Nazwa Ursus kojarzy się przede wszystkim z polskimi ciągnikami rolniczymi, które przez dziesięciolecia pracowały na krajowych polach. Niewiele osób wie jednak, że po II wojnie światowej również w Niemczech powstała firma produkująca traktory pod tą nazwą, a jej najbardziej interesującą konstrukcją był Ursus Allrad, wyposażony w napęd na cztery koła jednakowej wielkości. Maszyna wyróżniała się nietypowym układem jezdnym, rozwiązaniami zaczerpniętymi z amerykańskich ciężarówek i wyjątkowo szerokim zakresem zastosowań.
Niemiecki Ursus? Historia zaczęła się w 1946 roku
Początki niemieckiego Ursusa sięgają pierwszych lat po zakończeniu II wojny światowej. W 1946 roku doszło do połączenia dwóch przedsiębiorstw, które wcześniej działały w różnych gałęziach przemysłu. Pierwszym było Gross-Hessische Truck Company z Wiesbaden, zajmujące się przebudową amerykańskich samochodów ciężarowych pochodzących z demobilu wojskowego, a pojazdy były przystosowywae do potrzeb użytkowników cywilnych. Drugim przedsiębiorstwem było Landmaschinnen Erkelenz z Frankfurtu, specjalizująca się w budowie maszyn rolniczych, a połączenie doświadczenia w adaptacji pojazdów ciężarowych oraz produkcji sprzętu rolniczego doprowadziło do powstania firmy Ursus-Traktoren Werk.
Choć nazwa była identyczna z tą używaną przez polskiego producenta, niemieckie przedsiębiorstwo miało własną historię i zaplecze techniczne, a jednym z jego pierwszych przedsięwzięć było opracowanie ciągnika, który pod wieloma względami odbiegał od typowych konstrukcji rolniczych z końca lat 40.
Ursus Allrad miał napęd na cztery jednakowe koła
Najbardziej charakterystycznym elementem Ursusa Allrad był układ jezdny. W czasach, kiedy popularne ciągniki rolnicze wykorzystywały przede wszystkim napęd na tylną oś, niemieccy konstruktorzy postawili na rozwiązanie 4×4. Co więcej, wszystkie cztery koła ciągnika miały jednakową średnicę i zastosowano w nim ogumienie w rozmiarze 8,00-20, co nadawało maszynie nietypowe proporcje.
Ursus Allrad Dieselschlepper przypominał pod względem sylwetki niektóre znacznie późniejsze ciągniki z napędem na obie osie, ale nie był to jednak wyłącznie zabieg konstrukcyjny mający poprawić wygląd traktora. Inżynierowie próbowali w ten sposób rozwiązać problem nierównomiernego rozłożenia masy, występujący w wielu ówczesnych maszynach rolniczych. W tradycyjnych konstrukcjach przednia część ciągnika była stosunkowo lekka, natomiast większa część ciężaru przypadała na tylną oś, dlatego taki układ nie zawsze pozwalał efektywnie wykorzystać moc silnika, szczególnie podczas prac wymagających dużej siły uciągu.
Napęd na cztery koła oraz bardziej równomierne rozłożenie obciążenia miały poprawić wykorzystanie przyczepności, a z punktu widzenia mechaniki ciągnika ma to duże znaczenie, ponieważ o możliwości przeniesienia siły napędowej na podłoże decyduje nie tylko moc silnika, ale również nacisk kół i warunki glebowe. Obecnie przy odpowiednim dociążaniu ciągników również zwraca się uwagę na rozkład masy między osiami i w zależności od typu maszyny oraz wykonywanej pracy dąży się do uzyskania proporcji zapewniających skuteczne przenoszenie napędu oraz ograniczenie poślizgu.
Silnik o mocy zaledwie 15 KM. Co potrafił Ursus Allrad?
Pierwsza wersja niemieckiego ciągnika została wyposażona w jednocylindrowy silnik wysokoprężny Bauscher D10, a jednostka rozwijała moc 15 KM. Z dzisiejszej perspektywy wartość ta wydaje się niewielka, ale w powojennych gospodarstwach rolnych ciągniki o podobnej mocy mogły wykonywać wiele podstawowych prac. Wolnoobrotowy silnik współpracował z mechanicznym układem przeniesienia napędu, którego elementy pochodziły między innymi z amerykańskich ciężarówek General Motors i Dodge. Wykorzystanie gotowych zespołów samochodowych miało uzasadnienie w działalności przedsiębiorstwa, które wcześniej specjalizowało się w przebudowie pojazdów wojskowych na potrzeby cywilne.
