Bydło galloway należy do najstarszych ras mięsnych wywodzących się z Wielkiej Brytanii. Jej historia sięga czasów, z których zachowało się niewiele dokumentów hodowlanych i często określana jest mianem rasy starożytnej. Zwierzęta te wyróżniają się gęstą, dwuwarstwową sierścią, naturalną bezrożnością oraz zdolnością do wykorzystywania pastwisk o stosunkowo niskiej wartości paszowej. Dzięki odporności na trudne warunki atmosferyczne i dobrym cechom matecznym rasa znalazła zastosowanie w ekstensywnej produkcji wołowiny.
Pochodzenie bydła galloway. Jedna z najstarszych ras Szkocji
Nazwa rasy pochodzi od regionu Galloway, położonego w południowo-zachodniej Szkocji. Historycznie obszar ten obejmował znacznie większe terytorium niż współcześnie, a jego mieszkańcy od wieków zajmowali się wypasem bydła. Pochodzenie samych zwierząt nie zostało dokładnie ustalone, jednak badacze historii brytyjskiego rolnictwa są zgodni, że galloway należy do bardzo starych populacji bydła rozwijających się na Wyspach Brytyjskich.
Warunki środowiskowe południowej Szkocji miały istotny wpływ na kształtowanie cech tej rasy. Wilgotny klimat, silne wiatry znad morza, rozległe wrzosowiska i pagórkowate tereny wymagały od zwierząt dużej wytrzymałości, ponieważ bydło musiało radzić sobie z okresowymi niedoborami wartościowej paszy oraz niskimi temperaturami, dlatego przez kolejne pokolenia utrwalały się cechy sprzyjające przetrwaniu w takim środowisku. Pierwotnie zwierzęta te określano jako czarne bydło z Galloway, które charakteryzowało się ciemnym umaszczeniem i gęstą, często falującą sierścią, która zapewniała ochronę przed deszczem oraz chłodem. Z czasem zaczęto zwracać większą uwagę na ich cechy użytkowe, a miejscowa populacja stała się podstawą współczesnej rasy mięsnej.
Historia hodowli bydła galloway
Najstarsze przekazy dotyczące bydła z południowej Szkocji koncentrowały się przede wszystkim na jakości mięsa. Już w XVI wieku historycy opisywali zwierzęta utrzymywane w regionie Galloway, zwracając uwagę na delikatność i walory smakowe pozyskiwanej z nich wołowiny. Wśród autorów takich relacji wymieniani są Hector Boece oraz Abraham Ortelius, którego opracowania odnosiły się między innymi do bydła z obszaru Carrick.
W kolejnych stuleciach hodowla nabierała coraz większego znaczenia gospodarczego. Miejscowi rolnicy sprzedawali bydło do Anglii, gdzie zwierzęta trafiały na pastwiska przeznaczone do końcowego opasu, a następnie kierowano je na rynek mięsny Smithfield w Londynie, który przez długi czas pozostawał jednym z najważniejszych ośrodków handlu bydłem w Wielkiej Brytanii. Rozwój hodowli wiązał się również z selekcją zwierząt pozbawionych rogów. Chociaż historyczne przekazy wskazują, że w dawnych populacjach występowały zarówno osobniki rogate, jak i bezrożne, hodowcy stopniowo zaczęli preferować tę drugą cechę, a w rezultacie naturalna bezrożność stała się jednym z najbardziej charakterystycznych wyróżników rasy.
Istotnym wydarzeniem w historii galloway był pożar Highland Agricultural Museum w Edynburgu w 1851 roku, podczas którego zniszczeniu uległy wcześniejsze materiały hodowlane i zapisy rodowodowe, a odtwarzanie dokumentacji nabrało znaczenia w następnych dziesięcioleciach. W 1862 roku ukazała się księga hodowlana obejmująca bydło bezrożne, w tym galloway oraz aberdeen angus. Natomiast w 1878 roku Galloway Cattle Society of Great Britain rozpoczęło prowadzenie własnej dokumentacji rodowodowej, co pozwoliło na bardziej uporządkowaną selekcję i rozwój hodowli czystorasowej.
Jak wygląda bydło galloway? Charakterystyka rasy
Najbardziej rozpoznawalną cechą bydła galloway jest długa, gęsta sierść, złożona z dwóch warstw. Zewnętrzną tworzą stosunkowo szorstkie włosy okrywowe, które ograniczają przenikanie deszczu i chronią przed wiatrem, a pod nimi znajduje się miękki, obfity podszerstek, odpowiadający za izolację termiczną.
Takie okrycie włosowe pozwala zwierzętom dobrze znosić niskie temperatury, szczególnie gdy mają dostęp do odpowiedniej ilości paszy oraz suchego miejsca odpoczynku. W odróżnieniu od wielu innych ras mięsnych galloway nie potrzebuje bardzo grubej warstwy tłuszczu podskórnego do ochrony przed chłodem.
Najczęściej spotykane jest umaszczenie czarne, jednak w obrębie rasy występują również inne odmiany barwne:
- Czarna – najbardziej charakterystyczna i rozpowszechniona.
- Ruda – o sierści w odcieniach czerwieni i brązu.
- Dun – obejmująca odcienie szarobrązowe, srebrzyste i jasnobrązowe.
- Biała – z ciemniejszą pigmentacją wybranych części ciała.
- Belted Galloway – odmiana wyróżniająca się szerokim białym pasem otaczającym tułów, traktowana w wielu organizacjach hodowlanych jako odrębna rasa.
Zwierzęta mają zwartą budowę, dobrze rozwinięte umięśnienie i stosunkowo krótkie kończyny, a ich sylwetka jest przystosowana do użytkowania mięsnego, a mocne nogi i racice ułatwiają przemieszczanie się po nierównym terenie.
Ile waży krowa i byk rasy galloway?
Galloway zalicza się do ras mięsnych średniego kalibru, chociaż masa dorosłych zwierząt może znacznie różnić się w zależności od płci, wieku, pochodzenia hodowlanego i sposobu żywienia. Dorosłe krowy osiągają zazwyczaj masę od około 450 do 680 kg, natomiast byki mogą ważyć od 770 do ponad 1000 kg. W praktyce wiele zwierząt utrzymywanych w gospodarstwach ekstensywnych osiąga masę bliższą dolnym wartościom tych przedziałów, ponieważ ich wzrost i kondycja zależą od dostępności paszy.
Cielęta rodzą się stosunkowo niewielkie, a w historycznych charakterystykach rasy podawano przeciętną masę urodzeniową wynoszącą około 34–36 kg, choć rzeczywiste wartości mogą być niższe lub wyższe. Umiarkowana masa noworodków jest jedną z cech sprzyjających łatwym wycieleniom.
Galloway to bydło przystosowane do trudnych warunków
Jedną z największych zalet rasy jest możliwość efektywnego wykorzystywania użytków zielonych, na których utrzymanie bardziej wymagających zwierząt mogłoby być mniej opłacalne. Gallowaye potrafią pobierać paszę z naturalnych pastwisk, w tym roślinność o większej zawartości włókna i niższej wartości pokarmowej.
Nie oznacza to jednak, że mogą być utrzymywane bez odpowiedniego żywienia, ponieważ nawet odporne rasy potrzebują wystarczającej ilości energii, białka, składników mineralnych oraz stałego dostępu do wody, a w okresach niedoboru paszy pastwiskowej konieczne jest uzupełnianie dawki pokarmowej, szczególnie u krów cielnych i karmiących.
Odporność na niesprzyjającą pogodę sprawia, że rasa dobrze nadaje się do całorocznego utrzymywania na zewnątrz, pod warunkiem zapewnienia właściwego dobrostanu – zwierzęta powinny mieć możliwość schronienia przed skrajnymi warunkami atmosferycznymi, a także dostęp do suchego podłoża. Co ciekawe, mimo szkockiego pochodzenia galloway jest utrzymywany również w regionach o cieplejszym klimacie, a w takich warunkach szczególnego znaczenia nabierają zacienienie, dostęp do wody oraz ograniczanie stresu cieplnego.
Rozród i cechy mateczne krów galloway
Hodowcy cenią tę rasę za dobrą płodność, opiekuńczość samic oraz stosunkowo niewielką częstotliwość trudnych porodów. Krowy zazwyczaj wykazują silny instynkt macierzyński, a zdrowe cielęta po urodzeniu szybko podejmują próby wstawania i pobierania siary.
Galloway jest również uznawany za rasę długowieczną, a w sprzyjających warunkach krowy mogą pozostawać aktywne rozpłodowo przez kilkanaście lat, co ogranicza konieczność częstej wymiany samic w stadzie podstawowym. Długość użytkowania zależy jednak od zdrowia, żywienia, płodności i warunków utrzymania.
Dla gospodarstw specjalizujących się w produkcji cieląt odsadkowych istotne znaczenie ma również zdolność krów do odchowywania potomstwa na pastwiskach, ponieważ dobre cechy mateczne mogą ograniczać nakłady pracy związane z nadzorem nad wycieleniami, choć nie eliminują potrzeby regularnej kontroli zwierząt.
