Rada UE ustaliła swoje stanowisko w sprawie Omnibusa X. Jeśli zostanie ono utrzymane w rozmowach z europarlamentem, środki ochrony roślin mogą być zatwierdzane na dużo dłużej niż dziś, a preparaty niskiego ryzyka nawet bezterminowo. Na gotowe przepisy trzeba jednak jeszcze poczekać.
Państwa członkowskie zamknęły 30 września 2026 r. etap prac nad pakietem uproszczeń dotyczących bezpieczeństwa żywności i pasz. Ambasadorowie krajów UE w Coreper II zatwierdzili mandat negocjacyjny Rady. Teraz czas na rozmowy z Parlamentem Europejskim. Dla gospodarstw najwięcej znaczą propozycje dotyczące ochrony roślin.
Dłuższe zatwierdzenia substancji czynnych i środków
Rada chce wydłużyć okresy, na jakie dopuszcza się substancje czynne i zawierające je środki ochrony roślin:
- preparaty niskiego ryzyka mają być zatwierdzane bez limitu czasowego,
- w pozostałych przypadkach pierwsze zatwierdzenie ma obowiązywać 15 lat, a każde kolejne 25 lat (z wyjątkami).
W zamian zaostrzono nadzór. EFSA ma cyklicznie sprawdzać, czy w nowej literaturze i danych z monitoringu nie pojawiły się sygnały, które podważają wcześniejsze oceny. Rada zapowiada też ostrożniejsze podejście do substancji zaklasyfikowanych jako rakotwórcze, mutagenne lub toksyczne dla rozrodczości w kategorii 2.
Biopreparaty bez kolejki i nie tylko
Wnioski dotyczące substancji do biologicznej ochrony roślin mają być rozpatrywane poza standardową kolejnością, jeszcze przed decyzją o zatwierdzeniu. Rada argumentuje, że chodzi o zachętę do inwestowania w alternatywy dla chemii.
Dodatkowo producenci środków ochrony roślin dłużej będą chronić wyniki swoich badań przed wykorzystaniem przez konkurencję. W przypadku preparatów standardowych okres ten wzrośnie z 10 do 13 lat, a dla środków niskiego ryzyka z 13 do 15. Dokumentacja trafi do nowej, wspólnej bazy unijnej.
Produkty z importu: koniec tolerancji dla wycofanych substancji
Osobny element pakietu dotyczy żywności i pasz spoza Unii. Jeśli znajdą się w nich ślady substancji, które w UE wycofano ze względu na szczególną szkodliwość, towar nie wejdzie na rynek. Limity pozostałości (NDP) mają być obniżane do praktycznie niewykrywalnego poziomu, ale dopiero po analizie skutków.
Rada dopisała do tej grupy również substancje, których zastosowanie stanowi niedopuszczalne zagrożenie dla pszczół lub wód gruntowych. Dopuszcza też okres przejściowy dla towarów wyprodukowanych według dawnych norm, żeby uniknąć marnowania żywności.
Pozostałe zmiany
Zatwierdzenia substancji w produktach biobójczych też mają być dłuższe: do 15 lat na start i do 25 lat przy odnowieniach.
W paszach Komisja proponuje odejście od cyklicznego odnawiania zezwoleń dla większości dodatków. Zmiany w już wydanych zezwoleniach mają przebiegać szybciej, a część informacji będzie można podawać w formie cyfrowej.
Rada poparła też rozdzielenie produktów fermentacji od GMO: jeśli powstają z udziałem zmodyfikowanych mikroorganizmów, nie będą uznawane za żywność lub paszę z GMO. Komisja ma opracować wytyczne, które ograniczą ilość pozostałości po takich mikroorganizmach w gotowych produktach.
Co dalej?
Prezydencja Rady zacznie negocjacje z Parlamentem Europejskim, gdy ten sformułuje własne stanowisko. Strony chcą dojść do wstępnego porozumienia w sprawie całego pakietu do końca 2026 r. Do tego czasu zapisy, w tym długość zatwierdzeń i lista wyjątków, mogą się zmienić.
Źródło: Rada Unii Europejskiej, Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin
