Światowe ceny zbóż znajdują się pod wpływem rynkowych zawirowań oraz silnej konkurencji na rynku światowym. Problemy logistyczne oraz napięcia geopolityczne mocno paraliżują dotychczasowe trasy eksportowe ziarna i podniosły globalne ceny zbóż w sierpniu. O ile ceny kukurydzy nadal rosną przez dodatkowe wsparcie w katastrofalnych zbiorach we Francji, o tyle pszenica na Matif stabilizuje się o kilkanaście euro poniżej swoich długoterminowych maksimów (blisko 260 EUR/t) z początku września.
Z najnowszego raportu monitorującego Rosyjskiego Związku Zbożowego wynika, że w drugiej dekadzie września (10–20 września) z Rosji wyeksportowano zaledwie 347 tys. ton pszenicy – wobec 1,3 mln ton w analogicznym okresie ubiegłego roku. Analitycy szacują, że cały wrzesień zamknie się wynikiem na poziomie około 1 mln ton, co oznacza niemal sześciokrotny spadek w porównaniu do 5,7 mln ton wysłanych rok temu.
Równie drastyczne spadki dotknęły pozostałe gatunki – dostawy jęczmienia zmniejszyły się 9,9-krotnie (do 21,9 tys. ton), a kukurydzy 3,3-krotnie (do 11,8 tys. ton). Łączny eksport głównych zbóż wyniósł zaledwie 381 tys. ton wobec niemal 1,6 mln ton rok wcześniej.
Głównym czynnikiem hamującym wysyłki są paraliżujące logistykę uszkodzenia infrastruktury portowej nad Morzem Czarnym. W kluczowym dotąd terminalu w Noworosyjsku przeładunki spadły aż 9,6-krotnie (do 72,5 tys. ton), a w Tuapse 9,3-krotnie (do skromnych 6,1 tys. ton).
W efekcie ciężar obsługi eksportu przeniósł się do portów bałtyckich – liderami przeładunków zostały Wysock (135 tys. ton) oraz Ust-Ługa (85 tys. ton). Ogółem dostawy realizowano jedynie przez 9 portów, podczas gdy rok temu było ich 35.
Radykalnie skurczyła się także liczba podmiotów operujących na rynku: pszenicę wysyłało zaledwie 10 firm handlowych (wobec 51 w ubiegłym sezonie), a lista krajów odbiorców skróciła się z 29 do 8.
Egipt, główny importer, zmniejszył zakupy 3,6-krotnie (do 81 tys. ton).
Turcja, dotychczasowy lider zamówień, odebrała zaledwie 6,1 tys. ton (spadek z ponad 200 tys. ton rok temu).
Wzrost dostaw odnotowano jedynie w kierunku Iranu (do 28,6 tys. ton) oraz Meksyku (25 tys. ton).
Raport USDA: Cięcie eksportu i rosnące zapasy końcowe
Chociaż bieżące tempo wywozu wyhamowało, najnowsze prognozy USDA (sezon 2026/27) pokazują, że potężny potencjał podażowy w regionie wciąż wisi nad rynkiem:
Rosja: Amerykański Departament Rolnictwa w swoim wrześniowym raporcie obniżył prognozę zbiorów z 88,5 mln ton do 88,0 mln ton, co przełożyło się na spadek przewidywanego eksportu z 46,0 mln ton do 43,0 mln ton. Mniejszy wywóz oznacza jednak znaczny wzrost zapasów końcowych – z szacowanych w sierpniu 13,59 mln ton do aż 16,09 mln ton.
Ukraina: Mimo podniesienia szacunków produkcji z 25,4 mln ton do 26,0 mln ton, prognoza eksportu została zredukowana z 13,5 mln ton do 12,5 mln ton. W efekcie zapasy końcowe wzrosną tu z 4,8 mln ton do 6,1 mln ton.
Łącznie spadek eksportu z obu tych krajów o 4 mln ton sprawia, że ziarno to pozostanie w magazynach, tworząc ogromne rezerwy na dalszą część sezonu.
Wskaźnik (mln ton)
Rosja (sierp.)
Rosja (wrzes.)
Ukraina (sierp.)
Ukraina (wrzes.)
Produkcja
88,50
88,00
25,40
26,00
Eksport
46,00
43,00
13,50
12,50
Zapasy końcowe
13,59
16,09
4,80
6,10
Prognoza USDA dla pszenicy (sezon 2026/27) – porównanie sierpień vs wrzesień
Jak te czynniki wpływają na giełdowe ceny zbóż?
Napięcia geopolityczne oraz ograniczenia w portach czarnomorskich podbiły ceny zbóż w sierpniu. Widać to m.in. na wykresie grudniowego kontraktu na kukurydzę na paryskiej giełdzie Matif (seria MLZ26). Wyznacznik ten odnotował silną falę wzrostową z poziomu ok. 200 EUR/t na przełomie lipca i sierpnia aż do szczytu powyżej 260 EUR/t na początku września. Kolejne tygodnie września przyniosły zjazd cen w okolice 235 EUR/t w piątkowe południe. Spadki z końcówki tygodnia są efektem działań, czynionych przez Trumpa, w celu nakłonienia Rosji do zawarcia jakiegoś kompromisu z Ukrainą w temacie infrastruktury krytycznej i żeglugi na Morzu Czarnym.
Mimo wcześniejszych podwyżek, w ostatnich dniach globalne ceny zbóż (zwłaszcza pszenicy) odczuwają presję ze strony rosnących zapasów i konkurencji:
ceny zbóż (pszenicy) w Europie spadły w ciągu ostatnich 10 dni o 2 USD, do 289 USD/t,
w USA notowania pszenicy obniżyły się o 1 USD, do 307 USD/t,
rosyjska pszenica FOB Noworosyjsk potaniała o 2 USD, do 212 USD/t, utrzymując aż 77-dolarowe dyskonto wobec ziarna europejskiego.
Równie trudna sytuacja panuje u rosyjskich producentów ziarna – ceny skupu w lokalnej walucie spadły do 8900 rubli za tonę, co stanowi najniższy poziom od ośmiu lat. Przyszłość rynku pszenicy pozostaje trudna do jednoznacznego oszacowania, gdyż duży potencjał podażowy ściera się z twardymi barierami geopolitycznymi i logistycznymi.
Nowoczesna biogazownia coraz mniej przypomina instalację, której pracę operator musi nieustannie kontrolować na miejscu. Setki odczytów z czujników trafiają do systemów sterowania, automatyka może w ułamku sekundy reagować na niebezpieczne zdarzenia, a o problemie obsługa dowiaduje się przez SMS lub powiadomienie. Coraz większą rolę odgrywa również sztuczna inteligencja – potrafi analizować proces fermentacji, a nawet obraz z kamer umieszczonych wewnątrz fermentora.
Biogazownia pracuje przez całą dobę. Człowiek nie musi wszystkiego pilnować
Produkcja biogazu opiera się na procesie biologicznym, który wymaga utrzymywania odpowiednich warunków przez całą dobę. Temperatura, pH, ciśnienie, poziom substratu czy skład powstającego gazu nie mogą być pozostawione bez kontroli.
W nowoczesnych instalacjach coraz większą część tej pracy wykonuje automatyka. Sieć czujników dostarcza informacje do sterowników PLC, które analizują aktualną sytuację i odpowiednio sterują urządzeniami. Systemy SCADA pozwalają natomiast obserwować przebieg procesu w czasie rzeczywistym, generować wykresy oraz uzyskiwać zdalny dostęp do instalacji.
Automatyzacja obejmuje także dozowanie substratu. Algorytmy mogą określać ilość podawanego wsadu na podstawie jego gęstości i składu, a jednocześnie koordynować pracę jednostki kogeneracyjnej oraz pochodni.
Czujniki pilnują nawet bakterii
Sercem biogazowni jest fermentacja beztlenowa. Proces przebiega w kilku etapach, a zachwianie równowagi pomiędzy poszczególnymi grupami mikroorganizmów może doprowadzić do problemów z produkcją biogazu. Właśnie tutaj ogromne znaczenie mają dane. Czujniki kontrolują stężenie metanu i dwutlenku węgla, temperaturę, ciśnienie oraz poziom cieczy. Sondy pH pomagają wykryć zmiany środowiska fermentacji.
System może również wykorzystywać informacje o współczynniku FOS/TAC, który pozwala ocenić relację między zawartością lotnych kwasów organicznych a zdolnością środowiska do ich neutralizacji. Jeśli parametry wskazują na ryzyko zakwaszenia, sterownik może ograniczyć lub całkowicie wstrzymać podawanie kolejnej porcji substratu. Co ciekawe, jednym z bardzo wczesnych sygnałów ostrzegawczych może być zmiana poziomu wodoru w gazie resztkowym. System może dzięki temu otrzymać informację o problemie jeszcze przed wyraźną zmianą pH czy spadkiem udziału metanu.
Systemy sterowania pozwalają operatorowi na bieżąco kontrolować najważniejsze parametry pracy biogazowni i szybko reagować na pojawiające się nieprawidłowości. Fot. D. Tomaszewski
Na niektóre zagrożenia system reaguje w mniej niż sekundę
Sterowniki, falowniki i pozostałe elementy automatyki odpowiadają za realizację poleceń systemu sterowania oraz właściwą pracę urządzeń biogazowni. Fot. D. Tomaszewski
Automatyzacja biogazowni nie służy wyłącznie zwiększaniu wydajności. Jednym z jej najważniejszych zadań jest bezpieczeństwo.
W przypadku zdarzeń krytycznych system nie może czekać na reakcję człowieka. Według opisanego w materiale modelu zabezpieczeń część sytuacji może wymagać działania w czasie krótszym niż jedna sekunda. Jeśli ciśnienie gazu przekroczy wartość krytyczną, automatyka może uruchomić odpowiednie zabezpieczenia i pochodnię, aby odprowadzić nadmiar gazu.
Podobnie wygląda reakcja na wykrycie niebezpiecznego wycieku. Czujniki mogą uruchomić wentylację awaryjną, zamknąć odpowiednie zawory i odłączyć urządzenia, których dalsza praca mogłaby zwiększać zagrożenie.
Mieszadło się zablokowało? System może próbować poradzić sobie sam
Nie każda awaria wymaga natychmiastowego zatrzymania całej instalacji. Automatyka może reagować również na problemy technologiczne pojawiające się podczas normalnej pracy.
Przykładem jest przeciążenie mieszadła. Wzrost poboru prądu lub momentu obrotowego może wskazywać na powstanie kożucha albo zablokowanie wirnika. Sterownik może wówczas zmienić kierunek obrotów. Jeżeli to nie pomoże, urządzenie zostaje wyłączone, a system może uruchomić mieszadło zapasowe.
Podobnie może wyglądać reakcja na sygnały świadczące o problemach z fermentacją. Jeśli parametry wskazują na ryzyko zakwaszenia, automatyka może zatrzymać podajniki i pompy dostarczające kolejne porcje wsadu.
Alarm trafia prosto na telefon
Dopiero gdy automatyka wykona zaprogramowane działania zabezpieczające, do procesu włącza się człowiek. System SCADA może wysłać technikowi lub serwisantowi wiadomość z informacją o konkretnym problemie. Co więcej, niektóre instalacje umożliwiają zdalną diagnostykę. Inżynier znajdujący się setki kilometrów od biogazowni może sprawdzić parametry na smartfonie, przeanalizować trendy, zmienić wybrane nastawy lub wymusić określony cykl pracy urządzenia. System może pilnować nawet tego, czy człowiek zareagował na alarm. Jeśli pierwsza osoba nie potwierdzi jego odebrania w określonym czasie, informacja może zostać automatycznie przekazana kolejnej osobie lub zewnętrznemu serwisowi.
Biogazownia może przewidywać, ile gazu wyprodukuje
Kolejnym etapem automatyzacji jest odejście od prostego działania według ustalonego harmonogramu. Zaawansowane systemy mogą analizować bieżące parametry procesu i na tej podstawie dostosowywać pracę instalacji. Modele predykcyjne mogą prognozować produkcję biogazu z kilkugodzinnym wyprzedzeniem. System analizuje skład wsadu i na tej podstawie może wyznaczać moment oraz wielkość kolejnej dawki substratu.