Jakie usposobienie ma bydło galloway?
Rasa galloway często jest charakteryzowana jako zwierzęta spokojne i stosunkowo łatwe w obsłudze, a już XIX-wieczny autor publikacji o hodowli bydła William Youatt zwracał uwagę na ich łagodny temperament, uznając go za istotną zaletę użytkową. Jednocześnie krowy mogą wykazywać zdecydowane zachowania obronne, zwłaszcza w obecności młodych cieląt, a w sytuacji zagrożenia ze strony psów lub innych zwierząt osobniki przebywające w stadzie mogą reagować wspólnie, próbując odstraszyć intruza. Spokojne usposobienie nie oznacza zatem całkowitego braku zagrożenia dla człowieka, a podczas obsługi bydła należy zachować ostrożność, szczególnie w przypadku buhajów oraz krów bezpośrednio po wycieleniu.
Produkcja wołowiny z bydła galloway
Galloway jest rasą typowo mięsną, wykorzystywaną przede wszystkim w systemach opartych na wypasie, a jej zaletą jest możliwość uzyskiwania wartościowych tusz bez konieczności prowadzenia bardzo intensywnego opasu z dużym udziałem pasz treściwych. W tradycyjnych opisach hodowlanych wskazywano, że odpowiednio opasione zwierzęta mogą dostarczać tusze o masie około 270–340 kg. Wynik zależy jednak od wieku uboju, masy żywej, płci oraz intensywności żywienia, a w systemach opartych na paszy objętościowej okres potrzebny do osiągnięcia docelowej masy może być dłuższy niż przy intensywnym opasie.
Wołowina pochodząca od galloway jest ceniona za walory smakowe, soczystość i kruchość. Historyczne relacje dotyczące szkockiego bydła wielokrotnie podkreślały wysoką jakość mięsa, a późniejsze badania porównawcze USDA obejmowały również ocenę cech kulinarnych mieszańców tej rasy.
Bydło galloway w Ameryce Północnej
Rozwój hodowli poza Europą rozpoczął się w XIX wieku, a za jeden z pierwszych udokumentowanych importów galloway do Ameryki Północnej uznaje się sprowadzenie zwierząt do Kanady w 1853 roku przez braci Graham z Toronto. W 1866 roku bydło tej rasy trafiło również do Michigan State College w Lansing, a w kolejnych latach zainteresowanie szkockimi zwierzętami rosło, ponieważ ich odporność i zdolność do użytkowania pastwiskowego odpowiadały potrzebom części amerykańskich gospodarstw.
W 1882 roku powstało American Galloway Breeders Association, a rok później opublikowano pierwszy tom północnoamerykańskiej księgi hodowlanej. Organizacja zajęła się rejestracją zwierząt, dokumentowaniem rodowodów oraz promowaniem rasy wśród hodowców. Z czasem rozwijano również programy oceny użytkowości, obejmujące cechy wzrostu, rozrodu i wartości rzeźnej. Współczesna selekcja może wykorzystywać między innymi dane rodowodowe, pomiary ultrasonograficzne oraz szacowane wartości hodowlane.
Czy hodowla bydła galloway jest opłacalna?
Ekonomiczny potencjał tej rasy wynika przede wszystkim z możliwości wykorzystania trwałych użytków zielonych i ograniczenia części nakładów związanych z intensywnym żywieniem. Galloway może być interesującym rozwiązaniem dla gospodarstw dysponujących rozległymi pastwiskami, również na terenach pagórkowatych lub mniej urodzajnych.
Znaczenie ma także długowieczność krów, ponieważ może obniżać koszty odnowy stada. Dobre cechy mateczne oraz naturalna bezrożność ułatwiają organizację hodowli, choć nie zastępują właściwego nadzoru weterynaryjnego i zootechnicznego. O opłacalności decydują jednak lokalne ceny cieląt i żywca, koszty utrzymania pastwisk, dostępność paszy zimowej oraz możliwości sprzedaży wołowiny. W gospodarstwach nastawionych na intensywny opas inne rasy mogą zapewniać szybsze przyrosty i większą masę końcową, dlatego wybór galloway powinien uwzględniać przyjęty system produkcji.
Szczególnie interesujące może być wykorzystanie tej rasy w gospodarstwach prowadzących ekstensywny wypas, produkcję wołowiny pastwiskowej lub utrzymujących bydło w celu gospodarowania trwałymi użytkami zielonymi. W takich warunkach odporność, niewielkie wymagania środowiskowe i dobre wykorzystanie roślinności pastwiskowej mogą stanowić istotną przewagę.
Źródło: https://breeds.okstate.edu/cattle/galloway-cattle
