W latach 50. niemieccy rolnicy mogli kupić ciągnik, którego silnik rozwijał zaledwie 12 KM. Choć dziś taka moc wydaje się bardzo mała, Bautz AS 120 okazał się największym sukcesem w historii ciągnikowej działalności swojego producenta. Powstało 11 682 egzemplarzy tej konstrukcji i jej późniejszej wersji AW 120. Co ciekawe, firma odpowiedzialna za produkcję niewielkiego traktora została kilkanaście lat później przejęta przez koncern CLAAS.
Bautz AS 120. Niemiecki ciągnik, który odniósł niespodziewany sukces
Historia marki Bautz sięga początków XX wieku. Przedsiębiorstwo związane z Josefem Bautzem zajmowało się przede wszystkim produkcją maszyn rolniczych, w tym urządzeń wykorzystywanych podczas zbiorów – z czasem zdecydowano się rozszerzyć działalność o ciągniki, na które w powojennych Niemczech rosło zapotrzebowanie.
Początki nie były jednak łatwe, a pierwsze próby opracowania własnego traktora nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Bautz nawiązał więc współpracę z firmą Zanker, której konstrukcję sprzedawano pod własną marką jako B14AS, a później AS 14, a równolegle prowadzono prace nad samodzielnie opracowanym modelem. Efektem tych działań był Bautz AS 120, zaprezentowany w czerwcu 1950 roku na wystawie rolniczej DLG we Frankfurcie nad Menem. Co ciekawe, pokazywany wówczas egzemplarz nie był jeszcze w pełni gotowy do jazdy, ponieważ nie ukończono prac nad skrzynią biegów. W tym samym roku przygotowano krótką serię przedprodukcyjną, a regularna produkcja rozpoczęła się w 1951 roku.
Nowy model szybko zdobył uznanie rolników – nie był ciągnikiem imponującym osiągami, ale odpowiadał potrzebom gospodarstw poszukujących stosunkowo niewielkiej i uniwersalnej maszyny. Właśnie AS 120 stał się najliczniej produkowanym traktorem w historii marki Bautz.
Dwucylindrowy diesel o mocy zaledwie 12 KM
Pod maską pierwszych egzemplarzy Bautza AS 120 pracował czterosuwowy, dwucylindrowy silnik wysokoprężny MWM KD 11Z. Jednostka miała pojemność około 1,25 litra i była chłodzona cieczą, a początkowo rozwijała moc 12 KM przy 1750 obr./min. Już w 1952 roku zastosowano nowszy silnik MWM KD 211Z, którego moc wzrosła do 14 KM, a kolejna modernizacja przeprowadzona w 1954 roku przyniosła zwiększenie mocy do około 14,5 KM przy 1820 obr./min.
Nie były to imponujące wartości, szczególnie z dzisiejszej perspektywy. Trzeba jednak pamiętać, że AS 120 projektowano przede wszystkim z myślą o niewielkich gospodarstwach, a ciągnik miał zastępować pracę zwierząt pociągowych, obsługiwać podstawowe narzędzia rolnicze i ułatwiać codzienne prace gospodarskie.
Bautz AS 120 posiadał napęd na tylne koła, a w pierwszych wersjach montowano mechaniczną skrzynię biegów oferującą cztery przełożenia do jazdy do przodu i jeden bieg wsteczny – od 1954 roku dostępna była przekładnia pięciobiegowa. W zależności od wersji prędkość maksymalna wynosiła około 16–19 km/h – ciągnik nie był więc przeznaczony do szybkiego transportu, lecz przede wszystkim do pracy w polu i gospodarstwie.
Ważył około tony, ale miał rozwiązania ułatwiające pracę
Bautz AS 120 był konstrukcją stosunkowo kompaktową, a jego długość wynosiła około 2,4 metra, a rozstaw osi około 1,55 metra. Masa własna, zależnie od odmiany i wyposażenia, mieściła się w granicach 830–1085 kg. W ciągniku zastosowano kilka rozwiązań, które zwiększały jego możliwości użytkowe, a jednym z nich była blokada mechanizmu różnicowego, przydatna podczas pracy na podłożu o ograniczonej przyczepności. Kierowca mógł również korzystać z niezależnego hamowania tylnych kół, co ułatwiało wykonywanie ciasnych nawrotów.
Istotne znaczenie miała możliwość współpracy z maszynami rolniczymi napędzanymi od ciągnika, dzięki temu Bautz nie ograniczał się wyłącznie do ciągnięcia przyczep czy narzędzi uprawowych i mógł również współpracować z odpowiednio dobranym osprzętem wykorzystywanym podczas prac gospodarskich. Warto przy tym pamiętać, że wyposażenie poszczególnych egzemplarzy mogło się różnić – w trakcie produkcji wprowadzano kolejne modernizacje, a część rozwiązań była uzależniona od konkretnej odmiany ciągnika.