Możliwe jest również powiązanie produkcji energii z sytuacją na rynku. Według koncepcji opisanej w materiale przy niskich cenach energii biogaz może być gromadzony, natomiast w okresach wyższych cen system może zwiększać wykorzystanie agregatów kogeneracyjnych. To już znacznie więcej niż zwykłe włączanie i wyłączanie pomp. System próbuje jednocześnie pogodzić stabilność biologiczną fermentacji, możliwości techniczne instalacji oraz ekonomię produkcji.
Automatyka steruje nie tylko samym procesem fermentacji, ale również pracą pomp, dmuchaw, mieszadeł i innych urządzeń pomocniczych. Fot. D. Tomaszewski
21 biogazowni można obserwować z jednego miejsca
Cyfryzacja daje również możliwość centralnego zarządzania wieloma instalacjami. W materiale wskazano przykład Polskiej Grupy Biogazowej, której Centrum Monitoringu i Analiz nadzoruje 21 biogazowni z jednej lokalizacji.
Dane z poszczególnych obiektów mogą trafiać do chmury, a następnie być prezentowane na wspólnych pulpitach. Osoby zarządzające mogą sprawdzać m.in. wydajność produkcji metanu, ilość wyprodukowanej energii czy zapasy biomasy. Dostęp do takich informacji jest możliwy również z komputera lub smartfona.
W praktyce oznacza to, że fizyczna odległość między instalacjami przestaje być tak dużym ograniczeniem w bieżącym monitorowaniu ich pracy.
Sztuczna inteligencja zagląda do wnętrza fermentora
Jeszcze ciekawsze możliwości otwierają systemy wykorzystujące sztuczną inteligencję. Oprogramowanie może łączyć wyniki badań laboratoryjnych z danymi zbieranymi na bieżąco przez instalację, a następnie tworzyć modele przewidujące przebieg produkcji biogazu.
AI może być wykorzystywana również w systemach wizyjnych. Kamery instalowane wewnątrz fermentorów pozwalają obserwować powierzchnię cieczy. Algorytmy analizujące obraz mogą rozpoznawać powstawanie piany, kożucha lub problemy z mieszaniem substratu. Na podstawie tych informacji system może korygować pracę mieszadeł bez konieczności interwencji człowieka.
Na zewnątrz instalacji zastosowanie znajdują z kolei kamery termowizyjne. Mogą kontrolować kopuły i rurociągi, pomagając wykrywać wycieki metanu oraz przegrzewające się elementy mechaniczne.
Czy biogazownia może działać bez operatora?
Fot. D. Tomaszewski
Automatyzacja pozwala ograniczyć konieczność ciągłej obecności człowieka przy instalacji, ale nie oznacza całkowitego wyeliminowania obsługi. Operator nadal odpowiada za nadzór, serwis, podejmowanie części decyzji oraz reagowanie w sytuacjach, których system nie może rozwiązać samodzielnie.
Zmienia się natomiast charakter tej pracy. Zamiast nieustannie obserwować poszczególne urządzenia, człowiek coraz częściej nadzoruje cały proces za pośrednictwem systemu informatycznego. Automatyka reaguje na część zdarzeń natychmiast, a operator otrzymuje informację wtedy, gdy potrzebna jest jego uwaga.
Nowoczesna biogazownia staje się więc cyfrową instalacją, która nie tylko zbiera dane, ale coraz częściej sama wykorzystuje je do podejmowania prostych decyzji i korygowania swojej pracy.
W drugiej połowie lat 50. europejskie rolnictwo szybko się mechanizowało, ale zakup dużego ciągnika pozostawał poza zasięgiem wielu niewielkich gospodarstw. We Włoszech dodatkowym problemem były małe działki, sady, winnice i tereny pagórkowate, gdzie ciężka maszyna nie zawsze była najlepszym rozwiązaniem. Fiat odpowiedział na te potrzeby ciągnikiem, który otrzymał wyjątkowo trafny przydomek La Piccola, czyli mała.
Fiat 18 nie imponował mocą ani gabarytami. Miał jednak zaoferować rolnikowi dokładnie tyle, ile potrzebował do zastąpienia konia przy wielu codziennych pracach. Konstruktorzy nie ograniczyli się przy tym do stworzenia maksymalnie taniej maszyny. Niewielki Fiat otrzymał rozwiązania, które czyniły go zaskakująco uniwersalnym.
Fiat miał już duże doświadczenie w budowie ciągników
Rolnicza historia Fiata rozpoczęła się znacznie wcześniej niż kariera modelu 18. Pierwszy seryjny ciągnik Fiat 702 pojawił się po I wojnie światowej, a w następnych dziesięcioleciach włoski producent rozwijał kolejne konstrukcje przeznaczone dla gospodarstw o różnej wielkości.
Po II wojnie światowej mechanizacja nabrała tempa. Problem polegał na tym, że nawet stosunkowo nieskomplikowany ciągnik był dużą inwestycją. Włoskie rolnictwo składało się przy tym z wielu niewielkich gospodarstw, dla których cięższe modele nie tylko kosztowały za dużo, ale często były po prostu większe, niż wymagała tego codzienna praca.
Fiat potrzebował więc niedrogiej maszyny o niewielkiej mocy, która mogłaby wykonywać prace uprawowe, transportowe i pomocnicze. Wiosną 1957 roku zaprezentowano model Fiat 18. Jego rynkowa kariera pod tym oznaczeniem była krótka, ale sama konstrukcja okazała się znacznie ważniejsza, niż sugerowałyby zaledwie dwa lata produkcji.
Dwa cylindry i niewiele ponad litr pojemności
Sercem podstawowej wersji był silnik wysokoprężny Fiat 614. Dwucylindrowa jednostka miała 1135 cm³ pojemności i była chłodzona cieczą. Dane techniczne podają moc około 19 KM przy 2200 obr./min. W niektórych opisach historycznych spotyka się wartość 18 KM, od której kojarzone jest również oznaczenie modelu.
Z dzisiejszej perspektywy osiągi wyglądają bardzo skromnie, ale nie chodziło o rywalizację z dużymi traktorami. Niewielka masa i rozmiary sprawiały, że dostępna moc wystarczała do wielu prac wykonywanych w małych gospodarstwach.
Standardowa wersja ważyła około 830 kg, miała mniej więcej 2,6 m długości i rozstaw osi wynoszący około 1,7 m. Dzięki temu ciągnik pozostawał zwrotny i mógł pracować tam, gdzie większe konstrukcje miały utrudnione zadanie.
Skrzynia 6+2 była dużym atutem małego Fiata
Jednym z ciekawszych elementów Fiata 18 była przekładnia. Zastosowano trzy podstawowe przełożenia oraz reduktor zakresów, dzięki czemu kierowca otrzymywał sześć biegów do jazdy naprzód i dwa wsteczne.
Dzisiaj podobny układ nie robi większego wrażenia, ale w latach 50. w niewielkim i stosunkowo tanim ciągniku dawał znacznie większą możliwość dopasowania prędkości do wykonywanej pracy. Najwolniejsze przełożenia przydawały się podczas pracy z narzędziami, a szybsze pozwalały sprawniej poruszać się w transporcie. Maksymalna prędkość, zależnie od ogumienia i wersji, wynosiła około 20 km/h.
Ciekawą cechą konstrukcyjną była również wydłużona środkowa część ciągnika. Pozostawiała miejsce na montaż dodatkowych narzędzi pod maszyną. W czasach, gdy jeden niewielki traktor miał wykonywać możliwie wiele zadań, taka uniwersalność miała duże znaczenie.
La Piccola nie była wcale prymitywna
Niska cena nie oznaczała rezygnacji z wyposażenia potrzebnego w nowoczesnym jak na ówczesne realia gospodarstwie. Fiat 18 dysponował hydraulicznym podnośnikiem o udźwigu około 400 kg. Wydajność układu hydraulicznego wynosiła około 7,5 l/min.
Ciągnik wyposażono również w wałek odbioru mocy, a konstrukcja przewidywała kilka możliwości przekazywania napędu do maszyn współpracujących. Dostępna była także mechaniczna blokada mechanizmu różnicowego, rozwiązanie wówczas wcale nieoczywiste w tak małej klasie maszyn.
Co jeszcze ciekawsze, podstawowy ciągnik z napędem na tylną oś można było przystosować do napędu na cztery koła. Fiat przygotował też kilka odmian przystosowanych do bardziej wyspecjalizowanych zastosowań.
Powstało kilka wersji Fiata 18
La Piccola nie była jednym ciągnikiem oferowanym w niezmiennej postaci. W dokumentacji można znaleźć między innymi odmiany Standard, VF, VV, VB oraz specjalną wersję przeznaczoną do pracy w trudniejszym terenie.
Szczególnie interesująca była odmiana określana jako Montanina. Miała niski środek ciężkości, napęd na cztery koła oraz układ kierowania wszystkimi kołami. Zastosowano w niej również jednakowe, 20-calowe koła. Taka konfiguracja była pomyślana z myślą o pracy na zboczach i w gospodarstwach położonych w terenie górzystym.
Istniała nawet odmiana benzynowa VB. O ile podstawowe wersje korzystały z dwucylindrowego diesla o pojemności 1135 cm³, wariant benzynowy wyposażono w jednostkę o pojemności 1221 cm³ i mocy około 20 KM. Pokazuje to, że Fiat próbował dostosować małą platformę do różnych rynków i oczekiwań użytkowników.
Fiat 18 szybko zmienił nazwę na 211R
Oryginalne oznaczenie utrzymało się bardzo krótko. Fiat 18 był oferowany w latach 1957 i 1958, a następnie jego miejsce zajął Fiat 211R. Nie oznaczało to jednak końca samej konstrukcji. Była to przede wszystkim kolejna faza jej rozwoju.
W 211R moc wzrosła do około 20 KM, natomiast podstawowa koncepcja niewielkiego, uniwersalnego traktora pozostała podobna. Kolejnym etapem był Fiat 215, wprowadzony w połowie lat 60., który otrzymał bardziej kanciastą stylistykę charakterystyczną dla następnej generacji ciągników producenta.
Rozwiązania rozwijane w tej rodzinie wykorzystywała również francuska Someca, związana wówczas z Fiatem. Mały włoski traktor przestał być więc pojedynczym modelem i stał się początkiem rodziny maszyn oferowanych w kolejnych odmianach przez wiele lat.
Mały Fiat trafił dokładnie w potrzeby gospodarstw
Największym atutem tej konstrukcji nie była żadna pojedyncza innowacja. Znacznie ważniejsze było połączenie niewielkich wymiarów, niskich kosztów użytkowania i wyposażenia pozwalającego wykorzystać ciągnik do wielu różnych prac.
Taki kierunek świetnie odpowiadał realiom włoskiej wsi. Mały rolnik nie potrzebował kilkudziesięciokonnej maszyny przeznaczonej do pracy na ogromnych polach. Potrzebował ciągnika, który zmieści się między rzędami roślin, poradzi sobie z niewielkim narzędziem, pociągnie przyczepę i będzie znacznie wydajniejszy niż praca wykonywana przy pomocy zwierząt.
Właśnie z tego powodu krótka produkcja ciągnika noszącego oznaczenie 18 nie oddaje jego rzeczywistego znaczenia. Już od 1958 roku historia była kontynuowana przez 211R, a następnie przez kolejne modele serii 200. Sam przydomek La Piccola okazał się natomiast wyjątkowo trwały. Pasował nie tylko do rozmiarów maszyny, ale również do całej idei Fiata: zbudować niewielki traktor dla gospodarstw, które dopiero rozpoczynały swoją drogę od konia do pełnej mechanizacji.
Czwarta rewolucja technologiczna (4.0) sukcesywnie wkracza do gospodarstw rolnych zajmujących się produkcją zwierzęcą. Fot. Firmowe
Jeszcze niedawno automatyzacja obory kojarzyła się przede wszystkim z robotem udojowym. Dziś technologia potrafi znacznie więcej. Czujniki monitorują aktywność poszczególnych zwierząt, systemy analizują pobieranie paszy i wody, a hodowca może kontrolować część procesów z poziomu smartfona. Kolejnym krokiem są autonomiczne roboty, które mają samodzielnie poruszać się po gospodarstwie i wykonywać coraz więcej codziennych prac.
