Strona główna Blog Strona 11

Glifosat i GMO w USA są powszechne. Dlaczego w Europie budzi tyle kontrowersji?

0

Glifosat, wzbudzający liczne kontrowersje w Polsce i UE, za Atlantykiem cieszy się dużą popularnością nie wzbudzając przy tym większych emocji. 

Amerykański farmer zapytany dlaczego stosuje glifosat najczęściej odpowie prosto – „bo działa”.

W kraju, gdzie ten środek nie ma tak wielu przeciwników i nie cieszy się tak złą sławą traktowany jest jak każdy inny herbicyd. A skoro jest stosunkowo tani, wygodny i skuteczny to dlaczego z niego nie skorzystać? 

Profesor Tomasz Piechota o szkodliwości glifosatu

Toksyczność glifosatu. Co mówią badania?

Glifosat powszechnie postrzegany jest jako wielkie zagrożenie dla zdrowia. W znacznych dawkach oczywiście jest trujący dla ludzi i zwierząt, jednak aby doszło do poważnego zatrucia trzeba się „postarać”.

Ustaliliśmy już, że w Stanach Zjednoczonych wykorzystanie Roundupu jest powszechne. Nie oznacza to jednak, że jego szkodliwość nie jest monitorowana.

Podobnie jak w Unii Europejskiej państwowe organizacje prowadzą odpowiednie badania i na ich podstawie ustalane są regulacje. 

U.S. Environmental Protection Agency (Agencją ochrony środowiska Stanów Zjednoczonych) w skali toksyczności umieszcza glifosat w kategorii III, gdzie kategoria I jest najbardziej toksyczna, a IV najmniej, zatem jego toksyczność określa się jako umiarkowaną.

Nie jest to substancja lotna, więc zagrożenie zatruciem przez opary jest pomijalne. 

Jeśli chodzi o przyjęcie substancji doustnie (nie chodzi tu o żywność, która wsześniej miała styczność z Roundupem) badania na szczurach pozwoliły ustalić dawkę śmiertelną powyżej 4,3 g/kg masy ciała dla 50% populacji.

Warto przy tym zaznaczyć, że po siedmiu dniach w organizmie pozostawało poniżej 1% przyjętej substancji, zatem nie akumuluje się ona w ilościach, które po czasie mogłyby stwarzać zagrożenie. 

Zatrucia glifosatem u ludzi – co pokazują dane?

W NPIC (Państwowe Centrum Informacji o Pestycydach) przeprowadzono analizę 80 przypadków zatruć glifosatem u ludzi.

7 z nich doprowadziło do śmierci, jednak istotne jest, że aż 79 z badanych przypadków było próbami samobójczymi, a więc celowym przyjęciem niebezpiecznie wysokiej dawki.

W pozostałych przypadkach stwierdzono uszkodzenia przewodu pokarmowego. 

Czy glifosat gromadzi się w organizmie?

NPIC przez 8 miesięcy regularnie badało pracowników szkółki leśnej, którzy stosowali glifosat. W żadnej z 355 próbek nie wykryto śladów substancji, nawet po tygodniu codziennego opryskiwania przez 6 godzin dziennie. 

Przebadano również farmerów z Karoliny Południowej i Minnesoty. U 60% badanych wykryto 1 część glifosatu na miliard części moczu, ze średnią geometryczną 3ppb.

Farmerzy nie stosujący rękawic gumowych podczas prac mieli wyższą średnią zawartość, a najwyższy wynik to 233ppb. 

GMO i technologia Roundup Ready – jak działają?

Technologia Roundup Ready należy do najbardziej powszechnych typów GMO w roślinach uprawnych. Polega ona na wszczepieniu do rośliny odpowiedniego genu pozyskanego z bakterii naturalnie odpornych na glifosat.

Rozpowszechnienie się tej technologii uczyniło glifosat znacznie wygodniejszym w stosowaniu. 

Zastosowanie tak zmodyfikowanego materiału siewnego pozwala na stosowanie Roundupu okresach, gdy roślina konwencjonalna byłaby narażona na jego działanie, co oczywiście znacznie ułatwia to ochronę przed chwastami. 

Większość Amerykańskich rolników wybiera tą technologię właśnie ze względu na wygodę. Uznają, że o około połowę droższy materiał siewny GMO długoterminowo „zarabia” na siebie przez łatwiejszą ochronę. 

Część rolników rezygnuje z wykorzystania GMO, jednak są to przede wszystkim gospodarstwa ekologiczne i sprzedające do firm produkujące produkty „non GMO”.

W drugim przypadku sami rolnicy uważają takie produkty raczej za strategię marketingową i nie są przywiązani do roślin konwencjonalnych.

Zdarza się nawet, że ten sam rolnik na jednym polu uprawia roślinę konwencjonalną, a na innym genetycznie modyfikowaną. 

Skąd zakaz stosowania GMO w Polsce?

W Polsce obowiązuje zakaz uprawy roślin genetycznie modyfikowanych. Nie oznacza to jednak, że tego typu produkty do naszego kraju nie trafiają.

Polska, podobnie jak reszta Unii Europejskiej w dużej mierze uzależniona jest importowanych pasz, które już mogą zawierać rośliny GMO. W przypadku śruty sojowej udział materiału zawierającego rośliny GMO przekracza 90% importu.

Skoro Ameryka od lat z powodzeniem stosuje te technologie nasuwa się pytanie, dlaczego w Polsce wywołują one tak duże kontrowersje.

Być może jeszcze raz zastanowić się, czy strach przed GMO jest uzasadniony. Przecież import takich roślin jest powszechny, więc taki materiał i tak trafia na polskie gospodarstwa.

Obsługa plandeki na przyczepie może być ryzykowna. Jest sposób, by ograniczyć zagrożenie

0

Rozwijanie i zwijanie plandeki na przyczepie rolniczej nie zawsze jest wygodne, szczególnie gdy trzeba jednocześnie utrzymywać równowagę i operować mechanizmem jedną ręką. W nowych platformach obsługowych zastosowano rozwiązanie, które ma ograniczyć ryzyko upadku i ułatwić pracę podczas zbiorów. Co dokładnie się zmieniło?

Jedna ręka do pracy, druga do utrzymania równowagi. Tak wyglądał problem

Podczas żniw i innych prac związanych z transportem płodów rolnych obsługa plandeki jest jedną z czynności regularnie wykonywanych przez operatora przyczepy. W przypadku przyczep burtowych i skorupowych JOSKIN dostęp do plandeki zapewnia platforma obsługowa umieszczona z przodu skrzyni ładunkowej.

W dotychczasowej konstrukcji platforma znajdowała się po lewej stronie drabinki i była zabezpieczona tylko z jednej strony. Choć zapewniała stosunkowo dużo miejsca, podczas niektórych czynności operator musiał utrzymywać równowagę, jednocześnie rozwijając lub zwijając plandekę. Szczególnie problematyczna mogła być obsługa osłony przesuwanej z prawej strony przyczepy w kierunku lewej.

Barierki z trzech stron. Co zmieniono na platformie przyczepy?

W nowej konstrukcji JOSKIN zastosował platformę zabezpieczoną z trzech stron.

