezultacie szczupłe moce przerobowe przy sztywnym zapotrzebowaniu rynkowym pozwalają rafineriom utrzymywać rekordowe marże na oleju napędowym.
2. Porównanie historyczne: Tegoroczne maksimum z 15 września a rekordy z 2022 roku
Wtorkowy poziom 7 388 zł/m³ netto (9,09 zł/l brutto) to absolutny rekord 2026 roku w hurcie Orlenu (przebijający dotychczasowy szczyt z 21 marca wynoszący 7 258 zł/m³). Kwota ta minęła letnią falę z 2022 roku (21 czerwca 2022 r. było to 7 378 zł/m³) i ustępuje jedynie dwóm historycznym odczytom:
Rekord wszech czasów (09.03.2022 r.): 7 704 zł/m³ netto (+316 zł/m³ wyżej niż obecnie).
Jesienny szczyt (14.10.2022 r.): 7 557 zł/m³ netto (+169 zł/m³ wyżej niż obecnie).
Należy przy tym brać pod uwagę fakt, że w 2022 roku obciążenia fiskalne łagodziła Tarcza Antyinflacyjna ze stawką 8% VAT. Obecnie obowiązuje pełna stawka 23% VAT, co sprawia, że cenowy ciężar brutto przenoszony na ostatecznego odbiorcę jest wyjątkowo dotkliwy.
3. Czynniki międzynarodowe: Rurociągi, logistyka morska i reakcja giełd
Sytuacja na rynku surowców pozostaje napięta w wyniku nakładania się barier logistycznych oraz napięć geopolitycznych:
Wyłączenie saudyjskiego rurociągu Wschód-Zachód i reakcja Orlenu: Zamknięcie magistrali Petroline (przesyłającej ok. 4–5% globalnego zapotrzebowania na ropę) wywołało nerwowość na giełdach. PKN Orlen opublikował komunikat uspokajający odbiorców, że polskie rafinerie pracują stabilnie dzięki zdywersyfikowanym kontraktom (m.in. Equinor) i własnemu wydobyciu na Morzu Północnym.
Wysoce ryzykowne szlaki morskie: Przejęcie kontroli nad portem Mocha przez rebeliantów Huti paraliżuje transport morski przez cieśninę Bab al-Mandab.
Zielony Ład i niedobór mocy: Ograniczone moce rafineryjne w Europie zwiększają podatność rynku na zakłócenia dostaw zewnętrznych. W tę sytuację wpisuje się również apel Donalda Trumpa do prezydenta Wołodymyra Zełenskiego o wstrzymanie ataków na rosyjskie rafinerie i instalacje dieslowskie, by nie pogłębiać globalnego kryzysu średnich destylatów.
Wzrost notowań ropy: Poniedziałkowe zamknięcie ropy Brent (105,68 USD) oraz WTI (101,39 USD) wymusiło wtorkowe podwyżki w cennikach rafineryjnych.
„Katastrofa za katastrofą. Huti przejęli kontrolę nad jemeńskim portem Mocha, stwarzając kolejne zagrożenie dla ruchu na Morzu Czerwonym – cieśnina Bab al-Mandab (Brama Łez) może stać się powodem płaczu na stacji benzynowej, bo to jest droga eksportu ropy z Arabii Saudyjskiej.”— Piotr Kuczyński, analityk rynków finansowych
4. Opodatkowanie, tarcze i marże detaliczne
Koniec programu osłonowego „Ceny Paliwa Niżej” (który kosztował budżet państwa 5,2 mld zł) zbiegł się w czasie z powrotem do pełnego 23% VAT oraz silnymi podwyżkami w Płocku.
Mechanizm dostosowawczy stacji detalicznych: Przy wtorkowej bazie hurtowej Orlenu na poziomie 9,09 zł/l brutto dla diesla oraz 7,87 zł/l brutto dla Pb95, stacje detaliczne stoją przed przymusem aktualizacji cenników. Gdyby stacje doliczyły tradycyjną marżę detaliczną od dzisiejszego hurtu, cena diesla na pylonach musiałaby przekroczyć 9,30–9,35 zł/l. Walka o wolumen sprzedaży ogranicza jednak tempo wprowadzania podwyżek na dystrybutorach.
