Nasiona zawierające nawet 38 proc. oleju, stosunkowo niewielkie zapotrzebowanie na nawożenie i dobra tolerancja okresowych niedoborów wody. Takimi właściwościami wyróżnia się lalemancja iberyjska, mało znana roślina oleista. Choć jej uprawa może wydawać się interesującą alternatywą dla tradycyjnych gatunków, rolnicy muszą liczyć się z pewnym problemem dotyczącym zboiru nasion.
Lalemancja iberyjska. Co to za roślina?
Lalemancja iberyjska (Lallemantia iberica), nazywana również fałdzistką iberyjską, jest jednoroczną rośliną oleistą należącą do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae). Do tej samej rodziny zaliczają się między innymi mięta, melisa i szałwia. Roślina pochodzi z obszarów Azji Zachodniej i Kaukazu, a w przeszłości była uprawiana na większą skalę w krajach dawnego Związku Radzieckiego, gdzie wykorzystywano ją do pozyskiwania oleju przeznaczonego zarówno do celów spożywczych, jak i przemysłowych.
Lalemancja ma charakterystyczną, czworokanciastą łodygę oraz wąskie, lancetowate liście, wytwarza drobne kwiaty, a jej najcenniejszą częścią z gospodarczego punktu widzenia są nasiona. To właśnie ich skład sprawia, że gatunek ten może zainteresować producentów poszukujących alternatywnych roślin oleistych.
Nawet 38 proc. oleju w nasionach. Do czego można go wykorzystać?
Jedną z najważniejszych cech lalemancji iberyjskiej jest wysoka zawartość tłuszczu. Jej nasiona mogą zawierać nawet 38 proc. oleju, w którym znaczną część kwasów tłuszczowych stanowi kwas alfa-linolenowy należący do grupy omega-3. Szacuje się, że udział kwasu linolenowego w oleju może wynosić około 70 proc., a dzięki takiemu składowi surowiec znajduje zastosowanie nie tylko w przemyśle spożywczym, ale również w produkcji materiałów technicznych.
Olej z lalemancji charakteryzuje się właściwościami szybkoschnącymi. Może być wykorzystywany między innymi do produkcji farb olejnych, lakierów, preparatów do zabezpieczania drewna oraz linoleum. Z kolei w przemyśle spożywczym może służyć jako olej jadalny, wykorzystywany przede wszystkim na zimno, na przykład jako dodatek do sałatek i innych potraw.
Tak szerokie możliwości zastosowania sprawiają, że lalemancja jest interesującym surowcem dla różnych gałęzi przemysłu. Sama wysoka zawartość oleju nie przesądza jednak o opłacalności produkcji, a istotne znaczenie mają również uzyskiwany plon oraz możliwości sprzedaży nasion.
Lalemancja iberyjska potrzebuje niewiele nawozu
Kolejną zaletą tej rośliny są stosunkowo niewielkie wymagania nawozowe. W zaleceniach uprawowych opracowanych na podstawie doświadczeń rolniczych wskazuje się, że dawka startowa azotu wynosząca 20–30 kg N/ha może być wystarczająca. Co ciekawe, zwiększanie nawożenia azotowego nie zawsze przekładało się na wzrost plonowania, a nadmierne dawki mogą sprzyjać wyleganiu roślin, a tym samym utrudniać późniejszy zbiór.
Nie oznacza to jednak, że lalemancja może być uprawiana całkowicie bez nawożenia. Znaczenie ma zasobność gleby, szczególnie w fosfor, potas i magnez, a potrzeby nawozowe należy rozpatrywać w ramach całego płodozmianu.
Istotną właściwością gatunku jest również tolerancja na niedobory wody. Lalemancja zaliczana jest do roślin oleistych stosunkowo dobrze radzących sobie w suchych warunkach, dlatego może zwracać uwagę gospodarstw zmagających się z okresowymi deficytami opadów. Nie jest jednak odporna na wszystkie niekorzystne warunki atmosferyczne. Najlepiej rozwija się na stanowiskach słonecznych, na glebach o odpowiednim odczynie i dobrej przepuszczalności, a nadmierna wilgotność, zastoiska wodne oraz chłodna, deszczowa pogoda mogą zwiększać zagrożenie chorobami, w tym zgnilizną łodyg.
Jak wygląda siew i uprawa lalemancji iberyjskiej?
Lalemancja iberyjska ma stosunkowo krótki okres wegetacji, wynoszący około 90–120 dni, a w warunkach Europy Środkowej uprawiana jest jako roślina jara. Wysiew można przeprowadzać wiosną, zwykle w marcu lub kwietniu, zależnie od przebiegu pogody i warunków glebowych. Do siewu można wykorzystać tradycyjny siewnik zbożowy, a norma wysiewu wynosi 15–18 kg nasion na hektar, przy głębokości umieszczenia nasion w glebie wynoszącej 2–3 cm.
W sprzyjających warunkach wschody następują po około jednym do dwóch tygodni. Roślina rozwija się stosunkowo szybko, co pozwala jej konkurować z częścią chwastów. INARO (Informationssystem Nachwachsende Rohstoffe) twierdzi, że możliwe jest uzyskanie około 1,5–2 ton oczyszczonych nasion z hektara (są to jednak wartości orientacyjne, a nie gwarantowany poziom plonowania), a wyniki zależą od warunków siedliskowych, pogody i przebiegu uprawy.
Zbiór lalemancji iberyjskiej może sprawiać problemy
Pomimo korzystnych właściwości lalemancja ma również słabszą stronę, a jednym z największych wyzwań jest prawidłowe wyznaczenie terminu zbioru. Problem wynika przede wszystkim z nierównomiernego dojrzewania nasion oraz ich podatności na osypywanie. Zbyt długie pozostawienie dojrzałych roślin na polu może prowadzić do strat jeszcze przed rozpoczęciem pracy kombajnu. W związku z tym zbiór zaleca się przeprowadzać przed całkowitym dojrzeniem wszystkich nasion, a odpowiedni moment następuje wtedy, gdy mniej więcej połowa nasion w głównym kwiatostanie przybiera brązową barwę. W tym czasie część zielonych elementów rośliny może pozostawać jeszcze niedojrzała, co oznacza to konieczność znalezienia kompromisu między dojrzałością nasion, a ograniczeniem strat powodowanych ich osypywaniem.
Sam zbiór można przeprowadzić tradycyjnym kombajnem zbożowym, po odpowiednim dostosowaniu jego ustawień. Nasiona wymagają następnie oczyszczenia, a w razie nadmiernej wilgotności również suszenia, a za optymalną wilgotność przechowywanego surowca przyjmuje się około 9 proc.