Dodatkowe osłony mają ograniczać ryzyko upadku podczas pracy na wysokości i pozwalać operatorowi przyjąć stabilniejszą pozycję. Dzięki temu podczas obsługi plandeki użytkownik może korzystać z obu rąk, zamiast jedną z nich wykorzystywać do podtrzymywania się.

Zmiana dotyczy zatem nie tylko samej wygody, ale przede wszystkim organizacji pracy przy przykrywaniu i odkrywaniu skrzyni ładunkowej.

Drabinka trafiła na środek. Dlaczego zmieniono jej położenie?

Drugą istotną zmianą jest nowe umiejscowienie drabinki prowadzącej na platformę.

W poprzedniej wersji znajdowała się ona z boku, natomiast obecnie została przesunięta na środek konstrukcji. Drabinka jest również nieco węższa.

Według producenta takie rozwiązanie ułatwia wchodzenie na platformę i poprawia bezpieczeństwo podczas obsługi plandeki. W połączeniu z barierkami z trzech stron nowy układ ma zapewniać operatorowi większą swobodę wykonywania czynności związanych z zabezpieczaniem ładunku.

Nie trzeba kupować nowej przyczepy. Platformę można zamontować później

Przeprojektowana platforma obsługowa jest oferowana przez JOSKIN jako wyposażenie opcjonalne od wiosny 2026 roku. Rozwiązanie przeznaczono do przyczep burtowych i skorupowych tego producenta.

Co istotne, nowa konstrukcja nie jest dostępna wyłącznie przy zakupie fabrycznie nowej maszyny. Producent przewidział również możliwość doposażenia użytkowanych już przyczep w zmodyfikowaną platformę.

Dla gospodarstw regularnie korzystających z plandek podczas transportu zbóż i innych płodów rolnych może to być sposób na poprawę warunków pracy bez konieczności wymiany całej przyczepy.

Źródło: mat. prasowe JOSKIN

1 listopada z dużą ilością chmur. Od Żuław po Kaszuby bezwietrznie

0
1 listopada
1 listopada

Wyż nie chce odpuścić. Zamiast wichur i deszczu mamy ciągły stratus

Przedłuża się okres pod władaniem wyżu, który odpowiada za suchy październik w większości kraju. Początek listopada to nadal ten sam typ pogody. Jedyne co się zmieni to temperatura. Z termicznej jesieni wkroczymy w termiczne przedzimie.

Najbliższej nocy większe przejaśnienia pojawią się miejscami na północy kraju. Oznacza to, że lokalnie w północnej Polsce nad ranem zanotujemy około 1-3 stopnie Celsjusza a tuż obok będą znajdować się miejscowości, gdzie nie będzie chłodniej jak +5 stopni. Nad resztą kraju przewaga chmur z temperaturami w okolicach 5-6 stopni Celsjusza. Deszcz padał będzie w Sudetach, Tatrach – powyżej 1000 m.n.p.m popada śnieg. Mżawka może się zdarzyć także niżej jak w okolicach Krakowa, Katowic, Prudnika, Kłodzka czy Strzegomia.

1 listopada z silniejszym wiatrem na południu kraju i bezwietrzną aurą na północy

W ciągu dnia wiatr powieje z północnego wschodu. W górach powieje silniej do 45 km/h. Na południu kraju wiatr osiągnie 30 km/h. Na zachodzie, wschodzie i w centrum wiatr nie przekroczy 15-20 km/h. Na wybrzeżu powieje do 15 km/h. Wiatr do 5 km/h z przewagą chwil bezwietrznych powieje od okolic Braniewa i Dobrocina po Żuławy, Kaszuby wraz z południową i wschodnią częścią Pomorza Zachodniego.

Przeważać ma pochmurna pogoda. Lokalnie na wschodzie, południu i na Mazowszu będzie mógł pokropić deszcz. Największe szansa na chwile ze słońcem będą na północnym zachodzie Polski.

Będzie zimno ale jak na 1 listopada przystało w sam raz. Maksymalnie zanotujemy 7 stopni na Wyżynie Krakowskiej oraz na obszarze powyżej 200 m.n.p.m na Kaszubach oraz na Mazurach Zachodnich (Lubawa, Grunwald, Gietrzwałd). Najcieplej do +11 stopni w rejonie Świnoujścia.

1 listopada

Konkurs: Konkurs z okazji Jubileuszu 10–lecia Agro Profil

Radar opadów: https://www.eumetnet.eu/observations/opera-radar-animation/

Kobiety w rolnictwie w Unii Europejskiej i Polsce: statystyki i zróżnicowanie regionalne

0
Kobiety w rolnictwie w Unii Europejskiej i Polsce: statystyki i zróżnicowanie regionalne
Udział użytków rolnych (UAA) zarządzanych przez kobiety w regionach NUTS 2 (2023 r.)

Kobiety w rolnictwie: W 2023 roku 17,2% powierzchni użytków rolnych w Unii Europejskiej znajdowało się pod zarządzaniem kobiet. Dane opublikowane przez Eurostat rzucają światło na strukturę europejskiego rolnictwa oraz wyzwania związane ze skalą gospodarstw i wymianą pokoleniową.

Z analizy danych unijnych wynika, że gospodarstwa prowadzone przez kobiety charakteryzują się zazwyczaj mniejszą skalą działalności. Niemniej jednak procesy związane z odnową pokoleniową mogą stopniowo zwiększać udział kobiet w zarządzaniu większymi, silniej zorientowanymi rynkowo systemami rolniczymi.

Czytaj również:

Sytuacja w Polsce: Od Kujaw po Opolszczyznę

Dane dla polskich województw pokazują wyraźne zróżnicowanie regionalne pod względem udziału powierzchni użytków rolnych zarządzanych przez kobiety:

  • Lider krajowy: Zdecydowanym liderem jest województwo kujawsko-pomorskie, gdzie udział ten wyniósł 31,5% — to najwyższy wynik w Polsce, stawiający ten region w ścisłej czołówce europejskiej (w grupie regionów przekraczających progi 28,5%).
  • Najniższy wynik: Na drugim biegunie znajduje się województwo opolskie, gdzie kobiety zarządzały 20,2% użytków rolnych. Jest to najniższy wskaźnik w kraju, choć wciąż plasuje się on powyżej średniej dla całej Unii Europejskiej (17,2%).

Udział powierzchni użytków rolnych zarządzanych przez kobiety w Polsce w 2023 r.

Zróżnicowanie regionalne w Unii Europejskiej

Rozkład odsetka użytków rolnych zarządzanych przez kobiety jest mocno zróżnicowany geograficznie w skali całego kontynentu. Spośród 241 regionów na poziomie NUTS 2 z dostępnymi danymi, w 134 odnotowano wynik poniżej średniej unijnej (55,6% wszystkich analizowanych regionów).

  • Najniższe wskaźniki w UE: Najmniejszy udział odnotowano w holenderskim regionie Fryzja ( zaledwie 2,7%, czyli około 6 tys. hektarów). W gronie 12 regionów UE, gdzie wskaźnik spadł poniżej 5,0%, znalazło się aż 10 regionów z Holandii, a także fiński region Åland (3,6%) oraz duński Syddanmark (4,9%).
  • Najwyższe wskaźniki w UE: Na drugim biegunie znajduje się 25 regionów NUTS 2, w których udział ten wyniósł co najmniej 28,5%. Liderem całego zestawienia jest północny austriacki region Oberösterreich z wynikiem 42,5% (około 211,6 tys. hektarów).