5. Prognozy dla gospodarstw rolnych i logistyki
Wtorkowy poziom hurtowy (9,09 zł/l brutto dla ON) oraz wysokie notowania surowców nie pozostawiają złudzeń – na większości stacji detalicznych bariera 9,00 zł/l za olej napędowy zostanie złamana w ciągu najbliższych godzin.
Dla rolników wykonujących intensywne prace polowe i kupujących paliwo hurtowo do zbiorników (1000–5000 litrów) oznacza to drastyczny wzrost kosztów. W obecnych warunkach kluczowe staje się bieżące porównywanie ofert lokalnych dystrybutorów oraz twarda negocjacja upustów hurtowych.
Ta strona korzysta z plików cookies. Służą do tego, by strona działała prawidłowo a także do analizowania ruchu na stronie, a także, by wyświetlać Ci lepiej dopasowane treści i reklamy. Stosujemy również cookies podmiotów trzecich. Dowiedz się więcej w Polityce prywatności i cookies.
Ta strona korzysta z plików cookie, aby poprawić wrażenia podczas poruszania się po witrynie. Niektóre z nich są przechowywane w przeglądarce, bo są niezbędne do działania podstawowych funkcji witryny. Używamy również plików cookie podmiotów trzecich, które pomagają nam analizować i rozumieć, w jaki sposób korzystasz z tej witryny. Te pliki cookie oraz pliki stosowane w celach reklamowych będą przechowywane w Twojej przeglądarce tylko za Twoją zgodą. Masz również możliwość rezygnacji z tych plików cookie. Jednak rezygnacja z niektórych z tych plików cookie może wpłynąć na wygodę przeglądania.
Niezbędne pliki cookie są absolutnie niezbędne do prawidłowego funkcjonowania strony. Te pliki cookie zapewniają działanie podstawowych funkcji i zabezpieczeń witryny. Anonimowo.
Cookie
Duration
Description
cookielawinfo-checkbox-analytics
11 months
To ciasteczko jest używane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent. Jest stosowane, by przechowywać zgodę użytkownika na pliki cookies z kategorii „Analityczne”.
cookielawinfo-checkbox-functional
11 months
To ciasteczko jest stosowane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent, aby udokumentować zgodę użytkownika na ciasteczka z kategorii "Funkcjonalne".
cookielawinfo-checkbox-necessary
11 months
To ciasteczko jest używane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent. Jest stosowane, by przechowywać zgodę użytkownika na pliki cookies z kategorii „Niezbędne”.
cookielawinfo-checkbox-others
11 months
To ciasteczko jest używane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent. Jest stosowane, by przechowywać zgodę użytkownika na pliki cookies z kategorii „Inne”.
cookielawinfo-checkbox-performance
11 months
To ciasteczko jest używane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent. Jest stosowane, by przechowywać zgodę użytkownika na pliki cookies z kategorii „Wydajnościowe”.
viewed_cookie_policy
11 months
To ciasteczko jest używane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent i służy do przechowywania informacji, czy użytkownik wyraził zgodę na korzystanie z plików cookie. Nie przechowuje żadnych danych osobowych.
Funkcjonalne pliki cookie wspierają niektóre funkcje tj. udostępnianie zawartości strony w mediach społecznościowych, zbieranie informacji zwrotnych i inne funkcjonalności podmiotów trzecich.
Analityczne pliki cookie są stosowane, by zrozumieć, w jaki sposób odwiedzjący wchodzą w interakcję ze stroną internetową. Te pliki pomagają zbierać informacje o wskaźnikach dot. liczby odwiedzających, współczynniku odrzuceń, źródle ruchu itp.
Reklamowe pliki cookie są stosowane, by wyświetlać użytkownikom odpowiednie reklamy i kampanie marketingowe. Te pliki śledzą użytkowników na stronach i zbierają informacje w celu dostarczania dostosowanych reklam.