W 1956 roku Bautz AS 120 zmienił nazwę na AW 120
Producent nie poprzestał na pierwszej wersji swojego najpopularniejszego traktora i w kolejnych latach wprowadzano zmiany w jednostce napędowej, przekładni i wyposażeniu. W 1956 roku przeprowadzono reorganizację oznaczeń modeli, w efekcie czego dotychczasowy AS 120 otrzymał nazwę AW 120. Litera W pochodziła od niemieckiego wassergekühlt, oznaczającego chłodzenie cieczą – w ten sposób producent odróżniał ciągniki z silnikami chłodzonymi wodą od odmian chłodzonych powietrzem, oznaczanych literami AL.
Zmiana nazwy nie oznaczała opracowania zupełnie nowego traktora, ponieważ AW 120 był kontynuacją sprawdzonej konstrukcji, która przez lata przechodziła stopniowe modernizacje. Łącznie wyprodukowano 11 682 egzemplarze modeli AS 120 i AW 120, a produkcja trwała do około 1960 roku, choć w poszczególnych opracowaniach można spotkać nieco odmienne daty zakończenia wytwarzania.
Dla producenta, który dopiero rozwijał własną ofertę ciągników, był to znaczący wynik, a żaden inny model Bautza nie osiągnął tak dużej liczby wyprodukowanych egzemplarzy.
Bautz produkował również inne ciągniki. Ostatecznie wycofał się z tego rynku
Sukces AS 120 zachęcił niemieckiego producenta do rozwijania kolejnych konstrukcji, a w ofercie pojawiły się między innymi modele AS 122, AS 170, AS 180 oraz większe ciągniki z rodziny AS i AW. Bautz korzystał z jednostek napędowych dostarczanych przez zewnętrznych producentów, przede wszystkim MWM i Güldner, a własne konstrukcje obejmowały głównie niższe klasy mocy, od około 12 do 25 KM. Przedsiębiorstwo próbowało także poszerzać ofertę poprzez współpracę z innymi markami, między innymi Nuffield i Hanomag, ale nie zmieniło to jednak ostatecznego kierunku rozwoju firmy.
Według informacji muzeum w Hanau do początku lat 60. Bautz wyprodukował około 25 tys. ciągników, a w 1963 roku zakończono produkcję własnych traktorów, koncentrując działalność na maszynach przeznaczonych do zbioru plonów. W ten sposób zakończył się stosunkowo krótki, ale interesujący rozdział historii niemieckiego producenta.
Producent Bautza AS 120 został przejęty przez CLAAS
Choć ciągniki Bautz zniknęły z produkcji na początku lat 60., sama firma kontynuowała działalność. Jej specjalnością pozostały maszyny rolnicze, szczególnie urządzenia wykorzystywane podczas zbioru zielonek i zbóż. Przełom nastąpił 12 września 1969 roku, kiedy przedsiębiorstwo zostało przejęte przez niemiecki koncern CLAAS, a transakcja miała duże znaczenie dla dalszego rozwoju nowego właściciela.
CLAAS był już wówczas uznanym producentem kombajnów zbożowych, ale chciał rozszerzyć ofertę o kolejne maszyny żniwne. Dzięki przejęciu Bautza zyskał doświadczenie, zaplecze produkcyjne oraz dostęp do rozwiązań wykorzystywanych przy zbiorze zielonek. Zakład w Bad Saulgau stał się ważną częścią przedsiębiorstwa CLAAS – w kolejnych latach rozwijano tam produkcję maszyn zielonkowych, a miejscowość ta odegrała istotną rolę w historii sieczkarni polowych CLAAS JAGUAR.
Co ciekawe, przejęcie Bautza nie oznaczało wejścia CLAAS na rynek ciągników. Niemiecki koncern rozbudował swoją ofertę traktorów dopiero w 2003 roku, kiedy przejął większościowy pakiet udziałów we francuskiej firmie Renault Agriculture. Dziś Bautz AS 120 pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych ciągników dawnego niemieckiego producenta. Zachowane egzemplarze można spotkać na wystawach zabytkowych maszyn rolniczych i w kolekcjach miłośników dawnej techniki, a niewielki traktor z dwucylindrowym dieslem przypomina o czasach, gdy kilkanaście koni mechanicznych wystarczało do mechanizacji wielu prac w gospodarstwie.