Stosunkowo wysoka koncentracja gospodarstw rolnych zarządzanych przez kobiety występuje w kilku krajach:

  • Włochy: 11 regionów (najwyższy udział w regionie Molise),
  • Grecja: 4 regiony (najwyższy w Voreio Aigaio),
  • Austria: 4 regiony (z liderem w Oberösterreich),
  • Hiszpania: 3 regiony (najwyższy w Principado de Asturias).

Udział powierzchni użytków rolnych zarządzanych przez kobiety w UE w 2023 r.

Międzynarodowy Rok Kobiety Rolnika 2026

Czytaj również:

W kontekście strukturalnych zmian w sektorze rolnym istotne znaczenie ma wymiar społeczny i instytucjonalny. Organizacja Narodów Zjednoczonych ogłosiła rok 2026 Międzynarodowym Rokiem Kobiety Rolnik. Inicjatywa ta ma na celu mocniejsze zaznaczenie kluczowej roli, jaką kobiety odgrywają w całym łańcuchu żywnościowym – od pola do stołu – a także podniesienie świadomości społecznej i wspieranie działań zmierzających do poprawy warunków życia i pracy kobiet na obszarach wiejskich.

Źródło danych: Opracowanie Agro Profil na podstawie Eurostat

Kambodżańska agroturystyka hitem internetu. Zobacz niezwykłą zjeżdżalnię dla świń! [VIDEO]

0
Kambodżańska agroturystyka hitem internetu
Kadr z oryginalnego materiału wideo - Źródło: Keat Farm (Kambodża)

Agroturystyka: Zagraniczne media rolnicze obiegła niezwykła opowieść o niecodziennym sposobie radzenia sobie z upałami na farmie agroturystycznej w Kambodży. Także i my przyjrzeliśmy się słynnej farmie Keat Farm, która stała się globalnym hitem internetu.

Rozwój branży, jaką jest agroturystyka, potrafi zaskoczyć kreatywnością. Prowincja Kampong Chhnang w Kambodży stała się właśnie globalnym hitem za sprawą nietypowej atrakcji. Miejscowa farma, służąca głównie do pokazów najróżniejszych zwierząt dla turystów, wzbogaciła się o nowość, która przyciąga tłumy – świnie kąpiące się w basenie.

Orzeźwienie w tropikach

Głównym profilem działalności tego miejsca jest pokaz zwierząt oraz edukacja turystów. Jednak najnowsza atrakcja całkowicie skradła show. Właściciele obiektu postanowili rozwiązać problem tropikalnych upałów i braku gruczołów potowych u trzody chlewnej w bardzo oryginalny sposób.

Na terenie farmy stanęła jaskraworóżowa zjeżdżalnia wodna ze zraszaczami. Zwierzęta – zamiast tradycyjnego taplania się w błocie – wchodzą na górę po specjalnej pochylonej rampie, ustawiają się w kolejce i zjeżdżają z impetem wprost do zarybionego stawu.

Atrakcja, która budzi emocje i dyskusje

Zjeżdżające tuczniki i warchlaki wykonują w powietrzu efektowne ewolucje, a po bezpiecznym lądowaniu w wodzie otrzymują od opiekunów smakołyki w nagrodę. Widowisku z brzegu przyglądają się m.in. turyści oraz lokalne kaczki.

Choć nagrania zdobywają miliony wyświetleń na TikToku i YouTube, budząc zachwyt internautów, projekt wywołuje też dyskusje. Organizacje prozwierzęce zastanawiają się, gdzie leży granica między dbaniem o komfort zwierząt a komercyjną rozrywką. Jedno jest pewne: ta nietypowa innowacja udowadnia, że współczesna agroturystyka nie zna nudy.

Źródło: Keat Farm (Kambodża), YouTube

Świnie mangalica wyglądają jak owce. Ta węgierska rasa niemal całkowicie wyginęła

0
Mangalica

Charakterystyczna, kręcona szczecina sprawia, że na pierwszy rzut oka można pomylić je z owcami. Mangalica to jedna z najbardziej rozpoznawalnych tradycyjnych ras świń w Europie, wywodząca się z Węgier. Jeszcze w pierwszej połowie XX wieku odgrywała istotną rolę w tamtejszym rolnictwie, jednak rozwój intensywnej produkcji trzody chlewnej niemal doprowadził do jej wyginięcia. Dziś rasa ta budzi zainteresowanie ze względu na wyjątkowy wygląd, zdolność przystosowania się do ekstensywnego chowu oraz charakterystyczne właściwości mięsa i tłuszczu.

Skąd pochodzą świnie mangalica?

Historia mangalicy jest ściśle związana z rozwojem hodowli świń na terenie Kotliny Panońskiej, a jej przodkami były dawne lokalne rasy, między innymi Bakony, Szalonta i Alföldi, które utrzymywano na obszarze dzisiejszych Węgier. Zwierzęta te różniły się budową ciała i kierunkiem użytkowania – świnie Bakony i Alföldi miały stosunkowo niewielkie rozmiary, zaokrąglony tułów i kręconą szczecinę, natomiast Szalonta wyróżniała się większą, masywniejszą sylwetką oraz rudym umaszczeniem.

Ważnym wydarzeniem w historii rasy był rok 1833, kiedy serbski książę Miloš Obrenović przekazał arcyksięciu Józefowi stado składające się z dziewięciu loch i dwóch knurów rasy Sumadia. Zwierzęta sprowadzono do Kisjenő, a następnie wykorzystano do krzyżowania z miejscowymi populacjami świń, dzięki czemu powstał typ o większej masie ciała i lepszych zdolnościach do odkładania tłuszczu.

W drugiej połowie XIX wieku mangalica stała się dominującą rasą świń na Węgrzech, a kej znaczenie wynikało przede wszystkim z ówczesnego zapotrzebowania na słoninę i smalec, które należały do podstawowych produktów wykorzystywanych w gospodarstwach domowych oraz przemyśle spożywczym.

Jak wygląda mangalica? Trzy odmiany barwne

Najbardziej charakterystyczną cechą mangalicy jest gęsta, falista lub mocno skręcona szczecina, która przypomina owczą wełnę. Ciekawostką jest jest to, że okrywa włosowa zmienia się sezonowo, a jej wygląd zależy od pory roku. W przeszłości opisywano pięć odmian barwnych mangalicy, jednak do czasów współczesnych przetrwały trzy podstawowe:

  • Mangalica blond – najpopularniejsza odmiana, której szczecina przybiera odcienie od szarożółtego po rudy. Charakterystyczne są ciemne zabarwienie skóry oraz czarne zakończenia racic, okolice oczu i ryja.
  • Mangalica jaskółcza (Swallow-Belly) – wyróżnia się ciemną, niemal czarną okrywą włosową, która kontrastuje z jasnym podbrzuszem i dolną częścią szyi.
  • Mangalica czerwona – ma rudą szczecinę, a jej powstanie wiąże się z krzyżowaniem jasnych loch z knurami dawnej rasy Szalonta.

