Pod koniec lat 50. węgierscy konstruktorzy stanęli przed problemem, który wymagał zupełnie innego podejścia do budowy ciężkich ciągników. Maszyny gąsienicowe zapewniały dużą siłę uciągu, ale na piaszczystych glebach ich układy jezdne mocno się zużywały. Zamiast dalej rozwijać wyłącznie konstrukcje gąsienicowe, Węgrzy postawili na ogumione koła i napęd na wszystkie osie. Tak rozpoczęła się historia jednej z najbardziej charakterystycznych rodzin ciągników węgierskiego przemysłu, czyli Dutry D4K.
Zaczęło się od problemów z ciągnikami gąsienicowymi
W 1957 roku węgierski przemysł ciągnikowy znajdował się w okresie intensywnego rozwoju. Duże zapotrzebowanie na ciągniki z silnikami Diesla o mocy około 25 KM doprowadziło do powstania rodziny U-28, a maszyny te wykorzystywały silniki Csepel DT-213 i występowały w kilku odmianach przeznaczonych do różnych zastosowań. Jednocześnie poszukiwano sposobu na zastąpienie ciężkich ciągników gąsienicowych w niektórych pracach. Jak opisuje oficjalna historia Dutry, maszyny gąsienicowe o dużej sile uciągu nie sprawdzały się na piaszczystych glebach ze względu na znaczne zużycie układu jezdnego. Rozpoczęto więc prace nad nowoczesną rodziną ciągników na ogumionych kołach i od początku stosowano napęd na cztery koła oraz charakterystyczną konstrukcję z dużym obciążeniem przedniej części ciągnika.
Najpierw powstała Dutra UE-28
Pierwszym przedstawicielem nowego kierunku został zaprezentowany w 1958 roku ciągnik UE-28. Była to piąta odmiana rodziny U-28, ale wyróżniała się napędem na wszystkie koła – według oficjalnej historii marki właśnie ta wersja stała się najpopularniejszym przedstawicielem całej rodziny U-28. Doświadczenia z UE-28 zachęciły konstruktorów do zastosowania podobnych rozwiązań w znacznie większej maszynie, a szczególnie istotną rolę odegrał w tym János Korbuly. W 1959 roku, po dobrych doświadczeniach z UE-28, konstruktor doszedł do wniosku, że potrzebny jest ciągnik o większej mocy, od początku projektowany z napędem na wszystkie koła.
W tym samym okresie wykonano kołową wersję gąsienicowego ciągnika DL-70. Maszyna otrzymała ogumione koła, napęd na wszystkie osie oraz oznaczenie D-4K-70 i był to bezpośredni krok prowadzący do powstania właściwej Dutry D4K.
W 1961 roku pojawiła się właściwa Dutra D4K
D-4K-70 nie był jeszcze tym samym ciągnikiem, który później stał się rozpoznawalną Dutrą D4K, ponieważ konstrukcja została poważnie zmieniona. Na początku 1961 roku pojawił się seryjny D-4K, który w stosunku do D-4K-70 otrzymał między innymi całkowicie zmienioną stylistykę oraz kabinę operatora. Była to już rozwinięta konstrukcja przeznaczona do produkcji seryjnej, a tempo prac w zakładach Vörös Csillag Traktorgyár było wówczas bardzo duże – prototypy szybko rozwijano, kolejne rozwiązania trafiały do produkcji, a sama koncepcja ciężkiego ciągnika kołowego 4×4 okazała się bardzo udana.
D4K potrafiła wykorzystać ponad 70 proc. swojej masy do uciągu
Jedną z najciekawszych informacji dotyczących D4K jest fakt, że ciągnik był w stanie wykorzystać ponad 70 proc. swojej całkowitej masy jako siłę uciągu. Pod względem sprawności wykorzystania mocy na haku miał na różnych rodzajach gleby wypadać korzystniej od konstrukcji gąsienicowej i to właśnie zdolności trakcyjne były jednym z najważniejszych powodów dalszego rozwijania D4K. Produkcja szybko rosła, a według oficjalnych źródeł w 1964 roku powstało już 1400 egzemplarzy – jednocześnie pojawiła się potrzeba zwiększenia mocy ciągnika.