Od ciągnika do obory zarządzanej danymi
Historia rolnictwa to historia kolejnych technologicznych zmian. Mechanizacja zastępowała pracę ludzi i zwierząt pociągowych, później pojawiły się coraz wydajniejsze ciągniki i maszyny, a następnie technologie satelitarne i systemy pozycjonowania GNSS. Dzięki nim rozwinęło się rolnictwo precyzyjne, pozwalające dokładniej dawkować nawozy, środki ochrony roślin czy materiał siewny.
Obecnie gospodarstwa wchodzą w kolejny etap. Rolnictwo 4.0 wykorzystuje Internet Rzeczy (IoT), sztuczną inteligencję, automatykę i robotykę. Maszyny oraz czujniki nie tylko wykonują określone zadania, ale przede wszystkim generują dane, które mogą być analizowane i wykorzystywane przy podejmowaniu decyzji.
Podobna transformacja zachodzi w produkcji zwierzęcej. Koncepcja Livestock 4.0 zakłada wykorzystanie inteligentnych systemów do monitorowania zdrowia zwierząt, ich aktywności, żywienia oraz warunków panujących w budynkach inwentarskich.
Podstawą w koncepcji Livestock 4.0 jest zbieranie danych z różnych źródeł, ich gromadzenie oraz przetwarzanie na potrzeby podejmowania decyzji produkcyjnych i biznesowych. Fot. J. Skudlarski
Czujniki mogą obserwować każdą krowę osobno
Jedną z największych zmian jest możliwość indywidualnego monitorowania zwierząt. W dużym stadzie hodowca nie jest w stanie przez całą dobę obserwować każdej sztuki. Część tego zadania mogą przejąć urządzenia elektroniczne.
Czujniki rejestrują m.in. aktywność zwierząt, pobieranie paszy i wody oraz zmiany zachowania. Specjalistyczne oprogramowanie analizuje następnie zgromadzone informacje. Dzięki temu możliwe jest wcześniejsze wychwycenie nieprawidłowości i szybsza reakcja, zanim problem stanie się widoczny podczas zwykłej obserwacji zwierzęcia.
Dane mogą być wykorzystywane również w żywieniu. Dawki paszy można dostosowywać do potrzeb poszczególnych zwierząt albo całych grup technologicznych. Pozwala to dokładniej zarządzać żywieniem i ograniczać straty paszy.
Rolnik coraz częściej zarządza zamiast wykonywać
Zmienia się również charakter codziennej pracy w gospodarstwie. Nowoczesne urządzenia mogą przejmować rutynowe czynności, takie jak dój, zadawanie i podgarnianie paszy czy czyszczenie obory. Człowiek nie znika jednak z gospodarstwa – zmienia się jego rola.
Rolnik coraz częściej staje się osobą zarządzającą procesami i analizującą informacje generowane przez poszczególne urządzenia. Automatyzacja może ograniczyć czas potrzebny na wykonywanie powtarzalnych prac oraz zmniejszyć zapotrzebowanie na pracowników.
Dzięki cyfrowym technologiom dane dostępne są również na urządzeniach mobilnych. Fot. Firmowe
W praktyce oznacza to, że nowoczesna obora zaczyna pod pewnymi względami przypominać zakład produkcyjny. Poszczególne urządzenia zbierają informacje, komunikują się z systemami zarządzającymi, a hodowca otrzymuje dane potrzebne do podejmowania decyzji.
Obora może sama zgłosić, że dzieje się coś niepokojącego
Podstawą takiego systemu jest Internet Rzeczy, czyli IoT. Technologia pozwala połączyć czujniki, maszyny, komputery, urządzenia mobilne oraz systemy działające w chmurze w jedną sieć komunikacyjną.
Czujniki mogą znajdować się zarówno na zwierzętach, jak i w budynkach czy maszynach. Zbierają informacje dotyczące m.in. aktywności i stanu zwierząt, warunków panujących w oborze oraz działania urządzeń.
Oprogramowanie może następnie wykrywać nieprawidłowości – od zmian zachowania zwierzęcia po problemy z mikroklimatem czy awarię urządzenia odpowiedzialnego za chłodzenie mleka lub zadawanie paszy. Zamiast czekać, aż hodowca sam zauważy problem, system może zwrócić jego uwagę na nietypową sytuację.
Obora w smartfonie? To już jest możliwe
Internet rzeczy oferuje rolnikom możliwość efektywnego zarządzania stadem zwierząt gospodarskich z wykorzystaniem zdalnego monitorowania i podejmowania decyzji opartych na danych. Fot. Firmowe
Kolejnym elementem cyfrowego gospodarstwa jest chmura obliczeniowa. Informacje pochodzące z maszyn, czujników i systemów monitorujących mogą być przesyłane na zewnętrzne serwery, gdzie są przechowywane i przetwarzane.
Dla rolnika najważniejszy jest efekt praktyczny: dostęp do informacji nie musi kończyć się wraz z wyjściem z obory. Dane można sprawdzać na komputerze, tablecie lub smartfonie. Jeśli konkretny system oferuje taką możliwość, zdalnie można również kontrolować wybrane urządzenia i zmieniać parametry ich pracy.
Hodowca może więc monitorować część procesów zachodzących w gospodarstwie, nawet jeśli aktualnie znajduje się poza nim. Warunkiem działania takiego rozwiązania jest dostęp do internetu.
Jeden system może połączyć stado, paszę i finanse
Cyfryzacja nie ogranicza się do obserwowania krów. Systemy informatyczne wykorzystywane w gospodarstwach mogą łączyć informacje pochodzące z różnych źródeł i wspierać zarządzanie całym przedsiębiorstwem.
Oprogramowanie może służyć do zarządzania stadem, finansami, magazynem oraz planowaniem produkcji. Pozwala również monitorować zużycie pasz i energii, analizować koszty czy oceniać wyniki ekonomiczne.
Coraz więcej takich rozwiązań działa w chmurze. Oprogramowanie może również współpracować z maszynami znajdującymi się w gospodarstwie – między innymi robotami udojowymi, systemami przygotowania paszy oraz innymi urządzeniami wykorzystywanymi przy produkcji zwierzęcej.
Robot nie musi już jeździć po wyznaczonej trasie
Roboty w gospodarstwach nie są nowością. Od lat wykorzystywane są chociażby roboty udojowe oraz mobilne urządzenia do zadawania i podgarniania paszy. Wiele z nich ma jednak istotne ograniczenie – porusza się po wcześniej określonej trasie.
Kolejnym etapem są roboty autonomiczne. Wykorzystując kamery, czujniki i systemy informatyczne, mogą samodzielnie poruszać się po otoczeniu oraz omijać napotkane przeszkody.
Takie rozwiązania mogą być wykorzystywane nie tylko w oborze. W produkcji roślinnej autonomiczne maszyny mogą wykonywać prace związane z siewem, pieleniem, opryskiem czy monitorowaniem upraw. W gospodarstwach hodowlanych rozwijane są natomiast automatyczne wozy paszowe, które pobierają paszę, przygotowują mieszankę i dostarczają ją zwierzętom.
Czy hodowca będzie jeszcze potrzebny?
W koncepcję Livestock 4.0 wpisują się autonomiczne wozy paszowe. Fot. Firmowe
Automatyzacja nie oznacza gospodarstwa funkcjonującego całkowicie bez człowieka. Technologie zmieniają przede wszystkim zakres wykonywanych przez niego czynności. Zamiast poświęcać dużą część dnia na powtarzalne zadania, hodowca może w większym stopniu kontrolować pracę urządzeń, analizować dane i podejmować decyzje dotyczące stada.
Rozwój Livestock 4.0 nie kończy się przy tym na robotach udojowych, czujnikach i autonomicznych wozach paszowych. W rolnictwie mogą znaleźć zastosowanie również komunikacja między maszynami (M2M), RFID, druk 3D oraz technologie rzeczywistości wirtualnej i rozszerzonej.
Kierunek zmian jest więc wyraźny: Coraz więcej pracy fizycznej przejmują urządzenia, a coraz większego znaczenia nabierają dane i zarządzanie nimi. Inteligentna obora nie jest już wyłącznie koncepcją przyszłości – wiele składających się na nią technologii działa już w gospodarstwach.
Do 4.0 zalicza się technologię RFID, która znalazła szerokie zastosowanie w identyfikacji zwierząt na fermach bydła. Fot. J. Skudlarski
Woda jest jednym z najważniejszych elementów żywienia bydła, choć w gospodarstwie dużo częściej mówi się o jakości paszy, dawce TMR czy dodatkach mineralnych. Tymczasem niedostateczny dostęp do wody może szybko odbić się na pobraniu paszy, zdrowiu i wydajności mlecznej. Szczególnie duże znaczenie ma to latem oraz w stadach o wysokiej produkcji mleka.
Ile wody dziennie potrzebuje krowa?
Nie istnieje jedna wartość odpowiednia dla każdej sztuki. Zapotrzebowanie zależy między innymi od masy ciała, wydajności mlecznej, składu dawki pokarmowej, temperatury otoczenia, wilgotności powietrza i fazy laktacji. Krowa zasuszona będzie miała inne potrzeby niż wysoko wydajna krowa znajdująca się w szczycie laktacji.
Dorosłe krowy mleczne mogą wypijać kilkadziesiąt litrów wody na dobę, a u najbardziej wydajnych zwierząt pobranie może dochodzić nawet do około 100 do 150 litrów. W czasie upałów zapotrzebowanie dodatkowo wzrasta.
Warto przy tym pamiętać, że mleko w około 87 procentach składa się z wody. Jeżeli krowa produkuje każdego dnia kilkadziesiąt litrów mleka, musi mieć stałą możliwość uzupełniania płynów. Woda uczestniczy również w termoregulacji, procesach trawiennych, transporcie składników odżywczych i utrzymaniu prawidłowego środowiska organizmu.
Wydajność mleczna mocno wpływa na pobranie wody
Im więcej mleka produkuje krowa, tym większe jest jej zapotrzebowanie na wodę. Z tego powodu niewydolny system pojenia może stać się niewidocznym ograniczeniem wydajności stada. Nawet bardzo dobrze ułożona dawka TMR nie zostanie wykorzystana w pełni, jeśli zwierzęta nie będą mogły swobodnie pić.
Krowy pobierają wodę wielokrotnie w ciągu dnia, a szczególnie chętnie robią to po doju oraz po pobraniu paszy. W tych okresach przy poidłach może pojawiać się duży ruch. Jeżeli przepływ wody jest zbyt mały albo dostęp do poidła utrudniają inne zwierzęta, część krów może wypić mniej, niż potrzebuje.
Problem jest szczególnie istotny w dużych grupach technologicznych. Projektując system pojenia, trzeba uwzględnić nie tylko pojemność poidła, ale również szybkość jego napełniania i możliwość jednoczesnego korzystania przez kilka sztuk.
Latem krowy mogą pić znacznie więcej
Temperatura w oborze bezpośrednio wpływa na ilość pobieranej wody. Podczas gorących dni organizm krowy wykorzystuje ją między innymi do utrzymania prawidłowej temperatury ciała. Przy wysokich temperaturach spożycie może być wyraźnie większe niż podczas chłodnej pogody.
W okresie letnim szczególnego znaczenia nabiera więc wydajność instalacji wodnej. Problemem może okazać się zbyt mała średnica rur, niskie ciśnienie albo poidło, które nie nadąża z uzupełnianiem wody. Nawet jeśli teoretycznie każde zwierzę ma do niej dostęp, w godzinach największego zapotrzebowania system może nie zapewniać wystarczającej ilości.
W gospodarstwach wykorzystujących pastwiska trzeba również zadbać o dostęp do wody poza budynkiem. Odległość do punktu pojenia, jego przepustowość oraz czystość mogą wpływać na to, jak chętnie zwierzęta będą z niego korzystać.
Jakość wody dla bydła ma znaczenie
Nie wystarczy, że wody jest dużo. Powinna być również czysta, bezpieczna i chętnie pobierana przez zwierzęta. Krowa ma bardzo dobrze rozwinięty zmysł węchu i może ograniczyć picie, jeśli woda ma nieprzyjemny zapach lub smak.