Poszczególne odmiany różnią się nie tylko umaszczeniem, ale również niektórymi cechami użytkowymi. W historycznych opracowaniach odmianę czerwoną ceniono między innymi za tempo wzrostu i jakość mięsa. Jeśli chodzi o budowę ciała, to zwierzęta rasy mangalica mają mocny tułów, stosunkowo krótkie kończyny, niewielką głowę i duże uszy skierowane do przodu.

Ile waży dorosła świnia mangalica?

Jak już wspominaliśmy, mangalica jest rasą o mocnej budowie ciała, jednak jej masa zależy od płci, wieku i odmiany barwnej. W danych hodowlanych przytoczonych przez węgierskich naukowców dorosłe lochy osiągały od około 150 do 180 kg, natomiast knury od 165 do 220 kg. Największą masę w zestawieniu uzyskiwały knury odmiany czerwonej, które w wieku od dwóch do trzech lat ważyły przeciętnie około 220 kg. Dla porównania knury odmiany blond osiągały około 190 kg, a jaskółczej 165 kg.

Warto pamiętać, że są to wyniki pochodzące z historycznych pomiarów hodowlanych, a nie sztywne granice masy ciała dla wszystkich współczesnych stad.

Hodowla świń mangalica. Dlaczego dobrze radzą sobie na pastwiskach?

Przez wiele dziesięcioleci mangalice utrzymywano w systemie ekstensywnym, który opierał się na wykorzystywaniu naturalnych żerowisk. Duże stada wypasano na pastwiskach oraz w lasach dębowych i bukowych, gdzie zwierzęta poszukiwały pożywienia, a lochy sprowadzano do gospodarstw przede wszystkim na okres wyprosin.

W mniejszych gospodarstwach stosowano nieco inny system – świnie spędzały noce w zagrodach, natomiast w ciągu dnia wypędzano je na wspólne pastwiska, często pod opieką jednego pasterza. Pozwalało to wykorzystywać tereny, które nie nadawały się do intensywnej produkcji roślinnej.

Mangalice wyróżniają się wytrzymałą budową ciała i mocnymi kończynami, co może wynikać z faktu, że w przeszłości zwierzęta potrafiły pokonywać znaczne odległości, między innymi podczas przepędzania stad w kierunku Wiednia. Ich przystosowanie do chowu na otwartej przestrzeni nie oznacza jednak, że mogą być utrzymywane bez odpowiedniego schronienia – potrzebują ochrony przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi, dostępu do wody i prawidłowo zbilansowanego żywienia.

Czym karmiono świnie mangalica?

Tradycyjny sposób żywienia opierał się na wykorzystaniu pastwisk, lasów i dostępnych w gospodarstwie pasz roślinnych. Zwierzęta korzystały z naturalnych żerowisk, a w późniejszym okresie rozwoju hodowli coraz większe znaczenie zyskiwała kukurydza. W systemach opisanych przez badaczy stosowano również mieszanki kukurydzy, pszenicy, jęczmienia i zielonki. Skład dawki pokarmowej miał istotne znaczenie nie tylko dla tempa przyrostów, lecz także dla wyników rozrodu. Badania wskazywały, że niedostateczna jakość żywienia mogła ograniczać plenność loch, a szczególne znaczenie miało zaopatrzenie zwierząt w białko i witaminy, ponieważ ich niedobory wpływały na rozwój zarodków oraz liczbę uzyskiwanych prosiąt.

Ile prosiąt rodzi mangalica?

Jedną z cech odróżniających mangalicę od współczesnych ras wykorzystywanych w intensywnej produkcji trzody chlewnej jest stosunkowo niewielka liczba prosiąt w miocie. Z danych wynika, że w tradycyjnych gospodarstwach lochy rodziły zazwyczaj od czterech do sześciu młodych. Wyniki rozrodu zmieniały się jednak wraz z rozwojem selekcji hodowlanej, a zestawieniu z 1932 roku, obejmującego ponad 3100 loch, przeciętna liczba prosiąt w miocie wynosiła 6,87. Z kolei badania przytoczone w publikacji z 2003 roku wskazywały średnio 6,66 prosięcia u odmiany blond, 6,64 u jaskółczej oraz 6,83 u czerwonej.

W tradycyjnym systemie chowu loszki dopuszczano do pierwszego krycia zwykle w wieku 15–18 miesięcy, kiedy osiągały masę około 80–100 kg. Przy odpowiednio prowadzonym żywieniu i utrzymaniu możliwe było wcześniejsze rozpoczęcie użytkowania rozpłodowego, nawet około 11. miesiąca życia.

Mangalice ceniono również za dobrze rozwinięty instynkt macierzyński – lochy wykazywały dużą troskę o potomstwo, co miało szczególne znaczenie w gospodarstwach, w których zwierzęta przebywały przez większą część roku na otwartej przestrzeni.

Dlaczego mangalica niemal wyginęła?

Jeszcze przed II wojną światową mangalica była jednym z symboli węgierskiej hodowli trzody chlewnej. W 1943 roku w krajowych księgach hodowlanych zarejestrowanych było około 30 tysięcy loch tej rasy.

Sytuacja zmieniła się w kolejnych dziesięcioleciach, kiedy konsumenci zaczęli wybierać chudsze mięso, a przemysł spożywczy coraz częściej wykorzystywał tłuszcze roślinne zamiast smalcu. Jednocześnie nowoczesne rasy świń zapewniały szybsze przyrosty masy ciała, lepsze wykorzystanie paszy i większą liczbę prosiąt. Mangalica stopniowo traciła więc znaczenie gospodarcze – w 1965 roku liczba zarejestrowanych loch hodowlanych spadła do 922, a dziesięć lat później pozostały zaledwie 34 sztuki.

Jak mangalica niemal wyginęła?

Liczba zarejestrowanych loch hodowlanych mangalicy na Węgrzech w latach 1943–2001.

30 000
17 691
922
243
34
244
348
1 325
1943 1955 1965 1970 1975 1980 1990 2001
1975 rok: tylko 34 lochy. Od 1943 roku liczba zarejestrowanych loch hodowlanych zmniejszyła się o blisko 99,9%. Program ochrony rasy pozwolił rozpocząć odbudowę populacji.
Źródło: Egerszegi I. i in. (2003), Mangalica – an indigenous swine breed from Hungary, Archives Animal Breeding, 46, 245–256, tabela 2.

Przed całkowitym zanikiem rasy uchroniły ją programy ochrony zasobów genetycznych rozpoczęte w 1976 roku. W następnych latach wznowiono prowadzenie ksiąg hodowlanych, a rosnące zainteresowanie tradycyjnymi produktami mięsnymi pomogło odbudować populację.

Mięso mangalicy. Dlaczego zawiera tak dużo tłuszczu?

Mangalica należy do ras świń typu tłuszczowego. Według danych przytoczonych w opracowaniu naukowym z 2003 roku udział tłuszczu w tuszy mógł sięgać 65–70%, podczas gdy mięso chude stanowiło około 30–35%. Dla porównania u nowoczesnych ras mięsnych udział mięsa chudego przekraczał 50%.

Duża zawartość tłuszczu śródmięśniowego wpływa na soczystość, konsystencję i walory smakowe mięsa, a to wpłynęło na to, że mangalica znalazła zastosowanie między innymi w produkcji dojrzewających szynek, kiełbas i tradycyjnych wyrobów wędliniarskich.

Badania składu tłuszczu wykazały, że ponad 60% kwasów tłuszczowych stanowiły kwasy nienasycone. Największy udział miał kwas oleinowy, którego zawartość wynosiła od 43,6 do 44,8%, natomiast kwas linolowy stanowił od 10,6 do 11,5%. Nie stwierdzono przy tym istotnych różnic w stężeniu cholesterolu w porównaniu z badanymi innymi rasami świń.

Właśnie szczególne właściwości surowca mięsnego przyczyniły się do ponownego zainteresowania mangalicą pod koniec XX wieku. W 1991 roku rozpoczęto na Węgrzech projekt Real Mangalitza, którego celem było połączenie ochrony rasy z produkcją wysokiej jakości wyrobów mięsnych. Zwierzęta tuczono do masy około 140–160 kg, a część pozyskanego mięsa trafiała do Hiszpanii, gdzie wykorzystywano je do produkcji dojrzewających szynek.

Źródło: https://aab.copernicus.org/articles/46/245/2003/aab-46-245-2003.pdf

Silnik pod kabiną, a przed kierowcą mnóstwo miejsca. Takie ciągniki produkował Fendt

0
Fendt GT
Fendt F 231 GT. Fot. Mortl77 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Zdjęcie kadrowane.

Zamiast typowej maski silnika z przodu znajdowała się przestrzeń, którą można było wykorzystać do montażu narzędzi lub przewożenia ładunków – niemiecki Fendt od końca lat 60. produkował ciągniki o nietypowej konstrukcji, znane jako Geräteträger, czyli nośniki narzędzi. Modele F 250 GT, F 255 GT i F 275 GT łączyły funkcje klasycznego ciągnika rolniczego z możliwościami maszyny przeznaczonej do wykonywania wielu różnych prac.

Fendt F 250 GT miał silnik w zupełnie innym miejscu

Pod koniec 1969 roku Fendt zaprezentował model F 250 GT, który stanowił rozwinięcie wcześniejszych ciągników typu Geräteträger. Wyróżniał się przede wszystkim położeniem jednostki napędowej, ponieważ silnik umieszczono pod stanowiskiem operatora – była to istotna zmiana w porównaniu ze starszymi konstrukcjami tej rodziny, a jednocześnie rozwiązanie pozwalające zachować charakterystyczną przestrzeń roboczą przed operatorem. W klasycznych ciągnikach rolniczych silnik zajmuje zazwyczaj przednią część maszyny, a długa maska rozciąga się przed kierownicą – w Fendcie F 250 GT zastosowano odmienny układ, dzięki czemu przed kierowcą znajdowała się rama umożliwiająca montaż dodatkowego wyposażenia. Rozwiązanie pozwalało wykorzystywać ciągnik nie tylko do ciągnięcia narzędzi, ale również do pracy z urządzeniami zamontowanymi w przedniej lub środkowej części maszyny.

Taka konstrukcja miała znaczenie szczególnie w gospodarstwach prowadzących uprawy wymagające częstego wykonywania różnych zabiegów. Rolnik mógł korzystać z jednego nośnika do wielu zadań, dobierając odpowiedni osprzęt do rodzaju pracy, a dodatkową zaletą była możliwość obserwowania przestrzeni roboczej przed stanowiskiem kierowcy, co ułatwiało kontrolowanie działania zamontowanych narzędzi.

Fendt F 250 GT miał 45 KM i silnik chłodzony powietrzem

Pod stanowiskiem operatora modelu F 250 GT pracował trzycylindrowy silnik wysokoprężny MWM D925-L, chłodzony powietrzem. Jednostka rozwijała moc 45 KM przy 2300 obr./min, co pozwalało wykorzystywać nośnik do wielu prac polowych oraz transportowych, a w tamtym okresie była to moc wystarczająca do współpracy z licznymi narzędziami stosowanymi w średnich gospodarstwach. Ciekawym rozwiązaniem była również całkowicie synchronizowana skrzynia biegów, oferująca 13 przełożeń do jazdy do przodu i cztery wsteczne, dzięki czemu operator miał do dyspozycji szeroki zakres prędkości, a zmiana przełożeń była wygodniejsza niż w przekładniach pozbawionych synchronizacji. Według danych Konedata ciągnik osiągał prędkość maksymalną 30 km/h, co zwiększało jego przydatność w transporcie.

Fendt F 250 GT wyposażono ponadto w hydrostatyczny układ kierowniczy, który ułatwiał manewrowanie stosunkowo długą maszyną. Rozstaw osi wynosił 286 cm, a długość całkowita sięgała 450 cm, podczas gdy masa własna wersji z napędem na jedną oś wynosiła około 2585 kg, natomiast udźwig tylnego podnośnika określano na 2050 kg.

Warto zwrócić uwagę na wał odbioru mocy, który oferował dwie prędkości pracy: 540 i 1000 obr./min, a takie wyposażenie zwiększało możliwości współpracy z różnymi maszynami rolniczymi. W połączeniu z charakterystycznym układem konstrukcyjnym F 250 GT był więc czymś więcej niż zwykłym ciągnikiem przeznaczonym wyłącznie do prac uciągowych.

Fendt F 255 GT otrzymał silnik Deutza

W 1976 roku niemiecki producent wprowadził model F 255 GT, który zastępował wcześniejszą konstrukcję w ofercie nośników narzędzi. Jedną z najważniejszych zmian było zastosowanie silnika Deutza zamiast jednostki MWM, a według Konedata oznaczało to ostateczne przejście Fendta na silniki tego producenta w omawianej rodzinie ciągników.

Pod stanowiskiem operatora pracował trzycylindrowy silnik KHD F3L912H o pojemności 2826 cm³. Początkowo rozwijał 50 KM przy 2300 obr./min, a więc o pięć koni mechanicznych więcej niż jednostka wcześniejszego F 250 GT, a od 1980 roku moc zwiększono do 55 KM, zachowując tę samą pojemność skokową i liczbę cylindrów. Modernizacja objęła również przekładnię, która oferowała 14 zsynchronizowanych biegów do jazdy do przodu oraz cztery wsteczne. Maksymalna prędkość nadal wynosiła 30 km/h, natomiast masa własna wzrosła do około 3205 kg, a ciągnik był wyraźnie cięższy od poprzednika, choć udźwig tylnego podnośnika pozostał na poziomie 2050 kg.

Fendt wprowadził także rozwiązania poprawiające warunki pracy operatora, dlatego w modelach F 255 GT i F 275 GT stosowano kabinę montowaną na gumowych elementach tłumiących drgania, podobnie jak w ciągnikach serii Farmer – nie eliminowało to hałasu silnika, jednak ograniczało przenoszenie części drgań na stanowisko kierowcy. Obok standardowego F 255 GT oferowano również wersję F 255 GTF, która wyróżniała się krótszym rozstawem osi, dzięki temu producent mógł lepiej dopasować konstrukcję do odmiennych warunków użytkowania. Krótszy rozstaw osi mógł być korzystny podczas manewrowania na ograniczonej przestrzeni, choć konkretne możliwości zależały od konfiguracji maszyny.

