Zniszczyć poplon jesienią czy pozostawić go na polu do wiosny? To pytanie, przed którym staje wielu rolników. Wybór odpowiedniego terminu i metody likwidacji międzyplonu ma znaczenie dla kolejnej uprawy, dostępności składników pokarmowych i zachowania wilgoci w glebie. Do dyspozycji są m.in. wały nożowe, mulczery, brony talerzowe oraz środki chemiczne. Nie zawsze jednak natychmiastowe zniszczenie roślin jest najlepszym rozwiązaniem. Którą metodę wybrać i na co zwrócić uwagę?
Powodów obecności poplonu na polu może być kilka. Część rolników sieje go ze względu na korzyści dla gleby, a w konsekwencji również dla całego gospodarstwa. W innych przypadkach wynika to z realizacji praktyki „Międzyplony ozime lub wsiewki śródplonowe”, będącej częścią ekoschematu „Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi”.
Jest to jedna z najwyżej punktowanych praktyk, za którą przysługuje 5 pkt. Teoretycznie powinno to przekładać się na około 500 zł wsparcia na hektar, choć w praktyce kwota ta jest nieco niższa.

Międzyplony ozime w ekoschemacie. Jakie warunki trzeba spełnić?
Aby uzyskać punkty za tę praktykę na gruntach ornych, po plonie głównym lub ugorowaniu trzeba wysiać międzyplon ozimy, który w kolejnym roku nie będzie uprawą w plonie głównym. Mieszanka musi składać się z co najmniej dwóch gatunków roślin należących do grup: zbóż, roślin oleistych, pastewnych, bobowatych drobnonasiennych, bobowatych grubonasiennych lub miododajnych. Nie może być natomiast złożona wyłącznie z gatunków zbóż.
Podczas składania wniosku o płatności obszarowe system weryfikuje skład mieszanki i nie pozwoli jej zatwierdzić, jeśli została skomponowana nieprawidłowo. Międzyplon powinien zostać wysiany w terminie od 1 lipca do 1 października. Przez cały okres jego utrzymywania nie można stosować środków ochrony roślin. Międzyplon trzeba pozostawić do 15 lutego kolejnego roku, przy czym po 15 listopada dopuszczalne jest jego mulczowanie.
Co daje uprawa międzyplonów? Korzyści dla gleby i roślin
Siew poplonów nie jest w praktyce rolniczej niczym nowym. Rolnicy stosowali je już wiele dekad temu, również wtedy, gdy nie wiązało się to z żadnym dodatkowym wsparciem. Powód jest prosty – międzyplony mogą przynosić wiele korzyści. Okrywają glebę, chroniąc ją przed nadmiernym nagrzewaniem i bezpośrednim działaniem promieni słonecznych, dzięki czemu organizmy glebowe mają lepsze warunki do rozwoju. Dostarczają też materii organicznej, z której korzystają m.in. dżdżownice i inne organizmy, a sama gleba może stopniowo poprawiać swoją kondycję.
Dobrze dobrana mieszanka poplonowa może również głęboko penetrować profil glebowy systemem korzeniowym i w pewnym stopniu ograniczać skutki zagęszczeń. Niektóre gatunki potrafią pobierać składniki pokarmowe trudno dostępne dla większości roślin uprawnych. Po zniszczeniu międzyplonu składniki te mogą zostać wykorzystane przez roślinę następczą, co ograniczy potrzeby nawozowe.
Rośliny bobowate wiążą azot atmosferyczny, dzięki czemu znaczne jego ilości pozostaną w glebie dla kolejnych upraw. W badaniach wskazuje się nawet na wartości rzędu 150 kg N/ha. Część gatunków wykazuje też działanie ograniczające liczebność nicieni.
Kiedy międzyplon może zaszkodzić kolejnej uprawie?
Rośliny używane w mieszankach międzyplonowych mogą wydać nasiona i stać się problemem, zachwaszczając kolejne uprawy, jak np. gryka buraki. Mogą także stanowić pomost dla patogenów, szkodników, a nawet gryzoni. Pojawiają się również obawy, że w warunkach niedoboru opadów międzyplony zużywają wodę potrzebną później roślinie głównej.
Z drugiej strony dostępne są także badania wskazujące, że dobrze zaplanowane międzyplony mogą poprawiać retencję wody w glebie. Trzeba jednak pamiętać, że gleba pozostająca pod okrywą roślinną wiosną wolniej się nagrzewa i wysycha, co może mieć znaczenie przy wczesnym siewie np. buraków cukrowych.