Szczególną uwagę należy zwracać na wodę pochodzącą z własnych studni. Jej wygląd nie daje pełnej informacji o jakości. Przezroczysta woda może zawierać mikroorganizmy albo nadmierne ilości niektórych związków mineralnych. Znaczenie mają między innymi parametry fizykochemiczne, pH, mineralizacja oraz obecność potencjalnych zanieczyszczeń.
Źródłem problemów mogą być także zanieczyszczenia mikrobiologiczne, związki chemiczne oraz substancje przedostające się do wód gruntowych z otoczenia gospodarstwa. Z tego powodu w przypadku korzystania z własnego ujęcia warto okresowo wykonywać badanie wody.
Brudne poidło może zniechęcić krowę do picia
Nawet woda o bardzo dobrych parametrach może stracić jakość już w oborze. Do poideł trafiają resztki paszy, ślina, kurz, fragmenty ściółki i inne zanieczyszczenia. Przy wysokiej temperaturze mogą rozwijać się również glony oraz mikroorganizmy.
Poidła powinny być regularnie kontrolowane i czyszczone. Nie warto czekać do momentu, aż na dnie pojawi się gruba warstwa osadu. Hodowca może podczas codziennego obchodu sprawdzić wodę wzrokowo, zwrócić uwagę na zapach oraz ocenić, czy urządzenie szybko się napełnia.
Dobrym praktycznym testem jest spojrzenie na poidło z perspektywy zwierzęcia. Jeśli człowiek nie chciałby napić się znajdującej się w nim wody ze względu na zapach, zmętnienie lub widoczne zabrudzenia, trudno oczekiwać, że będzie ona atrakcyjna dla bydła.
Gdzie powinny znajdować się poidła?
Dostęp do wody powinien być możliwie łatwy. W oborach wolnostanowiskowych poidła umieszcza się w miejscach, do których krowy mogą swobodnie podejść bez blokowania głównych ciągów komunikacyjnych. Szczególnie ważny jest dostęp do wody po wyjściu z hali udojowej lub robota udojowego.
Samo zamontowanie odpowiedniej liczby urządzeń nie wystarcza. Poidło musi zapewniać odpowiedni przepływ, a przestrzeń wokół niego powinna umożliwiać korzystanie również zwierzętom stojącym niżej w hierarchii stada.
Należy także sprawdzać instalację zimą. Zamarznięte przewody albo wychłodzona instalacja mogą ograniczyć dopływ wody właśnie wtedy, gdy hodowca najmniej się tego spodziewa.
Jak poznać, że krowy mogą pić za mało?
Jednym z pierwszych sygnałów może być zmniejszenie pobrania paszy. Woda i sucha masa dawki pokarmowej są ze sobą silnie powiązane. Jeżeli zwierzę ogranicza picie, może jednocześnie zmniejszyć ilość pobieranego TMR.
W stadzie mlecznym uwagę powinien zwrócić również niespodziewany spadek produkcji mleka, szczególnie jeśli dotyczy większej liczby zwierząt. Zanim zacznie się szukać problemu wyłącznie w paszy, warto sprawdzić poidła, ciśnienie w instalacji oraz jakość wody.
Przydatnym rozwiązaniem jest również kontrolowanie zużycia wody w gospodarstwie. Nagły spadek może świadczyć o awarii instalacji, natomiast gwałtowny wzrost może wynikać zarówno z wysokiej temperatury, jak i z nieszczelności.
Badanie wody warto traktować podobnie jak analizę paszy
Rolnicy regularnie badają kiszonkę z kukurydzy, sianokiszonkę czy zboże, ponieważ skład tych komponentów wpływa na dawkę żywieniową. Woda powinna być traktowana podobnie. Jej gorsza jakość może zmniejszyć pobranie, a zanieczyszczenia mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia zwierząt.
Szczególnie uzasadniona jest kontrola wody ze studni po wystąpieniu podtopień, zmianie jej smaku lub zapachu, pracach przy ujęciu albo pojawieniu się niewyjaśnionych problemów w stadzie. Samo czyszczenie poideł nie wystarczy, jeśli źródło zanieczyszczenia znajduje się wcześniej, w studni, zbiorniku lub instalacji.
W dobrze zarządzanej oborze dostęp do świeżej wody powinien być praktycznie nieograniczony. Przy wysokiej wydajności stada poidło przestaje być jedynie elementem wyposażenia budynku. Staje się częścią systemu żywienia, a jego przepustowość, higiena i rozmieszczenie mogą realnie wpływać na pobranie paszy oraz produkcję mleka.
Niewielka sylwetka, krótki ryj, charakterystyczny brzuch i spokojne usposobienie sprawiają, że trudno przejść obok nich obojętnie. Świnie wietnamskie spotyka się przede wszystkim w niewielkich gospodarstwach, przydomowym chowie oraz miejscach nastawionych na kontakt odwiedzających ze zwierzętami. Mogą stać się ciekawym elementem zagrody edukacyjnej czy gospodarstwa agroturystycznego, ale nie należy traktować ich jak bezproblemowej alternatywy dla dużych ras świń.
Mimo mniejszych rozmiarów pozostają zwierzętami gospodarskimi wymagającymi właściwego żywienia, schronienia, wybiegu oraz zabezpieczenia przed chorobami. Przed zakupem warto również poznać obowiązki związane z utrzymywaniem świń, ponieważ niewielka skala chowu nie oznacza automatycznego zwolnienia z przepisów.
Świnia wietnamska jest znacznie mniejsza od typowych świń gospodarskich
Świnia wietnamska, nazywana również wietnamską świnią zwisłobrzuchą, wyróżnia się masywnym tułowiem osadzonym na krótkich kończynach. Charakterystyczny jest obwisły brzuch, niewielkie uszy oraz stosunkowo krótki ryj. Najbardziej rozpowszechnione są zwierzęta o czarnym umaszczeniu, chociaż można spotkać również inne warianty.
Nie należy jednak sugerować się rozmiarem kilkutygodniowego prosięcia. Dorosłe zwierzę może ważyć kilkadziesiąt kilogramów, a masa zależy od pochodzenia, płci, wieku i sposobu żywienia. W porównaniu z rasami wykorzystywanymi w intensywnej produkcji trzody chlewnej nadal jest to nieduża świnia, ale wymaga solidnego ogrodzenia i odpowiedniej przestrzeni.
Dobrze odnajduje się w małym gospodarstwie
Jedną z zalet tych zwierząt jest możliwość utrzymywania ich w warunkach bardziej ekstensywnych. Dostęp do wybiegu pozwala świniom realizować naturalne zachowania, między innymi rycie, poszukiwanie pokarmu i eksplorowanie terenu.
Trzeba przy tym zaakceptować fakt, że wybieg nie pozostanie idealnym trawnikiem. Mocny ryj pozwala zwierzęciu szybko przekopać darń. Przy niewielkiej powierzchni i większej liczbie świń roślinność może zostać mocno zniszczona, szczególnie podczas deszczowej pogody.
Ogrodzenie powinno być trwałe i zabezpieczone również przy ziemi. Dorosła świnia dysponuje sporą siłą, a znalezienie słabego miejsca w płocie może zakończyć się jej ucieczką.
Świnki wietnamskie mogą być atrakcją gospodarstwa agroturystycznego
Charakterystyczny wygląd oraz ciekawskie zachowanie sprawiają, że zwierzęta wzbudzają duże zainteresowanie odwiedzających. W gospodarstwie agroturystycznym mogą uzupełniać niewielką zagrodę razem z kozami, owcami, królikami czy drobiem. Szczególnie atrakcyjna dla dzieci jest możliwość obserwowania świń podczas rycia, odpoczynku czy poszukiwania pokarmu.
Nie powinno to jednak oznaczać niekontrolowanego kontaktu ze zwierzętami. Świnia wietnamska jest mniejsza od typowego tucznika, ale nadal pozostaje silnym zwierzęciem. Przestrzeń dla gości najlepiej oddzielić odpowiednim ogrodzeniem, a karmienie organizować wyłącznie pod nadzorem gospodarza.
Ma to znaczenie również ze względów zdrowotnych. Przypadkowe dokarmianie kanapkami, słodyczami czy pozostałościami jedzenia nie powinno być elementem atrakcji dla turystów. Gospodarz powinien sam decydować, czym i w jakiej ilości karmione są zwierzęta.
Żywienie nie powinno opierać się na kuchennych resztkach
Świnie są wszystkożerne, co czasami prowadzi do błędnego przekonania, że można podawać im praktycznie wszystko. W gospodarstwie podstawą powinna być odpowiednio dobrana dawka pokarmowa dostosowana do wieku, masy ciała i kierunku utrzymania zwierzęcia.
Zwierzęta mogą korzystać z wybiegu i pobierać część dostępnej roślinności, jednak samo pastwisko nie zapewnia automatycznie prawidłowego żywienia. Potrzebne jest również odpowiednie źródło energii, białka, składników mineralnych i witamin. Świnie muszą mieć stały dostęp do czystej wody.
Szczególnie trzeba uważać na przekarmianie. W gospodarstwach agroturystycznych pokusa częstego podawania smakołyków jest duża, a świnie szybko uczą się domagać jedzenia. Nadmierne otłuszczenie pogarsza kondycję zwierzęcia i może utrudniać poruszanie.
Na wybiegu potrzebują cienia i miejsca do odpoczynku
Utrzymywanie świń na zewnątrz nie oznacza, że wystarczy ogrodzić fragment gospodarstwa. Zwierzęta muszą mieć możliwość schronienia przed deszczem, wiatrem, silnym słońcem i niską temperaturą. Pomieszczenie powinno być suche, a miejsce odpoczynku można wyłożyć odpowiednią ściółką.
Latem szczególnego znaczenia nabiera dostęp do cienia i wody. Świnie mają ograniczone możliwości oddawania nadmiaru ciepła poprzez pocenie, dlatego podczas upałów potrzebują warunków umożliwiających skuteczne chłodzenie organizmu. Naturalnym zachowaniem jest również tarzanie się w błocie.
Dobrze zaplanowany wybieg można podzielić na część przeznaczoną do odpoczynku, karmienia oraz aktywności. Ułatwia to utrzymanie porządku i sprawia, że niewielka zagroda lepiej spełnia potrzeby zwierząt.
Świnie wietnamskie szybko tworzą własną hierarchię
To zwierzęta społeczne, dlatego utrzymywanie kilku osobników pozwala im realizować naturalne zachowania stadne. W grupie szybko ustalana jest jednak hierarchia. Gospodarz powinien obserwować zwierzęta szczególnie po wprowadzeniu nowego osobnika.
Duże znaczenie ma również kontrola rozrodu. Pozostawienie razem niekastrowanego samca i samicy może szybko doprowadzić do nieplanowanego krycia. Jeśli celem gospodarstwa jest jedynie utrzymywanie kilku zwierząt jako atrakcji dla odwiedzających, rozmnażanie nie musi być wcale potrzebne.
Przy planowaniu hodowli trzeba natomiast uwzględnić dodatkową przestrzeń dla lochy i młodych oraz możliwość znalezienia odpowiedzialnych odbiorców dla kolejnych zwierząt. Mała świnka szybko dorasta i nie powinna być kupowana wyłącznie ze względu na wygląd prosięcia.
Kilka świnek również oznacza obowiązki
To szczególnie ważne dla właścicieli gospodarstw agroturystycznych, którzy chcieliby kupić dwie lub trzy świnki jako atrakcję dla gości. Z punktu widzenia przepisów nadal są to świnie.
Posiadacze świń podlegają systemowi identyfikacji i rejestracji zwierząt. Działalność związana z chowem, hodowlą lub wypasem zwierząt podlega zgłoszeniu, a zdarzenia dotyczące stada są obsługiwane między innymi poprzez system IRZplus prowadzony przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Obowiązki obejmują również okresowe sporządzanie spisu świń. W 2026 roku weszły ponadto w życie nowe regulacje dotyczące zdrowia zwierząt i rejestracji działalności u Powiatowego Lekarza Weterynarii.
Przed rozpoczęciem chowu najlepiej więc skontaktować się z właściwym Powiatowym Inspektoratem Weterynarii oraz ARiMR i sprawdzić aktualne wymagania dotyczące konkretnego gospodarstwa. Ma to szczególne znaczenie ze względu na zasady bioasekuracji związane z ochroną stad świń przed chorobami zakaźnymi.
Świnie wietnamskie nie są typową rasą do intensywnej produkcji
Wietnamska świnia zwisłobrzucha nie konkuruje pod względem parametrów produkcyjnych z rasami wykorzystywanymi w nowoczesnym, intensywnym chowie trzody chlewnej. Jej miejsce jest raczej w niewielkich gospodarstwach, chowie hobbystycznym, zagrodach edukacyjnych oraz agroturystyce.
Właśnie tam mniejsze rozmiary, charakterystyczny wygląd i interesujące zachowanie mogą stać się zaletą. Dobrze przygotowany wybieg ze schronieniem pozwala odwiedzającym obserwować prawdziwe zachowania świń, zamiast oglądać je wyłącznie w niewielkim kojcu. Dla gospodarstwa może być to dodatkowy element oferty, pod warunkiem że za atrakcyjnym wyglądem zagrody stoją prawidłowe żywienie, dobrostan, bioasekuracja i codzienna opieka nad zwierzętami.
Rybiki cukrowe najczęściej zauważamy wieczorem lub w nocy, gdy szybko przemieszczają się po podłodze w łazience, kuchni albo przedpokoju. Ich obecność nie musi oznaczać zaniedbanego mieszkania. Znacznie częściej wskazuje na warunki, które są dla tych owadów wyjątkowo sprzyjające, przede wszystkim podwyższoną wilgotność, ciepło oraz dostęp do resztek organicznych. Jeśli rybików zaczyna pojawiać się coraz więcej, warto potraktować je jako sygnał do dokładniejszego przyjrzenia się mieszkaniu.
Rybiki lubią wilgoć i ciepło
Rybik cukrowy, czyli Lepisma saccharinum, jest niewielkim bezskrzydłym owadem o charakterystycznym srebrzystym ciele. Najlepiej czuje się w miejscach ciepłych, wilgotnych i zacienionych. Z tego powodu często spotyka się go w łazienkach, pralniach, kuchniach, piwnicach oraz w pobliżu instalacji wodnych.
Pojedynczy rybik w łazience nie powinien być powodem do niepokoju. Jeśli jednak owady pojawiają się regularnie i w większej liczbie, może to świadczyć o zbyt wysokiej wilgotności powietrza. Przyczyną bywają słaba wentylacja, częste suszenie prania w mieszkaniu, nieszczelności instalacji albo skraplanie się pary wodnej na chłodnych powierzchniach.
Dobrym sygnałem ostrzegawczym jest sytuacja, gdy rybiki zaczynają pojawiać się także poza łazienką. Ich obecność w sypialni, salonie lub szafach może oznaczać, że podwyższona wilgotność występuje w większej części mieszkania.
Czy rybiki oznaczają grzyb lub pleśń?
Same rybiki nie są dowodem na obecność pleśni. Mogą jednak pojawiać się w tych samych warunkach, które sprzyjają rozwojowi grzybów. Długotrwale wysoka wilgotność, niedostateczna wymiana powietrza i chłodne ściany mogą prowadzić do kondensacji pary wodnej, a następnie do powstawania zawilgoceń.
Jeżeli obok zwiększonej liczby rybików zauważymy ciemne plamy na fugach, przebarwienia tynku, odchodzącą farbę albo charakterystyczny zapach stęchlizny, warto sprawdzić stan pomieszczenia dokładniej. Problem może znajdować się także za meblami, pod wanną lub w pobliżu rur, czyli w miejscach, do których rzadko zaglądamy.
W takiej sytuacji samo zwalczanie owadów nie rozwiąże przyczyny. Najważniejsze jest ograniczenie wilgoci i ustalenie, skąd się bierze.
Skąd rybiki biorą się w mieszkaniu?
Rybiki mogą przemieszczać się przez szczeliny przy rurach, listwach przypodłogowych, pionach instalacyjnych oraz innych niewielkich otworach. W budynkach wielorodzinnych potrafią migrować pomiędzy lokalami. Mogą również zostać przypadkowo przyniesione z kartonami, książkami, opakowaniami lub innymi przedmiotami przechowywanymi wcześniej w wilgotnym miejscu.
Sprzyja im duża liczba kryjówek. Szczeliny między płytkami, przestrzeń pod meblami, okolice odpływów, szafki pod zlewem czy miejsca za pralką zapewniają im schronienie podczas dnia.
Rybiki są aktywne głównie nocą, dlatego przez długi czas można nie zauważać ich obecności. Dopiero zapalenie światła w łazience późnym wieczorem często ujawnia, że populacja jest większa, niż się wydawało.
Czym żywią się rybiki?
Nazwa rybika cukrowego nie jest przypadkowa. Owady te chętnie zjadają substancje zawierające skrobię i cukry. Mogą korzystać z okruszków jedzenia, resztek produktów spożywczych, klejów, papieru, tapet, kartonów oraz materiałów zawierających celulozę.
W praktyce oznacza to, że znajdą pożywienie nawet w stosunkowo czystym mieszkaniu. Wystarczą drobne resztki organiczne znajdujące się w szczelinach lub trudno dostępnych miejscach.
Przy dużej liczbie owadów warto zwrócić uwagę na przechowywane dokumenty, książki, kartony i tapety. Rybiki mogą powodować niewielkie uszkodzenia papieru, szczególnie jeśli mają dostęp do niego przez dłuższy czas.
Czy rybiki są niebezpieczne dla człowieka?
Rybiki nie gryzą ludzi, nie żądlą i nie pasożytują na człowieku. Nie są również uznawane za typowe owady przenoszące choroby w warunkach domowych. Ich obecność jest więc przede wszystkim problemem higienicznym i użytkowym, a nie bezpośrednim zagrożeniem dla zdrowia.
Nie oznacza to jednak, że dużą liczbę rybików warto ignorować. Jeżeli populacja szybko rośnie, może wskazywać na korzystny dla nich mikroklimat, a ten często wiąże się z nadmierną wilgocią.
Szczególnie istotne jest sprawdzenie łazienki, kuchni i pomieszczeń znajdujących się przy zewnętrznych ścianach budynku. W tych miejscach najłatwiej o skraplanie się pary wodnej oraz lokalne zawilgocenia.
Jak sprawdzić, czy w domu jest za wilgotno?
Najprostszym rozwiązaniem jest higrometr. W mieszkaniu zwykle zaleca się utrzymywanie wilgotności względnej na poziomie około 40 do 60 procent, choć wartość ta zależy również od temperatury oraz pory roku.
Jeśli przez dłuższy czas wilgotność przekracza 60 procent, należy przyjrzeć się wentylacji. W łazience po kąpieli para wodna powinna stosunkowo szybko znikać. Zaparowane przez wiele godzin lustra, mokre fugi czy stale wilgotne narożniki mogą wskazywać na niewystarczającą wymianę powietrza.
Warto także sprawdzić kratki wentylacyjne, nawiewniki okienne i miejsca wokół instalacji wodnej. Niewielki przeciek pod wanną albo za zabudową może przez wiele tygodni pozostawać niewidoczny.
Jak ograniczyć liczbę rybików?
Najlepsze efekty daje zmiana warunków, w których żyją. Regularne wietrzenie mieszkania, sprawna wentylacja i osuszanie łazienki po kąpieli utrudniają rybikom rozmnażanie. Pomaga także uszczelnienie pęknięć przy listwach, rurach i płytkach oraz dokładne odkurzanie miejsc, do których na co dzień trudno dotrzeć.
W kuchni warto ograniczyć dostęp do rozsypanej mąki, cukru, płatków i innych suchych produktów. Żywność najlepiej przechowywać w szczelnie zamykanych pojemnikach. Kartony i stare gazety nie powinny długo leżeć w wilgotnych pomieszczeniach.
Dostępne są również pułapki lepowe oraz preparaty przeznaczone do zwalczania owadów biegających. Przy dużej liczbie rybików takie środki mogą ograniczyć populację, ale bez usunięcia nadmiernej wilgotności problem może po pewnym czasie powrócić.
Rybiki mogą być sygnałem problemów z wentylacją
Szczególną uwagę warto zwrócić na mieszkania po termomodernizacji lub wymianie starych okien na bardzo szczelne. Jeśli jednocześnie nie zapewniono odpowiedniego nawiewu, naturalna wentylacja grawitacyjna może działać słabiej. W efekcie para wodna powstająca podczas kąpieli, gotowania i suszenia prania pozostaje wewnątrz.
Rybiki wykorzystują takie warunki niemal idealnie. Ciepłe pomieszczenie, dostęp do wilgoci i liczne szczeliny pozwalają im przetrwać przez długi czas. Właśnie z tego powodu skuteczna walka z nimi często zaczyna się nie od środka owadobójczego, ale od sprawdzenia wentylacji, poziomu wilgotności i ewentualnych przecieków.
Jeżeli po poprawieniu wentylacji i osuszeniu pomieszczeń liczba rybików wyraźnie spada, można przypuszczać, że to właśnie nadmiar wilgoci tworzył dla nich dogodne środowisko. W mieszkaniu suchszym, regularnie sprzątanym i pozbawionym licznych kryjówek znacznie trudniej jest im stworzyć liczną populację.
Noc z 26 na 27 września przyniesie umiarkowane zachmurzenie. Od Pomorza Zachodniego (mgła ominie pogranicze z Lubuskim oraz od Szczecina wzdłuż Odry po woj. Lubuskie) po północną Wielkopolskę, północno wschodni rejon Kujawsko Pomorskiego ( prawdopodobnie aż po Piłę, Bydgoszcz, Grudziądz) i dalej w stronę Powiśla i Kaszub powstaną w nocy zamglenia i gęste mgły ograniczające widoczność w rejonie Szczecinka, Bytowa, Chojnic do zaledwie 100 metrów.
Zamglenia możliwe będą także na Warmii a dokładniej od Olsztyna po Morąg, wzgórza Elbląskie i dalej już poza Warmię w kierunku Kwidzynia.
Na termometrach o poranku od 6 do 8 stopni Celsjusza. Nieco cieplej +10 stopni wskażą termometry miejscami na Ziemi Lubuskiej.
Przedpołudnie z możliwymi niskimi chmurami na Kaszubach
O ile w Polsce mówić będziemy o pięknej słonecznej pogodzie od rana do wieczora to pewnym wyjątkiem będzie rejon mgieł a dokładnie samo serce tych mgieł.
Mgły nad ranem wygenerują niskie chmury. One będą się rozwiewać stopniowo ale najdalej suche powietrze do dotarcia mieć będzie w rejon Chojnic i tu niewykluczone, że do okolic południa mogą utrzymywać się niskie chmury stratus ale i tu po południu już na pewno wyjdzie słońce.
Ograniczenie słońca między 7 a 10 rano wpłynie na ciut niższą temperaturę powietrza niż w reszcie Polski. Do czasu chmur na niebie temperatura wzrośnie do maksymalnie 12-14 stopni i dopiero jak pokaże się słońce słupki rtęci podskoczą do 17-18 stopni Celsjusza.
Wiatr na Mazurach i Podlasiu będzie nieodczuwalny. Przez całą dobę będzie tam bezwietrznie. Na wschodzie i południu powieje słabo z południowego wschodu. W centrum powieje umiarkowanie a na zachodzie i północy rano wiatr słaby ale po południu dość silny w porywach do 40 km/h z południowego wschodu obniżając temperaturę odczuwalną.
Babie lato do końca tygodnia z małym „ale”
Prawdopodobnie do końca przyszłego tygodnia będziemy mieć do czynienia z babim latem chociaż bliżej weekendu powietrze wokół Polski stanie się dość wilgotne. Wiadomo, że od okolic piątku na przykład w Niemczech, Czechach czy Szwecji ma padać. Może te opady zahaczą jakąś część Polski. Jest jednak jeszcze jedno „ale”. Na pewno w tym czasie płynąć ma do nas powietrze kontynentalne ze wschodu. Powietrze chłodne. O ile wczoraj wydawało się, że w niedzielę najniższa temperatura w Suwałkach wyniesie 17 stopni tak dziś wydaje się bardziej prawdopodobne 16 stopni. Pytanie jeszcze otwarte jest co do mgieł. Dość mocno dokuczać ma wiatr: szczególnie w tygodniu na zachodzie i północy kraju.
