Odmiany kukurydzy na kiszonkę – prawidłowy dobór to pierwszy krok w kierunku wysokiego plonu i dobrej jakości kiszonki. Analizujemy wyniki plonowania poszczególnych kreacji oraz sprawdzamy możliwości, jakie daje najnowszy postęp hodowlany.

Bez ciepła i wody ani rusz

Kukurydza od momentu siewu narażona jest na niskie temperatury powietrza i lokalne przymrozki. Dobry wigor początkowy sprawia, że rośliny lepiej znoszą te niekorzystne czynniki oraz szybciej się rozwijają. Ma to wpływ na lepsze wyrównanie plantacji i zniwelowanie braków w obsadzie.

Najwyższe zapotrzebowanie roślin na wodę występuje w okresie kwitnienia. Brak opadów i upały nie pozwalają na pokrycie ich potrzeb, co wiąże się ze słabszym zawiązywaniem kolb i gorszym ich zaziarnieniem, w efekcie przyczyniając się do zmniejszenia potencjału plonowania. 

Trudny sezon 

Tegoroczny sezon nie był łaskawy dla uprawy kukurydzy w Polsce. Chłodna wiosna w wielu lokalizacjach przesuwała terminy siewu. Następnie niezbyt upalne lato często nie pozwalało nadrobić opóźnień w rozwoju roślin. Na północy kraju plantacje musiały mierzyć się z dużymi opadami deszczu, podczas gdy w pozostałych rejonach występowały okresowe deficyty wody.

Wyzwania w hodowli

Głównym wyzwaniem współczesnej hodowli roślin jest uzyskanie odmian wysoko i przede wszystkim stabilnie plonujących w różnych warunkach. Trafny dobór odmiany do konkretnego stanowiska i warunków klimatycznych w danej lokalizacji ma ogromne znaczenie i decyduje o powodzeniu uprawy.

Kluczowa liczba FAO

W Polsce szczególne znaczenie przy wyborze kreacji mają warunki klimatyczno-glebowe. Kukurydza jako roślina ciepłolubna wymaga ścisłej rejonizacji, a więc dopasowania odmiany do danego rejonu na podstawie jej klasy wczesności, czyli liczby FAO. Im ta liczba mniejsza, tym odmiana jest wcześniejsza, a jej okres wegetacyjny jest krótszy.

Odmiana kiszonkowa – czyli jaka?

Odmiany kukurydzy z przeznaczeniem na kiszonkę powinny charakteryzować się: 

– odpowiednim plonem świeżej masy, 

– dużym plonem ogólnym suchej masy, z dużym udziałem kolb i wysoką koncentracją energii, 

– wczesnością odpowiednią do zamierzonego terminu zbioru: w środkowej części kraju przy przeciętnym przebiegu pogody dojrzałość kiszonkową odmiany wczesne osiągają już na początku września, a nawet w końcu sierpnia, natomiast odmiany późniejsze, bardziej plenne – pod koniec września,

– wysoką strawnością wegetatywnych części roślin, ponieważ masa łodyg i liści o wyższej strawności jest efektywniej wykorzystywana przez bydło.

Ponadto, jako uniwersalne kryteria doboru do uprawy należy uwzględnić następujące cechy fizjologiczne i odpornościowe odmian: 

– reakcja na chłody i niekorzystne zjawiska w początkowej fazie wzrostu, 

– podatność na choroby,

– reakcja odmian na szkodniki.

Odmiana warta uwagi – SM Zadra

SM Zadra FAO 250 – odmiana stworzona z myślą o uzyskaniu najwyższej jakości kiszonki. W badaniach PDO COBORU 2025 osiągnęła nawet do 127,3% plonu ogólnego suchej masy oraz 128% świeżej masy w porównaniu do wzorca. Rośliny charakteryzują się bujnym wzrostem (ponad 3m), silnym ulistnieniem i zdrowym pokrojem, co gwarantuje wysoką zawartość energii w kiszonce. Dzięki wysokiemu wigorowi początkowemu SM Zadra szybko rozpoczyna wegetację, dobrze znosi chłody wczesnowiosenne i okresowe niedobory wody.