Międzyplony wysiane już w lipcu są w stanie jesienią wydać nasiona, a to może później powodować problemy. Dlatego termin trzeba dobrać tak, aby rośliny wytworzyły odpowiednią biomasę, ale nie zdążyły nadmiernie się rozwinąć. W przypadku międzyplonów realizowanych w ramach ekoschematu możliwe jest ich mulczowanie po 15 listopada. Jeśli nie są one związane z tą praktyką, termin i sposób ich likwidacji zależą już od decyzji rolnika. Warto więc przyjrzeć się, czym i w jaki sposób można je skutecznie zniszczyć.

Chemiczne niszczenie międzyplonu. Kiedy można zastosować glifosat?
Teoretycznie najprostszym sposobem na zniszczenie międzyplonu jest zastosowanie herbicydu totalnego. W przypadku międzyplonów utrzymywanych w ramach wspomnianego wcześniej ekoschematu zabieg taki można wykonać dopiero po 15 lutego.
Przy stosowaniu glifosatu warto pamiętać o warunkach pogodowych. Temperatura powietrza w ciągu dnia powinna wynosić co najmniej 5°C, a preparatu nie należy stosować na mokre liście, ponieważ obniża to skuteczność zabiegu. Można również zastosować adiuwant. Trzeba przy tym uzbroić się w cierpliwość, ponieważ pełne obumarcie roślin wiosną następuje zwykle dopiero po około 2–3 tygodniach od zabiegu.
Wały Cambridge i FACA. Jak niszczą poplon?
Do niszczenia poplonów można wykorzystać m.in. wał typu Cambridge, który na co dzień służy przede wszystkim do wałowania posiewnego. W przypadku międzyplonów jego zadaniem jest przygniecenie roślin do powierzchni gleby pod wpływem masy i nacisku wału. Najlepszy efekt uzyskuje się, gdy rośliny znajdują się na początku kwitnienia. Po takim zabiegu nie zawsze dochodzi do całkowitego obumarcia roślin, ale według praktyków ogranicza on ich zdolność do wytwarzania nasion, co ma duże znaczenie z punktu widzenia zachwaszczenia kolejnych upraw.
Do niszczenia poplonów stosuje się również wały FACA. Ich podstawą jest rura o średnicy około 60 cm, na obwodzie której umieszczone są kątowniki lub płaskowniki. Elementy te nie mają ostrzy i mogą być ułożone spiralnie albo prostopadle do kierunku pracy. Podczas toczenia przygniatają łodygi do gleby i łamią je w kilku miejscach, co z czasem prowadzi do zamierania roślin. Wały tego typu wywodzą się z obu Ameryk i na rynku europejskim są stosunkowo nowym rozwiązaniem. Intensywność ich działania można regulować prędkością jazdy oraz dociążeniem.
Zaletą obu rozwiązań jest niewielka ingerencja w glebę, a tym samym ograniczone pobudzanie nasion chwastów i samosiewów do kiełkowania. Skuteczność pracy można dodatkowo zwiększyć, przeprowadzając wałowanie podczas przymrozków, gdy rośliny stają się bardziej kruche i podatne na uszkodzenia.
Wały nożowe do niszczenia poplonów. Zalety i ograniczenia
Do mechanicznego niszczenia i mulczowania poplonów można wykorzystać wały nożowe, które nadal są stosunkowo nowym rozwiązaniem na polskim rynku. Na obwodzie wału znajdują się ostrza wykonane z wysokiej jakości stali. Mogą być ustawione spiralnie lub prostopadle do kierunku pracy, a często cały wał podzielony jest na kilka węższych segmentów, co poprawia kopiowanie nierówności terenu.
Im mniejsza średnica wału, tym szybciej się on obraca przy tej samej prędkości jazdy, co poprawia efekt cięcia i niszczenia roślin. Rozdrobniona biomasa nie powinna później utrudniać kolejnych zabiegów uprawowych. Wały nożowe są oferowane zarówno jako maszyny zawieszane na przednim TUZ, jak i większe wersje przyczepiane. Mogą być również elementem zestawów uprawowych.
Zaletą wszystkich rodzajów wałów jest wysoka wydajność, niewielkie zapotrzebowanie na moc i stosunkowo niskie zużycie paliwa. Ograniczeniem wałów Cambridge i FACA jest mniej intensywne niszczenie roślin, natomiast wały nożowe są bardziej wrażliwe na obecność kamieni.
Mulczowanie poplonów – kiedy sprawdzi się mulczer?