Jeśli wilgoci w powietrzu wystarczy aby powstały na wschodzie kraju mgły w weekend to wówczas zamiast 16-18 stopni zanotujemy 11-13 stopni. Ta kwestia jak napisałem powyżej, jest jeszcze otwarta.
Link do mapy z powodziami na świecie. Ostatnio ulewy przetoczyły się przez Senegal (Dakar); pustynną Libię i Algierię a teraz zalewa Indie, Tajlandię, Chile.
Za kilka dni powodzie mogą dotknąć USA. W stanie Iowa do końca tygodnia może spaść od 50 do 120 mm deszczu.
Wapnowanie gleby to absolutny fundament nowoczesnego rolnictwa, bez którego skuteczność nawożenia NPK drastycznie spada. Przy niskim pH rośliny nie są w stanie w pełni pobierać dostarczonych im składników pokarmowych, co generuje wymierne straty finansowe. Statystyki są nieubłagane: około 50% polskich gleb wymaga pilnego wapnowania, a w południowych regionach kraju wskaźnik ten wzrasta nawet do 75%. Zrozumienie zapotrzebowania pola na tlenek wapnia (CaO) jest pierwszym krokiem do przywrócenia równowagi biologicznej i chemicznej stanowiska.
Ile wapna na hektar? Tabela dawek CaO
Ustalenie dawki wapna zależy przede wszystkim od kategorii agronomicznej gleby oraz jej aktualnego odczynu pH. Im cięższa gleba, tym wyższa jest jej pojemność sorpcyjna, co wymaga zastosowania większych dawek tlenku wapnia w celu zmiany pH.
Kategoria agronomiczna gleby
pH < 4,0 (bardzo silnie zakwaszona)
pH 4,1–4,5 (silnie zakwaszona)
pH 4,6–5,0 (zakwaszona)
pH 5,1–5,5 (lekko zakwaszona)
Gleba ciężka
6,0 t
3,0 t
2,0 t
1,0 t
Gleba średnia
4,5 t
3,0 t
1,7 t
1,0 t
Gleba lekka
3,5 t
2,5 t
1,5 t
–
Gleba bardzo lekka
3,0 t
2,0 t
1,0 t
–
Dla pól o pH 5,6–6,5 stosuje się wapnowanie zachowawcze (150–300 kg CaO/ha). Przy pH > 6,5 zabieg jest zbędny.
Rodzaje nawozów wapniowych – jaki nawóz wybrać?
Dobre dopasowanie nawozu do stanowiska zapobiega degradacji struktury glebowej.
Wapno tlenkowe (CaO): Reaguje agresywnie i szybko. Dedykowane wyłącznie na gleby ciężkie i zwięzłe. Na glebach lekkich niszczy życie biologiczne.
Wapno węglanowe (CaCO3): Działa łagodnie i długofalowo. Bezpieczne na gleby bardzo lekkie, lekkie i średnie.
Wapno dolomitowe (CaCO3 + MgCO3): Rozpuszcza się najwolniej. Przeznaczone na gleby o niskiej zasobności w przyswajalny magnez.
Wapno granulowane (kreda/wapień): Pozwala na wysiew klasycznym rozsiewaczem do nawozów mineralnych. Gwarantuje precyzję, idealne do zabiegów pogłównych.
Więcej na ten temat przeczytasz w naszym artykule:
Ceny pelletu osiągają w tym sezonie poziomy niewidziane od przełomu 2022 i 2023 roku. Ogrzewanie biomasą stało się wyjątkowo kosztowne po obu stronach Odry. Choć w Niemczech dynamika podwyżek powoli wyhamowuje, a stawki stabilizują się na poziomie ok. 1 780–1 950 zł (409–447 euro) za tonę, to w Polsce konsumenci mierzą się z szerokim rozstrzałem cenowym za opał. Sytuacją na polskim rynku zainteresował się już Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK).Sprawdzamy ile opału (pelletu) za najniższe wynagrodzenie może zakupić Polak a ile Niemiec?
Niemcy: Zmęczenie podwyżkami i nadzieja na stabilizację w październiku
Według najnowszych danych niemieckiego serwisu Heizpellets24, za naszą zachodnią granicą tonę pelletu drzewnego luzem (przy zamówieniu ok. 6 ton z dostawą) wycenia się obecnie na średnio 433 euro (ok. 1 890 zł). To o około 20–35% więcej niż w analogicznym okresie ubiegłego roku. Pellet pakowany w worki na paletach kosztuje jeszcze więcej – niemal 520 euro za tonę (ok. 2 265 zł).
Eksperci rynku niemieckiego wskazują na kilka kluczowych czynników:
Sezonowy skok cen: Od dołka cenowego w połowie czerwca (ok. 350 euro / 1 525 zł) granulat podrożał o ponad 20%. W samym lipcu cena skoczyła o 50 euro (ok. 218 zł), w sierpniu o 25 euro (ok. 109 zł), a we wrześniu wzrost zwolnił do ok. 15 euro (ok. 65 zł) na tonie.
Zróżnicowanie regionalne: Najtaniej jest w Szlezwiku-Holsztynie – 409 euro/t (ok. 1 780 zł), a najdrożej w Bremie – 447 euro/t (ok. 1 950 zł). W kluczowych pod względem liczby instalacji grzewczych landach – Bawarii i Badenii-Wirtembergii – stawki kształtują się na poziomie 433–439 euro/t (ok. 1 890–1 915 zł).
Rezerwy w gospodarstwach domowych: W przeciwieństwie do kryzysowego roku 2022, gdy ceny sięgały 800 euro za tonę (ok. 3 490 zł), konsumenci w Niemczech masowo uzupełniali zapasy już wczesnym latem. Dobre zaopatrzenie kotłowni sprawia, że popyt pod koniec września zaczął słabnąć.
Analitycy przewidują, że w październiku rynek niemiecki może wejść w trend boczny, a pod koniec roku nie można wykluczyć lekkich korekt spadkowych.
Polska: Ceny pelletu od 1 600 zł u lokalnych producentów do 2 700 zł w marketach
W Polsce sytuacja na rynku opału charakteryzuje się dużym rozstrzałem cenowym w zależności od miejsca zakupu, regionu i kanału dystrybucji. Ceny pelletu drzewnego w marketach budowlanych oraz u prywatnych dostawców i lokalnych dystrybutorów kształtują się następująco:
Lokalni dostawcy i mniejsi producenci (od 1 600 do 2 100 zł/t): Na lokalnych portalach ogłoszeniowych oraz na składach położonych bliżej zakładów obróbki drewna wciąż można znaleźć tańsze oferty. Jak wynika m.in. z danych rządowej porównywarki Cieplo.gov.pl, w województwie wielkopolskim czy lubuskim najniższe ceny u prywatnych dostawców rozpoczynają się od około 1 600–1 730 zł za tonę.
Przeciętna stawka w składach i hurtowniach (od 2 100 do 2 450 zł/t): W większości województw (m.in. mazowieckim, łódzkim, małopolskim) za certyfikowany opał (ENplus A1) w standardowych hurtowniach trzeba zapłacić przeważnie powyżej 2000 zł za paletę (ok. 975–990 kg), co po przeliczeniu daje od 2 100 zł do 2 450 zł za tonę.
Sieciowe markety budowlane (od 2 300 do 2 700 zł/t): Najdrożej jest w detalicznych marketach budowlanych. Cena pojedynczego worka (15 kg) wynosi od 35 do 42 zł, co w przełożeniu na tonę daje wydatek rzędu 2 320–2 700 zł.
Skutki programów dotacyjnych i koszty surowca: Na wysokie zapotrzebowanie wpłynął program „Czyste Powietrze” (wymiana starych kotłów powiększyła bazę odbiorców biomasy o dziesiątki tysięcy gospodarstw), a także drożejące surowce w tartakach oraz obawy przed wejściem w życie unijnych regulacji EUDR.
Siła nabywcza: Przepaść między polską a niemiecką pensją minimalną
Ilościowe porównanie kwot na fakturach nie oddaje w pełni tego, jak mocno zakup opału obciąża portfele mieszkańców obu państw. Przepaść staje się widoczna dopiero przy zestawieniu siły nabywczej płacy minimalnej:
Niemcy: Przy ustawowej płacy minimalnej rzędu ok. 2 150–2 200 euro brutto (ok. 1 600–1 650 euro „na rękę” / ok. 7 100 zł netto), niemiecki pracownik zarabiający najniższą pensję może kupić z miesięcznej wypłaty netto od 3,1 do niemal 3,8 tony pelletu luzem (przy cenie 433 euro/t).
Polska: W Polsce płaca minimalna wynosi 4 666 zł brutto (ok. 3 510 zł netto). Biorąc pod uwagę uśrednioną cenę certyfikowanego pelletu na poziomie 2 250 zł za tonę, polski pracownik otrzymujący najniższe wynagrodzenie jest w stanie kupić za miesięczną pensję netto zaledwie ok. 1,5 tony opału (a kupując najdroższy opał w marketach budowlanych po 2 600 zł/t – niespełna 1,3 tony).
Oznacza to, że za najniższą pensję w Niemczech można kupić ponad dwukrotnie więcej pelletu niż za pensję minimalną w Polsce.
⚠️ UWAGA NA OSZUSTWA: W internecie i na portalach ogłoszeniowych masowo pojawiają się niezwykle atrakcyjne cenowo oferty sprzedaży pelletu, których jedynym celem jest wyłudzenie pieniędzy! Nigdy nie płać przedpłaty na nieznanych lub podejrzanych stronach. Najbezpieczniej jest kupować opał u sprawdzonych, lokalnych dostawców z możliwością płatności przy odbiorze.
Co mówi UOKiK? „To nie zmowa cenowa, lecz rynkowa nierównowaga”
Gwałtowny wzrost kosztów zakupu biomasy w Polsce wywołał falę oburzenia wśród konsumentów oraz apeli o interwencję państwa. Rynek poddał analizie Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK).
Wyniki oceny przeprowadzonej przez UOKiK wykluczają jednak hipotezę o nielegalnym porozumieniu podmiotów rynkowych:
Brak dowodów na zmowę cenową: UOKiK nie stwierdził, by drastyczne podwyżki były skutkiem zabronionych porozumień ograniczających konkurencję lub nadużywania pozycji dominującej przez głównych producentów i dystrybutorów.
Efekt czysto rynkowy: Urząd ocenił, że wysokie ceny pelletu wynikają z gwałtownego niedostosowania podaży do skumulowanego popytu. Po mroźniejszej zeszłorocznej zimie zapasy w magazynach zostały wyczerpane, a obawy przed kolejnymi podwyżkami wywołały falę wcześniejszych zakupów.
Sytuacja przejściowa: Zdaniem regulatora lokalne niedobory oraz wygórowane stawki mają charakter rynkowy i wynikają z dołka podażowego w łańcuchu dostaw surowca przy jednocześnie szczytowej chęci zakupowej przed sezonem.
Podsumowanie: Nadzieja w łagodnej zimie i prognozach pogody
Zarówno w Niemczech, jak i w Polsce konsumenci płacą dziś za opał znacząco więcej niż przed rokiem. O ile jednak w Niemczech (przy średniej cenie rzędu 433 euro / 1 890 zł za tonę) analitycy dostrzegają już pierwsze sygnały nasycenia rynku i możliwej stabilizacji w IV kwartale, o tyle w Polsce ceny pelletu mocno zróżnicowały rynek – od ok. 1 600 zł na lokalnych składach do niemal 2 700 zł w marketach. Uwzględniając siłę nabywczą minimalnego wynagrodzenia, relatywny ciężar zakupu biomasy jest dla polskich gospodarstw domowych ponad dwa razy większy niż dla niemieckich.
Pewnym ratunkiem dla portfeli konsumentów mogą okazać się jednak prognozy meteorologiczne na nadchodzący sezon. Pierwsze wyliczenia modeli klimatycznych (m.in. europejskiego ECMWF czy agencji Copernicus) wskazują, że zbliżająca się zima w Europie Środkowej ma być stosunkowo łagodna a temperatura wyższa od wieloletniej normy obszarowej. Dominacja ciepłych mas powietrza znad Atlantyku może przynieść wyższe temperatury szczególnie w grudniu i na początku roku, co ograniczyłoby całkowite zużycie opału w gospodarstwach domowych i złagodziło rynkową presję na dalsze podwyżki.