Fendt F 275 GT miał cztery cylindry i 70 KM

Równolegle z modelem F 255 GT w 1976 roku pojawił się mocniejszy Fendt F 275 GT – była to maszyna wyposażona w czterocylindrowy silnik Deutz KHD F4L912H o pojemności 3768 cm³, a jednostka rozwijała 70 KM przy 2300 obr./min, co oznaczało wzrost mocy o 25 KM w porównaniu z F 250 GT. Większy silnik pozwalał wykorzystać nośnik do cięższych zadań, a jego maksymalny moment obrotowy wynosił 245 Nm przy 1600 obr./min. W codziennym użytkowaniu moment obrotowy ma duże znaczenie podczas pracy pod obciążeniem, ponieważ wpływa na zdolność jednostki do utrzymywania obrotów, ale nie należy oceniać możliwości maszyny wyłącznie na podstawie tej wartości, gdyż znaczenie mają również przełożenia, przyczepność i rodzaj wykorzystywanego narzędzia.

F 275 GT ważył około 3500 kg, a jego rozstaw osi wynosił 313 cm, a udźwig tylnego podnośnika sięgał 2737 kg, co stanowiło wyraźny wzrost w porównaniu ze słabszymi modelami. Podobnie jak F 255 GT, mocniejszy ciągnik wyposażono w synchronizowaną skrzynię 14+4, hydrostatyczny układ kierowniczy oraz wał odbioru mocy pracujący z prędkością 540 lub 1000 obr./min. Zbiornik paliwa F 275 GT mieścił 80 litrów oleju napędowego, natomiast w F 255 GT podawano pojemność 77 litrów. Oba modele zachowały charakterystyczny układ konstrukcyjny z silnikiem pod stanowiskiem kierowcy, dzięki czemu nawet najmocniejszy przedstawiciel tej grupy nadal pełnił funkcję uniwersalnego nośnika narzędzi, a nie wyłącznie klasycznego ciągnika rolniczego.

Czym różniły się nośniki narzędzi Fendt F 250 GT, F 255 GT i F 275 GT?

Poszczególne modele różniły się przede wszystkim mocą silnika, masą oraz możliwościami układu hydraulicznego. F 250 GT był najlżejszą konstrukcją, a F 255 GT stanowił jego rozwinięcie z mocniejszą jednostką napędową, podczas gdy największy F 275 GT otrzymał silnik czterocylindrowy i wyraźnie większy udźwig podnośnika.

Model Lata produkcji Moc Silnik Masa
Fendt F 250 GT 1969–1977 45 KM MWM, 3 cylindry 2585 kg
Fendt F 255 GT 1976–1980 50 KM Deutz, 3 cylindry 3205 kg
Fendt F 255 GT 1980–1984 55 KM Deutz, 3 cylindry 3205 kg
Fendt F 275 GT 1976–1982 70 KM Deutz, 4 cylindry 3500 kg

Interesujące jest również to, że mimo różnic w mocy wszystkie cztery zestawione wersje osiągały maksymalnie 30 km/h. Oznacza to, że większy silnik nie służył przede wszystkim zwiększeniu prędkości transportowej, lecz zapewnieniu większych możliwości podczas pracy. Różnice dotyczyły także gabarytów, ponieważ najmocniejszy F 275 GT miał większy rozstaw osi od słabszych modeli.

Dlaczego Fendt produkował ciągniki o tak nietypowej konstrukcji?

Koncepcja Geräteträger opierała się na stworzeniu maszyny, którą można było wykorzystywać do różnych prac bez konieczności posiadania osobnego pojazdu do każdego zadania. Przestrzeń przed kierowcą pozwalała montować dodatkowe wyposażenie, a tylny podnośnik i wał odbioru mocy umożliwiały współpracę z typowymi narzędziami rolniczymi, dzięki czemu ciągniki tego rodzaju znajdowały zastosowanie między innymi w uprawach rzędowych, pracach pielęgnacyjnych i transporcie gospodarczym.

Nietypowy układ konstrukcyjny miał jednak również swoje ograniczenia, a długa rama i rozmieszczenie podzespołów wpływały na gabaryty maszyny, natomiast możliwość montowania dodatkowego osprzętu wymagała odpowiedniego dopasowania narzędzi. Nie w każdym gospodarstwie takie rozwiązanie musiało więc być korzystniejsze od klasycznego ciągnika.

Fendt rozwijał jednak tę koncepcję przez kolejne lata, zwiększając moc silników i modernizując wyposażenie. Produkcja F 250 GT zakończyła się w 1977 roku, F 275 GT w 1982 roku, a ostatnie wersje F 255 GT pozostawały w ofercie do 1984 roku. Dzisiaj maszyny te przypominają, że historia mechanizacji rolnictwa nie ograniczała się do tradycyjnego układu z silnikiem z przodu i narzędziami podłączanymi wyłącznie z tyłu.

Orzechy wyglądają zdrowo, ale w środku są czarne. Nie zawsze winne jest przechowywanie

0
Orzechy włoskie

Jesienne zbiory orzechów włoskich potrafią przynieść niemiłą niespodziankę – owoce mają twarde, pozornie zdrowe skorupy, ale po rozłupaniu okazuje się, że ich wnętrze jest ciemnobrązowe, pomarszczone, a czasami niemal całkowicie czarne. Nie zawsze jest to skutek niewłaściwego przechowywania, ponieważ uszkodzenia mogą powstawać jeszcze podczas dojrzewania owoców na drzewie, a przyczyną bywają choroby, żerowanie szkodników, niekorzystna pogoda lub błędy popełnione podczas suszenia.

Dlaczego orzechy włoskie mają czarne jądra?

Orzech włoski (Juglans regia) wytwarza nasiona bogate w tłuszcze, białko i związki fenolowe. Jadalne jądro jest chronione przez zdrewniałą skorupę, a wcześniej również przez zieloną, mięsistą okrywę zewnętrzną i chociaż te warstwy ograniczają wpływ czynników środowiskowych, nie zapewniają całkowitej ochrony przed chorobami i uszkodzeniami.

Naturalna barwa jądra może być jasnokremowa, żółtawa lub jasnobrązowa, zależnie od odmiany i warunków dojrzewania. Problem pojawia się wtedy, gdy miąższ staje się bardzo ciemny, miękki, wilgotny albo wydziela nieprzyjemny zapach, a takie zmiany mogą świadczyć o rozwoju mikroorganizmów, uszkodzeniu tkanek lub postępującym psuciu się nasiona. Warto przy tym odróżnić ciemnienie cienkiej skórki otaczającej jądro od przebarwienia całego jego wnętrza, a sama brązowa skórka nie oznacza zepsucia, natomiast czarne plamy w miąższu wymagają znacznie większej ostrożności.

Bakteryjna zgorzel orzecha może zniszczyć rozwijające się owoce

Jedną z przyczyn ciemnienia orzechów jest bakteryjna zgorzel wywoływana przez Xanthomonas arboricola pv. juglandis. Choroba występuje w wielu regionach uprawy orzecha włoskiego, a jej rozwojowi sprzyjają opady deszczu i wysoka wilgotność – w efekcie bakterie mogą infekować liście, młode pędy oraz rozwijające się owoce, powodując powstawanie ciemnych, nekrotycznych plam.