Setki, a nawet tysiące odmian

Corocznie przybywa wiele nowych kreacji kukurydzy. Dotyczy to zarówno rynku nasiennego, jak i Krajowego rejestru. Na liście krajowej w listopadzie 2025 r. figurowało 317 odmian (229 z hodowli zagranicznych oraz 88 krajowych). Od momentu wstąpienia do UE również w Polsce można uprawiać odmiany pochodzące ze Wspólnotowego Katalogu Odmian Roślin Rolniczych (CCA). Znajduje się w nim ponad 6 tysięcy kreacji kukurydzy. 

Rozeznanie w przydatności odmian z CCA dla warunków naszego kraju jest stosunkowo małe. Znaczna ilość sprowadzanych odmian przechodzi u nas badania fragmentaryczne lub nie przechodzi ich wcale. Dlatego należy zachować ostrożność – coroczny zakup materiału siewnego nie może być przypadkowy, tylko stanowić wybór podparty wynikami pochodzącymi z wiarygodnego źródła.

PDO kluczowym źródłem wiedzy

Przy podejmowaniu decyzji warto wspomagać się wynikami doświadczeń prowadzonych w ramach Porejestrowego Doświadczalnictwa Odmianowego (PDO). Ten system doświadczalnictwa koordynowany jest przez Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych (COBORU) we współpracy z Polskim Związkiem Producentów Kukurydzy (PZPK). Przedmiotem badań są odmiany wpisane do Krajowego rejestru, które znajdują się w ofercie handlowej firm nasiennych bądź będą dostępne w nadchodzących latach. 

Dodatkowo w sieci doświadczeń PDO badane są też odmiany z CCA, które uzyskały pozytywne wyniki we wcześniejszych, dwuletnich badaniach rozpoznawczych prowadzonych w kilku miejscowościach. 

Trzy grupy wczesności 

Standardowe doświadczenia porejestrowe prowadzi się w trzech grupach wczesności (wczesna, średnio wczesna i średnio późna). Przy podziale na grupy kierowano się  wynikami odmian w poprzednich latach badań. Wczesną stanowią odmiany o FAO do 230. Kolejna, średnio wczesna grupa obejmuje odmiany o FAO w przedziale 240–250. Odmiany należące do grupy późnej mają FAO 260 i więcej.

Przeanalizowano 45 odmian

W 2025 roku  założono 21 doświadczeń z 45 odmianami kiszonkowymi.  W podziale  na grupy wczesności badano: 6 odmian w grupie wczesnej, 26 odmian w grupie średnio wczesnej oraz 13 odmian w średnio późnej. Są to odmiany zarejestrowane w ostatnich kilku latach oraz odmiany pochodzące ze wspólnotowego katalogu (CCA), które po dwóch latach badań rozpoznawczych zostały włączone do badań porejestrowych.

Istotna sucha masa

W doświadczeniach na kiszonkę plon ogólny świeżej masy w grupie wczesnej wyniósł 533 dt z ha i był o zaledwie 3 dt z ha większy od plonów z roku 2024, a plon ogólny suchej masy w tej grupie wyniósł 176 dt z ha (niższy od roku 2024 o 13 dt z ha). 

Plon ogólny świeżej masy w grupie średnio wczesnej wyniósł 562 dt z ha (o 4 dt z ha mniej w porównaniu z 2024 rokiem), a plon ogólny suchej masy był identyczny jak w roku ubiegłym – 183 dt z ha. 

Grupa późna osiągnęła plon świeżej masy na poziomie 566 dt/ha (niższy niż w ubiegłym roku o 14 dt/ha), a plon suchej masy 185 dt z ha (niższy o 21 dt/ha). 

Średnia zawartość suchej masy wyniosła 33,4% dla grupy wczesnej, 32,9% średnio wczesnej i 33,1% w grupie średnio późnej.

Wyniki odmian wpisanych do Krajowego rejestru i niektórych z katalogu unijnego (CCA – *) uczestniczących w doświadczeniach zamieszczono w załączonej tabeli.

Doświadczenia PDO – odmiany kukurydzy na kiszonkę