Analiza własna na podstawie:
Rynek niemiecki:Heizpellets24.de, agrarheute (dr Olaf Zinke, 23.09.2026 r.).
Rynek polski:Cieplo.gov.pl, cenniki sieci marketów budowlanych oraz lokalnych składów opału.
Stanowisko regulatora: Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK).
Dane gospodarcze i płace: GUS, Destatis (Statistisches Bundesamt), NBP (kurs EUR/PLN).
Ceny zbóż a szczególnie pszenicy i kukurydzy zależą od dostępności ziarna na globalnym rynku. W naszym regionie kluczowe Sezon eksportowy 2026/2027 wchodzi w kolejną fazę. Państwowa Służba Celna Ukrainy przedstawiła najnowsze statystyki dotyczące wywozu ziarna, roślin strączkowych oraz produktów ich przetwórstwa. Dane te wyraźnie pokazują, że mimo obfitych zbiorów w kraju, sprawność wywozu pozostaje mocno ograniczona przez czynniki militarne i hydrologiczne. Z kolei na rynkach giełdowych widać wyraźną walkę między fundamentalnym brakiem surowca a politycznymi nadziejami na deeskalację, co bezpośrednio przekłada się na ceny zbóż.
Bieżące wyniki eksportowe (stan na 21 września 2026 r.)
Całkowity wolumen wyeksportowanych zbóż i roślin strączkowych w bieżącym sezonie obrotowym 2026/2027 osiągnął poziom 4 662 tys. ton. Dla porównania, w analogicznym okresie poprzedniego sezonu wynik ten wynosił 5 979 tys. ton, co oznacza spadek dynamiki wywozu o blisko 22% w ujęciu rocznym.
Jeśli chodzi o strukturę asortymentową eksportu, dominują następujące towary:
Pszenica: 2 337 tys. ton (w tym 652 tys. ton wysłane we wrześniu 2026 r.). Rok temu o tej porze eksport pszenicy wynosił 4 168 tys. ton.
Kukurydza: 1 841 tys. ton (w tym 221 tys. ton we wrześniu). Kukurydza notuje obecnie wyraźny wzrost w stosunku do ubiegłego sezonu, kiedy to na 24 września 2025 r. odnotowano zaledwie 905 tys. ton.
Jęczmień: 420 tys. ton (52 tys. ton we wrześniu), podczas gdy rok wcześniej było to 791 tys. ton.
Żyto: Symboliczne 0,2 tys. ton.
Ostre tąpnięcie we wrześniowym eksporcie pszenicy
Spowolnienie jest szczególnie widoczne przy zestawieniu danych dotyczących samego września. W ubiegłym roku wrzesień charakteryzował się bardzo silnym strumieniem wywozu pszenicy:
Wrzesień 2025 r. (na dzień 24.09): 1 523 tys. ton
Wrzesień 2026 r. (na dzień 21.09): 652 tys. ton
Tegoroczne tempo dostaw pszenicy w ujęciu miesięcznym jest ponad dwukrotnie niższe niż rok temu.
Bilans dla pszenicy i kukurydzy
Szersze światło na ukraiński bilans rzucają oficjalne szacunki rynkowe:
Pszenica: Szacunek zbiorów został podniesiony do 26 mln ton (wobec 25,4 mln ton w prognozie sierpniowej i 24,1 mln ton w poprzednim sezonie). Mimo obfitszych plonów, prognoza eksportu została skorygowana w dół z 13,5 do 12,5 mln ton.
Kukurydza: Prognoza zbiorów pozostała stabilna na poziomie 31,8 mln ton (wobec 30,9 mln ton w sezonie 2025/2026), a przewidywany eksport utrzymuje się na poziomie 22 mln ton.
Paradoks sezonu: Zboże w magazynach kontra paraliż transportowy
Zarówno w przypadku pszenicy, jak i kukurydzy ziarno fizycznie w kraju jest, jednak jego wywóz grzęźnie w trudnych realiach transportowych:
Ataki na porty i statki: Ukraińskie porty nad Morzem Czarnym są celem ostrzałów. Bezpośrednie uderzenia w cywilne statki handlowe i infrastrukturę drastycznie podnoszą ryzyko oraz koszty frachtu i ubezpieczeń.
Niskie stany wód w Dunaju: Alternatywne terminale naddunajskie (Reni, Izmaił) zmagają się z problemami hydrologicznymi. Niska woda uniemożliwia pełne załadowanie barek.
Uderzenia w transport lądowy: Ciągłe ataki na infrastrukturę transportową – w tym węzły kolejowe – paraliżują dowóz ziarna do granic i portów.
Sytuacja w segmencie mąki
Spadek wolumenów dotknął również przetwórstwa. Eksport mąki pszennej w sezonie 2026/2027 zamknął się na poziomie 6,8 tys. ton (z czego 2,2 tys. ton przypada na wrzesień) wobec 13,3 tys. ton przed rokiem. Łączna ilość mąki w przeliczeniu na ziarno wynosi obecnie 9,9 tys. ton (wobec 18,4 tys. ton w sezonie 2025/2026).
Jak logistyka i dyplomacja kształtują ceny zbóż?
Łączny eksport ziarna wraz z mąką w sezonie 2026/2027 na dzień 21 września 2026 r. wyniósł 4 672 tys. ton (w tym 931 tys. ton we wrześniu), podczas gdy rok wcześniej notowano 5 997 tys. ton.
Zderzenie wyższych zbiorów z barierami logistycznymi z jednej strony podtrzymuje obawy o podaż na rynkach fizycznych, z drugiej jednak – giełdowe ceny zbóż zaczynają podlegać silnej presji czynników politycznych:
Sygnały dyplomatyczne i „Efekt Trumpa”: Ostatnie doniesienia dotyczące wysiłków i deklaracji Donalda Trumpa w sprawie wypracowania porozumienia pokojowego wywierają wyraźny wpływ na rynki finansowe po obu stronach Atlantyku. Inwestorzy dyskontują ewentualną deeskalację konfliktu i odblokowanie czarnomorskich szlaków handlowych, co prowadzi do szybkiego ściągania z wycen tzw. premii wojennej.
Mocny spadek na giełdzie Matif: Na paryskim parkiecie giełdowe ceny zbóż – a w szczególności seria grudniowa pszenicy – spadły w piątkowe południe w okolice 235 EUR/t, osiągając najniższe poziomy od połowy sierpnia.
Słabość w Chicago (CBOT): Podobny trend spadkowy widoczny jest na giełdzie w Chicago, gdzie wyceny kontraktów na amerykańską pszenicę schodzą do wielotygodniowych minimów.
Obecny rynek znajduje się pod wpływem dwóch przeciwstawnych sił: realnych, wciąż występujących problemów z fizyczną dostawą ukraińskiego i rosyjskiego ziarna oraz giełdowych oczekiwań na przełom dyplomatyczny, które w krótkim terminie pchają ceny zbóż na kontraktach terminowych w dół.
Opracowanie własne na podstawie danych Państwowej Służby Celnej Ukrainy, raporty USDA, Matif, CBoT
Bezpieczne magazynowanie RSM wymaga szczelnego zbiornika wykonanego z materiałów odpornych na działanie nawozu. Fot. Firmowe
Coraz więcej gospodarstw rolniczych decyduje się na magazynowanie RSM we własnym zakresie. Odpowiednio dobrany zbiornik pozwala zwiększyć niezależność od terminów dostaw, usprawnić organizację nawożenia oraz ograniczyć problemy logistyczne. Na rynku dostępne są zarówno niewielkie zbiorniki o pojemności kilku tysięcy litrów, jak i rozwiązania mieszczące ponad 200 tys. litrów nawozu. Jak dobrać pojemność do gospodarstwa i na co zwrócić uwagę przy magazynowaniu RSM?
Co to jest RSM?
RSM, czyli roztwór saletrzano-mocznikowy, od lat jest jednym z najważniejszych płynnych nawozów azotowych stosowanych w polskim rolnictwie. Jego popularność wynika przede wszystkim z wysokiej koncentracji azotu, łatwości dozowania oraz możliwości wykorzystania zarówno w nawożeniu przedsiewnym, jak i pogłównym.
RSM zawiera azot w trzech formach: Azotanowej, amonowej i amidowej. Poszczególne rodzaje nawozu różnią się przede wszystkim zawartością azotu. W ofercie producentów dostępne są m.in. RSM 28, RSM 30 i RSM 32. Liczba w nazwie wskazuje procentową zawartość azotu w nawozie – RSM 28 zawiera 28% N, natomiast RSM 32 – 32% N.
Różna jest również temperatura krystalizacji. Dla RSM 32 wynosi ona 0°C, dla RSM 30 około -9°C, a dla RSM 28 około -17°C. Ma to duże znaczenie przy wyborze nawozu przeznaczonego do dłuższego magazynowania.
RSM 32 ile azotu, a ile RSM 28?
Pytania RSM 32 ile azotu oraz RSM 28 ile azotu często pojawiają się przy obliczaniu dawek i wielkości zapasu potrzebnego w gospodarstwie. RSM 32 zawiera 32% azotu w masie nawozu, co oznacza, że w jednej tonie znajduje się 320 kg N. W przypadku RSM 28 jedna tona dostarcza 280 kg azotu.
Trzeba przy tym uważać na różnicę między kilogramami a litrami. RSM ma większą gęstość niż woda, dlatego 1000 litrów nawozu nie odpowiada jednej tonie. Ma to znaczenie zarówno przy ustalaniu dawki, jak i przy planowaniu pojemności zbiornika.
1 tona RSM – ile to litrów?
Przeliczając 1 tonę RSM na litry, trzeba uwzględnić gęstość konkretnego roztworu. Dla RSM 32 wynosi ona w przybliżeniu 1,32 kg/l, dlatego tona tego nawozu zajmuje około 758 litrów. RSM 28 ma niższą gęstość, około 1,28 kg/l, więc jedna tona odpowiada w przybliżeniu 781 litrom.
W praktyce ma to duże znaczenie podczas wyboru zbiornika. Przykładowo zbiornik o pojemności 22 tys. litrów wypełniony RSM 32 zawiera około 29 ton nawozu, natomiast 28 tys. litrów to około 37 ton. Takie wartości pokazują również, jak duże obciążenie musi przenieść podłoże pod zbiornikiem.
RSM – ile na hektar?
Nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi na pytanie ile RSM stosować na hektar. Dawka powinna wynikać z zapotrzebowania roślin na azot, stanowiska, spodziewanego plonu, zasobności gleby, wcześniejszego nawożenia oraz rodzaju stosowanego RSM. Inna ilość cieczy będzie potrzebna przy RSM 28, a inna przy RSM 32, jeśli celem jest dostarczenie takiej samej ilości azotu.
Przykładowo, chcąc dostarczyć 100 kg N/ha za pomocą RSM 32, potrzeba 312,5 kg nawozu. Przy gęstości około 1,32 kg/l daje to około 237 litrów RSM 32 na hektar. Nie oznacza to jednak, że 237 l/ha jest zalecaną dawką dla każdej uprawy – to wyłącznie przykład pokazujący sposób przeliczania nawozu na podstawie planowanej dawki azotu.
Takie obliczenia są przydatne również podczas wyboru zbiornika. Jeśli gospodarstwo zna powierzchnię nawożonych upraw i planowane zużycie RSM na hektar, może oszacować zapotrzebowanie na cały sezon i dopiero na tej podstawie dobrać pojemność magazynową.
Ile RSM na pszenicę, pszenżyto i kukurydzę?
W pierwszej kolejności należy określić dawkę azotu potrzebną konkretnej uprawie, uwzględniając m.in. stanowisko, zakładany plon i azot dostarczony z innych źródeł, a następnie przeliczyć ją na ilość stosowanego roztworu.
Ma to szczególne znaczenie przy RSM 28 i RSM 32, ponieważ ta sama objętość obu nawozów dostarczy różną ilość azotu. Pszenica, pszenżyto i kukurydza różnią się również przebiegiem pobierania azotu i technologią nawożenia. Zamiast więc przyjmować stałą liczbę litrów RSM na hektar, dawkę należy dopasować do konkretnego pola i uprawy.