Szczególnie niebezpieczne są wczesne infekcje, kiedy skorupa orzecha nie jest jeszcze w pełni wykształcona. Patogen może wtedy uszkodzić rozwijające się jądro, które z czasem ciemnieje, przestaje prawidłowo rosnąć lub całkowicie zamiera. Warto pamiętać, że przy późniejszych zakażeniach zmiany mogą ograniczać się do zewnętrznej okrywy, dlatego nie każdy owoc z czarnymi plamami będzie miał zniszczone wnętrze. University of California Agriculture and Natural Resources wskazuje, że nasilenie choroby zależy między innymi od przebiegu pogody oraz terminu zakażenia, dlatego jeżeli podobne uszkodzenia występują na dużej liczbie owoców, a na liściach również pojawiają się ciemne plamy, warto rozważyć bakteryjną zgorzel jako jedną z możliwych przyczyn. Sam wygląd jądra nie wystarcza jednak do potwierdzenia tej choroby.

Czarna okrywa orzecha, a nasionnica orzechówka

Niektóre orzechy jeszcze przed opadnięciem z drzewa mają niemal całkowicie czarną, miękką okrywę zewnętrzną, a jednym z możliwych sprawców takich zmian jest nasionnica orzechówka (Rhagoletis completa), czyli muchówka, której larwy rozwijają się w zielonej części owocu. Samice składają jaja w okrywie, a rozwijające się larwy żerują w jej miąższu, w efekcie czego uszkodzone tkanki stopniowo ciemnieją, rozmiękają i mogą przywierać do skorupy, przez co oczyszczanie zebranych orzechów staje się trudniejsze, a przy silnym porażeniu pogarsza się również jakość plonu.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie orzechy zaatakowane przez nasionnicę mają czarne jądra. Jeżeli larwy pojawiły się późno, a skorupa była już dobrze wykształcona, wnętrze może pozostać zdrowe, aczkolwiek wczesne i intensywne żerowanie zwiększa ryzyko uszkodzenia jadalnej części owocu. Podobne przebarwienia okryw mogą powodować również choroby i uszkodzenia środowiskowe, dlatego obecność czarnej skórki nie jest wystarczającą podstawą do rozpoznania nasionnicy.

Pleśń wewnątrz orzecha włoskiego. Kiedy owoc trzeba wyrzucić?

Rozwój grzybów pleśniowych stanowi jedno z poważniejszych zagrożeń dla jakości orzechów, a zakażenia mogą rozpoczynać się jeszcze na drzewie, szczególnie gdy owoce zostały uszkodzone przez owady lub niekorzystne warunki pogodowe. Ryzyko wzrasta również po zbiorze, jeżeli orzechy pozostają wilgotne i są przechowywane bez odpowiedniej wentylacji.

Na porażonych jądrach mogą pojawiać się ciemne plamy, biały lub zielonkawy nalot oraz zmiany konsystencji. Niektóre grzyby należące do rodzajów Aspergillus i Penicillium mogą wytwarzać mikotoksyny, czyli substancje szkodliwe dla zdrowia – niestety nie da się jednak rozpoznać ich obecności wyłącznie na podstawie koloru orzecha. Orzechów z widoczną pleśnią, stęchłym zapachem lub wyraźnie zmienionym miąższem nie należy spożywać – nie wystarczy odkroić czarnego fragmentu, ponieważ zanieczyszczenie może obejmować również pozornie zdrową część jądra, a prażenie czy pieczenie także nie gwarantuje usunięcia wszystkich potencjalnych mikotoksyn.

Czy susza i upały mogą powodować ciemnienie orzechów?

Nie wszystkie przebarwienia są związane z infekcjami. Orzech włoski potrzebuje odpowiedniej ilości wody podczas wzrostu owoców, a długotrwała susza może zaburzać rozwój jąder i prowadzić do pogorszenia ich jakości, a szczególnie niekorzystne bywa połączenie wysokiej temperatury, intensywnego nasłonecznienia i niedoboru wody.

W regionach o gorącym klimacie sadownicy obserwują również uszkodzenia słoneczne owoców, określane jako sunburn. Silnie nagrzana okrywa może ulegać uszkodzeniu, a w poważniejszych przypadkach pogarsza się także jakość jądra – zjawisko to opisują między innymi eksperci University of California zajmujący się uprawą orzechów włoskich. W polskich warunkach takie uszkodzenia mogą występować podczas wyjątkowo gorących i suchych sezonów, choć nie powinny być automatycznie uznawane za przyczynę każdego czarnego orzecha, a duże znaczenie ma kondycja drzewa, dostępność wody i stopień nasłonecznienia owoców.

Dlaczego orzechy czernieją po zbiorze?

Nawet zdrowe owoce mogą stracić jakość, jeżeli po zebraniu nie zostaną odpowiednio wysuszone. Świeże orzechy zawierają wilgoć, którą należy stopniowo usunąć, aby ograniczyć rozwój mikroorganizmów, dlatego pozostawienie ich w plastikowych workach, zamkniętych wiadrach lub grubych, niewietrzonych warstwach sprzyja zatrzymywaniu wody.

Problem może pojawić się również wtedy, gdy do przechowywania trafiają owoce z resztkami wilgotnych, gnijących okryw – w takich warunkach pleśń może rozwijać się zarówno na powierzchni skorupy, jak i wewnątrz uszkodzonych orzechów, dlatego zbiór i suszenie powinny następować możliwie szybko po opadnięciu dojrzałych owoców.

Warto też pamiętać o jełczeniu tłuszczów. Orzechy włoskie zawierają dużo wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, które są podatne na utlenianie i pod wpływem ciepła, tlenu i długiego przechowywania jądra mogą nabierać nieprzyjemnego zapachu oraz gorzkiego smaku. Trzeba jednak pamiętać, że nie każdy zjełczały orzech staje się czarny, dlatego sam kolor nie pozwala ocenić jego świeżości.

Jak suszyć i przechowywać orzechy, żeby nie czerniały?

Najlepiej zbierać owoce regularnie, nie dopuszczając do ich wielodniowego zalegania na wilgotnej ziemi, dlatego po zbiorze należy usunąć zewnętrzne okrywy, odrzucić egzemplarze uszkodzone i rozłożyć pozostałe orzechy w cienkiej warstwie. Do suszenia nadają się przewiewne skrzynki, siatki lub ażurowe tace ustawione w suchym miejscu. Ważne jest zapewnienie przepływu powietrza oraz unikanie nadmiernego nagrzewania owoców. Czas suszenia zależy od temperatury, wilgotności otoczenia i wielkości orzechów, dlatego nie warto kierować się wyłącznie liczbą dni – dobrze wysuszone jądra powinny być jędrne i kruche, a nie miękkie czy gumowate.

Po wysuszeniu orzechy w skorupach można przechowywać w chłodnym, suchym miejscu, zabezpieczonym przed gryzoniami i wilgocią. Wyłuskane jądra najlepiej trzymać w szczelnych pojemnikach w lodówce, a przy dłuższym przechowywaniu w zamrażarce, tak aby niska temperatura spowalniała utlenianie tłuszczów i pomagała zachować ich smak.

Co zrobić, gdy większość orzechów na drzewie jest czarna?