Na rynku dostępny jest dziś szeroki wybór mulczerów, dzięki czemu można je dobrać do różnych warunków i potrzeb gospodarstwa. Stosowane są zarówno konstrukcje z bijakami typu młotek, jak i maszyny z nożami pracującymi w płaszczyźnie poziomej. W obu przypadkach ich zadaniem jest dokładne rozdrobnienie biomasy znajdującej się na powierzchni pola.
Po przejeździe mulczera na glebie pozostaje równomiernie rozdrobniony materiał roślinny, który można następnie wymieszać z glebą za pomocą brony talerzowej lub kultywatora. W zależności od potrzeb możliwa jest regulacja wysokości cięcia oraz stopnia rozdrobnienia roślin.
Dużą zaletą mulczerów jest możliwość pracy także z bardziej zdrewniałymi resztkami roślinnymi. Trzeba jednak liczyć się z mniejszą wydajnością roboczą, większym zapotrzebowaniem na moc oraz wyższym zużyciem paliwa w porównaniu z prostszymi metodami mechanicznego niszczenia poplonu.
Brona talerzowa do niszczenia międzyplonów. Jak działa?
Brony talerzowe należą do najczęściej wykorzystywanych maszyn do niszczenia poplonów. Zwykle składają się z dwóch rzędów talerzy ustawionych pod określonym kątem względem kierunku jazdy. Podczas pracy talerze podcinają glebę, przecinają łodygi roślin i mieszają resztki z warstwą uprawną.
Intensywność pracy można regulować przede wszystkim głębokością roboczą, a w niektórych konstrukcjach także kątem natarcia talerzy. Po takim zabiegu gleba może być przygotowana do siewu kolejnej rośliny, a wymieszane resztki roślinne mają dobre warunki do dalszego rozkładu i humifikacji.
Brony talerzowe dobrze radzą sobie również z bardziej wyrośniętymi poplonami. Są stosunkowo odporne na kamienie i mają niewielkie zapotrzebowanie na moc w przeliczeniu na metr szerokości roboczej. Często stanowią element siewników lub agregatów siewnych, co pozwala połączyć niszczenie międzyplonu z siewem. W takim przypadku trzeba jednak zwrócić uwagę, czy redlice skutecznie zamykają bruzdę siewną przy większej ilości resztek.
Maszyny te sprawdzają się zarówno jesienią, jak i wiosną, a ich eksploatacja jest stosunkowo niedroga. Na rynku dostępne są brony wyposażone w różne rodzaje talerzy – od wklęsłych, przez proste i karbowane, aż po faliste.

Czy poplon trzeba niszczyć jesienią? Kiedy lepiej zostawić go do wiosny?
Wśród sposobów niszczenia poplonów można wymienić również pług. Zaoranie międzyplonu „na razówkę” niesie jednak ryzyko utworzenia na dnie bruzdy warstwy resztek roślinnych, które później mogą utrudniać rozwój kolejnej uprawy. Do tego celu można też wykorzystać kultywator, ale rozwiązanie to sprawdzi się przede wszystkim przy niskim poplonie. Przy większej ilości biomasy resztki roślinne mogą owijać się na słupicach i utrudniać pracę.
Warto więc zadać sobie pytanie, czy poplon zawsze trzeba niszczyć od razu po 15 listopada. Jeśli zostanie wcześnie wymieszany z glebą, część zawartych w nim składników pokarmowych może być bardziej narażona na wypłukiwanie w okresie od jego zniszczenia do wiosennego siewu. Zielone rośliny zawierają też dużo wody, dlatego po ich wczesnym zniszczeniu do gleby trafia mniej suchej materii organicznej niż w przypadku bardziej dojrzałych i częściowo zdrewniałych roślin.
Z czasem łodygi zawierają więcej suchej masy, magazynują większą ilość składników pokarmowych i mogą stanowić cenny materiał do budowy próchnicy. Ma to znaczenie zwłaszcza w warunkach niskiej zawartości próchnicy w polskich glebach, która według przytoczonych danych wynosi średnio około 1,5%. Większa zawartość próchnicy poprawia m.in. zdolność gleby do zatrzymywania wody.
Jeśli gospodarstwo dysponuje odpowiednim siewnikiem, możliwy jest również siew bezpośrednio w rosnący lub pozostawiony międzyplon. Duża ilość resztek na powierzchni gleby ogranicza wtedy erozję wodną i wietrzną, a jednocześnie pomaga utrzymać korzystniejsze warunki wilgotnościowe dla kiełkujących nasion.