65 KM przestało wystarczać. Pojawił się sześciocylindrowy silnik
D4K-A dysponowała mocą 65 KM, ale konstrukcja rozwijała się w kierunku większych możliwości, dlatego zdecydowano się na zastosowanie sześciocylindrowego silnika Csepel o mocy 90 KM. Zwiększono również rozmiar kół i zastosowano opracowane na Węgrzech wspomaganie układu kierowniczego. Już w 1963 roku powstał prototyp D-4K-B wyposażony w sześciocylindrowego Csepela, który początkowo wyglądem mocno przypominał poprzednika, ale rok później przygotowano serię przedprodukcyjną o nowej stylistyce. Od 1965 roku D-4K-B całkowicie zastąpił wcześniejszą wersję w produkcji seryjnej.
Dutra zdobywała nagrody również poza Węgrami
Rodzina D4K nie pozostała konstrukcją znaną wyłącznie na rodzimym rynku. D4K-A zdobyła w 1962 roku dwa złote medale, natomiast wersja B została w 1966 roku wyróżniona tytułem najpiękniejszego produktu roku. Wariant z silnikiem Steyr zdobył z kolei pierwszą nagrodę na wystawie rolniczej, a serwis Dutra.hu wymienia także złote medale zdobyte w 1970 roku w NRD, austriackim Wels, Wiedniu i Moskwie. Istotny był również test przeprowadzony w 1963 roku przez instytut badań rolniczych w Wieselburgu w Austrii, gdzie ciągnik uzyskał pozytywną ocenę, która pozwalała na jego sprzedaż w państwach OECD.
Na bazie D4K-B powstała nawet Dutra-Steyr 110
Rozwój rodziny nie zakończył się na D4K-B, a już w 1968 roku pokazano Dutrę-Steyr 110, powstałą w ramach współpracy węgiersko-austriackiej. Podstawą maszyny pozostawał D4K-B, ale zastosowano sześciocylindrowy silnik firmy Steyr, wielotarczowe sprzęgło WOM oraz układ hydrauliczny Steyr-Bosch. Wprowadzano również zmiany w samym D4K-B, między innymi zmodyfikowany przedni most, nową deskę rozdzielczą i rozwiązania dotyczące układu zawieszenia oraz WOM. Eksperymentowano również z silnikami Perkins i Leyland-Pezetel – powstały nawet tylnonapędowe odmiany D4K-B oznaczone jako Dutra-4652 i 4654, ale nie weszły one do produkcji seryjnej.
D4K-B pozostała w produkcji niemal do końca historii Dutry
Na początku lat 70. sytuacja Vörös Csillag Traktorgyár zaczęła się zmieniać. Według oficjalnych źródeł powodem miały być decyzje polityczne i gospodarcze, w wyniku których stopniowo ograniczano produkcję kolejnych ciągników. Od 1972 roku w produkcji pozostały przede wszystkim wersje D4K-B, w tym podstawowa Dutra D4K-B, Dutra-Steyr 110 oraz D4K-B/Dutra-1000. Pojawiły się jeszcze projekty Dutra-1100 i Dutra-1300, jednak z powodu wysokich kosztów nie uruchomiono ich produkcji seryjnej.
W 1973 roku zdecydowano o przyłączeniu państwowego przedsiębiorstwa do Rába Magyar Vagon és Gépgyár, a produkcja pozostających jeszcze w ofercie ciągników Dutra zakończyła się latem 1975 roku. Historia D4K zatoczyła więc interesujące koło, a napęd na cztery koła, który pod koniec lat 50. był podstawą nowej koncepcji węgierskich konstruktorów, pozostał jednym z najbardziej charakterystycznych elementów tych potężnych maszyn.
Źródło: Dutra.hu