RSM – kiedy stosować?
RSM może być wykorzystywany zarówno przedsiewnie, jak i pogłównie, dzięki czemu znajduje zastosowanie w wielu uprawach. Stosuje się go m.in. w zbożach, rzepaku, kukurydzy, burakach, ziemniakach i na użytkach zielonych. Płynna forma nawozu dobrze współpracuje również z rozwiązaniami wykorzystywanymi w rolnictwie precyzyjnym. Wszystko zależy jednak od gatunku rośliny, fazy jej rozwoju, planowanej dawki azotu i warunków pogodowych. Przy aplikacji pogłównej trzeba ograniczać ryzyko uszkodzenia roślin, dobierając właściwą technikę aplikacji oraz warunki wykonania zabiegu.
RSM czy saletra – co wybrać?
Porównanie RSM czy saletra nie sprowadza się wyłącznie do zawartości azotu. RSM jest nawozem płynnym, co ułatwia precyzyjne dawkowanie i pozwala szybko obsługiwać duże powierzchnie, ale wymaga odpowiedniego sprzętu do aplikacji oraz infrastruktury magazynowej. Saletra jest nawozem granulowanym i wymaga innego systemu magazynowania oraz rozsiewania.
Wybór powinien więc uwzględniać nie tylko cenę kilograma azotu, ale również skalę gospodarstwa, posiadany park maszynowy, koszty logistyki i możliwość magazynowania większych partii nawozu.
Czy RSM można mieszać z wodą?
RSM można rozcieńczać wodą, ale trzeba pamiętać, że dodanie wody zmniejsza stężenie azotu w jednostce objętości cieczy. Po rozcieńczeniu należy więc ponownie uwzględnić rzeczywistą koncentrację nawozu podczas ustalania dawki.
Rozcieńczania nie powinno się jednak traktować jako uniwersalnego sposobu rozwiązującego problemy związane z aplikacją RSM. Technologia zabiegu powinna być dostosowana do uprawy, fazy rozwojowej roślin, rodzaju RSM oraz zaleceń producenta.
Możliwość łączenia kilku zbiorników pozwala stopniowo zwiększać pojemność magazynową wraz ze wzrostem zapotrzebowania gospodarstwa na RSM. Fot. Firmowe
Własny zapas RSM zmienia logistykę gospodarstwa
Płynna forma nawozu oznacza, że trzeba odpowiednio zorganizować jego logistykę. RSM nie można po prostu pozostawić w przypadkowym pojemniku. Zbiornik musi być szczelny, odporny na działanie nawozu i wyposażony w rozwiązania pozwalające na bezpieczne napełnianie, magazynowanie oraz pobieranie cieczy.
Producent RSM wskazuje, że nawóz powinien być przechowywany w zamkniętych zbiornikach z odpowietrzeniem, wykonanych ze stali, tworzywa sztucznego lub odpowiednio zabezpieczonego betonu. Nie powinno się stosować metali kolorowych ani ich stopów, a pompy i rurociągi muszą być wykonane z materiałów odpornych na działanie nawozu.
Własny zbiornik przede wszystkim zmienia logistykę. Dla gospodarstwa zużywającego niewielkie ilości nawozu jego zakup nie zawsze będzie ekonomicznie uzasadniony. Inaczej wygląda sytuacja tam, gdzie RSM jest stosowany na kilkuset hektarach i każdego sezonu potrzeba kilkudziesięciu, a nawet kilkuset ton nawozu.
Największą zaletą jest możliwość rozdzielenia momentu zakupu od momentu zastosowania. Gospodarstwo może wcześniej zabezpieczyć zapas, a następnie pobierać RSM ze zbiornika zgodnie z aktualnymi potrzebami. Ma to szczególne znaczenie wiosną, kiedy zapotrzebowanie na nawóz gwałtownie rośnie, a na wykonanie zabiegu często pozostaje ograniczone okno czasowe.
Jaką pojemność zbiornika na RSM wybrać?
PMagazynowanie we własnym gospodarstwie może ułatwić organizację dostaw. Zamiast kilku mniejszych transportów można zamówić większą partię, a przy odpowiedniej pojemności zbiornika również dostawę całocysternową.
Nie oznacza to jednak, że im większy zbiornik, tym lepiej. Pojemność należy dobrać do rzeczywistego zużycia nawozu, możliwości finansowych oraz sposobu jego zakupu. Zbyt mały zbiornik będzie wymuszał częste dostawy i ograniczy korzyści logistyczne. Przewymiarowany oznacza natomiast większy koszt inwestycji, zamrożenie kapitału oraz konieczność zagospodarowania większej powierzchni.
Dobrym punktem wyjścia jest określenie rocznego zużycia RSM, wielkości pojedynczej dostawy, minimalnego zapasu, jaki gospodarstwo chce utrzymywać, oraz częstotliwości stosowania nawozu. Dopiero na tej podstawie warto porównywać konkretne zbiorniki.
Z czego powinien być wykonany zbiornik na RSM?
Podstawową zasadą jest przechowywanie płynnych nawozów mineralnych w zamkniętych opakowaniach lub szczelnych zbiornikach przystosowanych do tego celu. Nie należy przy tym automatycznie stosować wymagań dotyczących zbiorników na gnojowicę czy gnojówkę – RSM jest nawozem mineralnym, a nie naturalnym.
Zbiornik powinien być wykonany z materiału odpornego na działanie magazynowanego produktu, mieć odpowiednie zamknięcie i odpowietrzenie, a instalacja napełniająca i pobierająca również musi być kompatybilna z RSM.
W przypadku RSM 32 producent wskazuje m.in. stal, polietylen, polipropylen i PVC jako materiały odpowiednie do elementów instalacji. Szczególnego znaczenia nabiera temperatura – RSM 32 krystalizuje już przy 0°C, RSM 30 przy około -9°C, a RSM 28 przy około -17°C.
Sama krystalizacja nie oznacza utraty wartości nawozu, ale może utrudnić jego przepompowanie i wymagać czasu na ponowne rozpuszczenie kryształów. Przy planowaniu miejsca ustawienia zbiornika warto więc unikać lokalizacji szczególnie narażonych na wychłodzenie.
Pojemność zbiornika na RSM powinna być dobrana przede wszystkim do rocznego zużycia nawozu oraz wielkości realizowanych dostaw. Fot. Firmowe
Podłoże pod zbiornik musi wytrzymać dziesiątki ton
W przypadku naziemnego zbiornika na RSM szczególnie istotne jest odpowiednie przygotowanie podłoża. Pełny zbiornik jest bardzo ciężki. 22 tys. litrów RSM 32 to około 29 ton, a 28 tys. litrów – około 37 ton. Podłoże musi być więc przygotowane nie tylko pod ciężar konstrukcji, ale przede wszystkim obciążenie wynikające z maksymalnego napełnienia.
Miejsce powinno być stabilne, równe i dostosowane do wymagań konkretnego producenta. Należy zapewnić dostęp do przyłączy, włazu i instalacji pompowej oraz przewidzieć odpowiednią przestrzeń dla autocysterny i maszyny pobierającej nawóz.
Pamiętaj o przepisach
Trzeba pamiętać, że formalności budowlane zależą od rodzaju i sposobu umiejscowienia konkretnego zbiornika.
Przepisy przewidują określone procedury dla różnych obiektów gospodarczych, ale nie należy zakładać, że każdy naziemny zbiornik na RSM automatycznie podlega tej samej procedurze.
W przypadku inwestycji trwale związanej z gruntem, budowy płyty, fundamentu lub większego układu magazynowego warto przed rozpoczęciem prac sprawdzić wymagania w odpowiednim organie administracji architektoniczno-budowlanej.
Szczególnie istotne jest rozróżnienie pomiędzy samym urządzeniem/zbiornikiem a obiektem budowlanym wraz z jego posadowieniem.
Zbiorniki na RSM można łączyć
Jedną z możliwości są zbiorniki polietylenowe. W serii AgriMaster firmy Kingspan znajdują się konstrukcje przeznaczone do nawozów płynnych, w tym RSM, zarówno jednopłaszczowe, jak i dwupłaszczowe. W polskiej sprzedaży dostępne są modele o pojemnościach 9000, 15 000, 22 000 i 28 000 litrów.
Ciekawym rozwiązaniem jest możliwość łączenia zbiorników w baterie. Gospodarstwo zwiększające areał i zużycie RSM nie musi więc od razu inwestować w bardzo duży magazyn. Może rozpocząć od jednego zbiornika, a następnie zwiększać łączną pojemność systemu.
Swimer oferuje z kolei serię Agro Tank, w której dostępne są zbiorniki o różnych pojemnościach, natomiast Fortis Farm proponuje rozwiązania o pojemności 10 i 15 tys. litrów. Alternatywą dla klasycznych konstrukcji są zbiorniki elastyczne. W przypadku rozwiązań Exflo ich pojemność może wynosić od 20 do aż 265 m³, czyli 265 tys. litrów.
Przy największych gospodarstwach zużywających bardzo duże ilości RSM takie rozwiązanie może stanowić alternatywę dla budowy systemu składającego się z kilku sztywnych zbiorników.
Ta strona korzysta z plików cookies. Służą do tego, by strona działała prawidłowo a także do analizowania ruchu na stronie, a także, by wyświetlać Ci lepiej dopasowane treści i reklamy. Stosujemy również cookies podmiotów trzecich. Dowiedz się więcej w Polityce prywatności i cookies.
Ta strona korzysta z plików cookie, aby poprawić wrażenia podczas poruszania się po witrynie. Niektóre z nich są przechowywane w przeglądarce, bo są niezbędne do działania podstawowych funkcji witryny. Używamy również plików cookie podmiotów trzecich, które pomagają nam analizować i rozumieć, w jaki sposób korzystasz z tej witryny. Te pliki cookie oraz pliki stosowane w celach reklamowych będą przechowywane w Twojej przeglądarce tylko za Twoją zgodą. Masz również możliwość rezygnacji z tych plików cookie. Jednak rezygnacja z niektórych z tych plików cookie może wpłynąć na wygodę przeglądania.
Niezbędne pliki cookie są absolutnie niezbędne do prawidłowego funkcjonowania strony. Te pliki cookie zapewniają działanie podstawowych funkcji i zabezpieczeń witryny. Anonimowo.
Cookie
Duration
Description
cookielawinfo-checkbox-analytics
11 months
To ciasteczko jest używane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent. Jest stosowane, by przechowywać zgodę użytkownika na pliki cookies z kategorii „Analityczne”.
cookielawinfo-checkbox-functional
11 months
To ciasteczko jest stosowane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent, aby udokumentować zgodę użytkownika na ciasteczka z kategorii "Funkcjonalne".
cookielawinfo-checkbox-necessary
11 months
To ciasteczko jest używane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent. Jest stosowane, by przechowywać zgodę użytkownika na pliki cookies z kategorii „Niezbędne”.
cookielawinfo-checkbox-others
11 months
To ciasteczko jest używane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent. Jest stosowane, by przechowywać zgodę użytkownika na pliki cookies z kategorii „Inne”.
cookielawinfo-checkbox-performance
11 months
To ciasteczko jest używane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent. Jest stosowane, by przechowywać zgodę użytkownika na pliki cookies z kategorii „Wydajnościowe”.
viewed_cookie_policy
11 months
To ciasteczko jest używane przez wtyczkę GDPR Cookie Consent i służy do przechowywania informacji, czy użytkownik wyraził zgodę na korzystanie z plików cookie. Nie przechowuje żadnych danych osobowych.
Funkcjonalne pliki cookie wspierają niektóre funkcje tj. udostępnianie zawartości strony w mediach społecznościowych, zbieranie informacji zwrotnych i inne funkcjonalności podmiotów trzecich.
Analityczne pliki cookie są stosowane, by zrozumieć, w jaki sposób odwiedzjący wchodzą w interakcję ze stroną internetową. Te pliki pomagają zbierać informacje o wskaźnikach dot. liczby odwiedzających, współczynniku odrzuceń, źródle ruchu itp.
Reklamowe pliki cookie są stosowane, by wyświetlać użytkownikom odpowiednie reklamy i kampanie marketingowe. Te pliki śledzą użytkowników na stronach i zbierają informacje w celu dostarczania dostosowanych reklam.