Ciekawie przedstawiały się również przekładnie zastosowane w Allradzie. Początkowo producent montował sześciobiegową skrzynię ZA Renk, a później zastąpiono ją bardziej rozbudowaną przekładnią, oferującą osiem biegów do przodu i dwa biegi wsteczne. W zakresie prędkości od 3 do 8 km/h operator miał do dyspozycji aż cztery przełożenia, co było bardzo praktyczne podczas prac polowych, ponieważ pozwalało dobrać prędkość jazdy do oporu stawianego przez narzędzie, warunków glebowych oraz charakteru wykonywanego zadania. Na najwyższym biegu Ursus Allrad osiągał prędkość 20 km/h, dzięki czemu mógł służyć również do transportu.
Konstrukcja i parametry techniczne Ursusa Allrad
Niemiecki ciągnik otrzymał masywną ramę z profili ceownikowych, a takie rozwiązanie zapewniało sztywność konstrukcji i umożliwiało zamontowanie poszczególnych zespołów mechanicznych. Mimo zastosowania napędu na cztery koła masa traktora wynosiła 1480 kg. Prześwit mierzony pod mostem napędowym osiągał 28 cm, a parametr ten miał znaczenie podczas przejazdów po nierównym terenie oraz wykonywania prac rolniczych.
Najważniejsze dane techniczne pierwszej wersji Ursusa Allrad przedstawiały się następująco:
- Silnik: Bauscher D10, jednocylindrowy silnik Diesla
- Moc: 15 KM
- Napęd: 4×4
- Koła: cztery jednakowej wielkości, ogumienie 8,00-20
- Skrzynia biegów: początkowo 6 przełożeń, później 8 do przodu i 2 do tyłu
- Prędkość maksymalna: 20 km/h
- Masa własna: 1480 kg
- Prześwit: 28 cm
Interesująco przedstawiało się również zużycie paliwa. Podczas dziesięciogodzinnej pracy Ursus Allrad miał spalać od 12 do 18 kg oleju napędowego, czyli około 14–22 litrów, co odpowiadało to średniemu zużyciu na poziomie 1,4–2,2 l/h. W tym samym czasie zużycie oleju silnikowego wynosiło około 0,5 kg, czyli w przybliżeniu 0,6 litra.
Warto zauważyć, że zużycie paliwa podawano w kilogramach, a nie w litrach, a w przypadku oleju napędowego wartości te nie są identyczne ze względu na jego gęstość. Bez dokładnych informacji o warunkach pracy trudno jednak porównywać te dane bezpośrednio ze spalaniem innych ciągników.
Nie tylko orka – Ursus Allrad mógł napędzać również piłę tarczową
Jedną z zalet niemieckiego traktora była możliwość współpracy z różnymi narzędziami i urządzeniami gospodarczymi. Producent przewidywał wyposażenie dodatkowe, które rozszerzało zakres zastosowań maszyny poza podstawowe prace uprawowe, a w ofercie znajdowały się między innymi pług nabudowany, zaczep polowy, kosiarka boczna oraz piła tarczowa.
Ciągnik mógł być także wyposażony w tylny wałek odbioru mocy (WOM), a jego prędkość obrotowa była zależna od załączonego biegu i mieściła się w zakresie od 540 do 3000 obr./min. Tak szeroki zakres pozwalał wykorzystywać traktor jako źródło napędu dla urządzeń stosowanych w gospodarstwie. Z dzisiejszego punktu widzenia interesująca jest zwłaszcza uniwersalność maszyny, ponieważ Ursus Allrad miał wykonywać zarówno prace polowe, jak i zadania transportowe oraz stacjonarne, co w okresie powojennej mechanizacji rolnictwa stanowiło istotną zaletę.
Ursus Allrad z silnikiem MWM. W 1950 roku pokazano mocniejszą wersję
Rozwój konstrukcji nie zakończył się na jednocylindrowej jednostce Bauscher D10, a w 1950 roku podczas wystawy przemysłowej DLG we Frankfurcie zaprezentowano wersję Ursusa Allrad wyposażoną w dwucylindrowy silnik MWM. Nowa jednostka osiągała moc 28 KM, co oznaczało znaczny wzrost w porównaniu z pierwotną wersją piętnastokonną. Zastosowanie mocniejszego silnika zwiększało potencjał ciągnika, szczególnie przy pracach wymagających większej mocy. Brakuje jednak informacji jak duża była skala produkcji tej wersji ani jakie dokładnie osiągi uzyskiwała w warunkach polowych.
Dlaczego niemiecki Ursus zmienił nazwę na Urus?
W historii przedsiębiorstwa z Wiesbaden nastąpiła jeszcze jedna interesująca zmiana. W 1950 roku zdecydowano się zastąpić nazwę Ursus określeniem Urus, a przez pewien czas obie nazwy funkcjonowały równolegle. Różnica dotyczyła nie tylko pisowni – łacińskie słowo ursus oznacza niedźwiedzia, natomiast urus odnosi się do tura, czyli wymarłego dzikiego przodka bydła domowego.
Jednym z możliwych powodów zmiany była chęć odróżnienia niemieckiego producenta od polskich zakładów Ursus, ale nie ma pewności, że właśnie ta okoliczność przesądziła o decyzji przedsiębiorstwa.