Jeżeli problem dotyczy znacznej części plonu, warto rozpocząć obserwację drzewa już wiosną i latem następnego roku. Należy zwracać uwagę na plamy pojawiające się na liściach, zasychanie młodych owoców oraz przedwczesne czernienie zielonych okryw. Takie objawy mogą pomóc w odróżnieniu chorób bakteryjnych od uszkodzeń powodowanych przez szkodniki.

W przydomowym ogrodzie ważne jest regularne usuwanie gnijących owoców i utrzymywanie porządku pod koroną drzewa. W przypadku podejrzenia nasionnicy można rozważyć monitoring lotu dorosłych muchówek za pomocą odpowiednich pułapek, natomiast przy podejrzeniu choroby bakteryjnej warto skonsultować objawy ze specjalistą ochrony roślin. Nie należy stosować oprysków wyłącznie dlatego, że po rozłupaniu orzechów znaleziono ciemne jądra – jeżeli uszkodzenia powstały wskutek suszy, późnego zbioru lub niewłaściwego przechowywania, zabiegi przeciwko chorobom i szkodnikom nie rozwiążą problemu. Znacznie więcej informacji dostarczy obserwacja tego, kiedy owoce zaczynają ciemnieć i czy zmiany obejmują również ich zewnętrzne okrywy.

Ziemniaki wracają do łask. Dietetyczka wskazuje 15 powodów, dla których warto je jeść

0
Europejski przemysł ziemniaczany wspiera nowe techniki genomiczne

Ziemniaki, kartofle, pyry, grule czy bulwy. Choć w różnych regionach Polski nazywa się je inaczej, od kilku stuleci zajmują ważne miejsce w naszej kuchni. Ziemniaki stanowią podstawę wielu tradycyjnych potraw, jednak coraz częściej ustępują miejsca produktom, które wymagają mniej czasu na przygotowanie. Czy słusznie? Ewa Trusewicz, dietetyczka kliniczna i ekspertka IX edycji kampanii Ziemniaki czy kartofle? Wybierz, smakuj i jedz, przedstawia 15 powodów, dla których warto uwzględniać ziemniaki w codziennym jadłospisie.

1. Białko ziemniaczane wyróżnia się wysoką wartością biologiczną

Choć ziemniaki kojarzą się przede wszystkim z węglowodanami, zawierają również wartościowe białko dostarczające wszystkich niezbędnych aminokwasów.

– Tzw. współczynnik DIAAS, czyli wskaźnik strawności niezbędnych aminokwasów, dla białka ziemniaczanego sięga aż 99%! – podkreśla Ewa Trusewicz.

To wynik porównywalny z białkiem jaja kurzego, które uznawane jest za wzorcowe pod względem wartości biologicznej. Mimo tego o właściwościach białka ziemniaczanego mówi się znacznie rzadziej niż o zawartości skrobi w kartoflach.

2. Ziemniaki dostarczają przeciwutleniaczy

W ziemniakach występują związki o właściwościach antyoksydacyjnych, w tym polifenole, karotenoidy oraz witamina C. Ich zadaniem jest neutralizowanie wolnych rodników, które mogą uszkadzać komórki organizmu.

Nadmierne działanie wolnych rodników prowadzi do stresu oksydacyjnego, odpowiedzialnego za uszkodzenia białek, lipidów i DNA. Proces ten przyspiesza starzenie się organizmu i może sprzyjać rozwojowi chorób cywilizacyjnych, takich jak miażdżyca, cukrzyca czy schorzenia układu krążenia. Wiąże się również ze zwiększonym ryzykiem niektórych nowotworów oraz chorób neurodegeneracyjnych, w tym choroby Alzheimera i Parkinsona.

Jak wskazuje ekspertka, badania przeprowadzone na Wyspach Kanaryjskich wykazały, że przy przeciętnym spożyciu około 140 g ziemniaków dziennie warzywa te mogą być istotnym źródłem flawonoidów w diecie.

3. Potas zawarty w ziemniakach pomaga regulować ciśnienie krwi

Jedną z zalet ziemniaków jest wysoka zawartość potasu. Pierwiastek ten uczestniczy w regulowaniu ciśnienia tętniczego, a także wspiera prawidłową pracę mięśni i układu nerwowego.

Aby ograniczyć jego straty podczas obróbki termicznej, najlepiej przygotowywać całe ziemniaki na parze, pozostawiając skórkę.

4. Są źródłem błonnika pokarmowego

Błonnik obecny w kartoflach korzystnie wpływa na mikrobiotę jelitową. Może również wspomagać obniżanie stężenia cholesterolu we krwi, a tym samym sprzyjać utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego.

Więcej błonnika dostarczają ziemniaki spożywane razem ze skórką.

5. Schłodzone ziemniaki dostarczają skrobi opornej

Ugotowanie ziemniaków, a następnie ich schłodzenie sprzyja powstawaniu skrobi opornej. Jest to rodzaj skrobi, który nie ulega trawieniu w jelicie cienkim, dzięki czemu może korzystnie oddziaływać na mikrobiotę jelitową i przyczyniać się do obniżenia poziomu lipidów we krwi.

Spożywanie schłodzonych kartofli sprzyja również zwiększeniu liczebności bakterii wytwarzających kwas masłowy. Należy on do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, wykazuje działanie przeciwzapalne, wspomaga regenerację błony śluzowej jelit i stanowi główne źródło energii dla komórek jelita grubego.

Ewa Trusewicz zwraca uwagę, że według badań już jeden posiłek dziennie przygotowany na bazie ziemniaków może pozytywnie wpływać na skład i różnorodność mikrobioty jelitowej.

6. Karotenoidy wspierają zdrowie oczu

Ziemniaki zawierają naturalne żółto-pomarańczowe barwniki należące do grupy karotenoidów. Wśród nich znajdują się beta-karoten, luteina i zeaksantyna.

Szczególne znaczenie dla wzroku mają dwa ostatnie związki. Gromadzą się w siatkówce oka, przede wszystkim w plamce żółtej odpowiedzialnej za prawidłowe widzenie. Pomagają pochłaniać nadmiar światła niebieskiego i promieniowania UV, ograniczając ryzyko uszkodzeń siatkówki.

7. Witamina C wspomaga odporność organizmu

Jeden ugotowany ziemniak średniej wielkości może pokryć około 12–15% dziennego zapotrzebowania na witaminę C.

Składnik ten uczestniczy w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego i wspiera proces gojenia ran. Ziemniaki mogą być szczególnie wartościowym elementem jadłospisu seniorów, u których często obserwuje się niższe stężenie witaminy C we krwi.

8. Dostarczają minerałów potrzebnych mięśniom i kościom

W 100 g ziemniaków znajduje się około 425 mg potasu oraz 25 mg magnezu. Oba pierwiastki odgrywają istotną rolę w prawidłowej pracy mięśni.

Odpowiednia podaż tych składników jest również ważnym elementem diety wspierającej zdrowie kości. Ma to szczególne znaczenie dla osób starszych, w których jadłospisie potasu i magnezu często jest zbyt mało.

9. Pomagają uzupełniać energię po wysiłku fizycznym

Ziemniaki dostarczają węglowodanów, które organizm wykorzystuje między innymi do odbudowy zapasów glikogenu mięśniowego po treningu.

Glikogen stanowi podstawowe źródło energii podczas intensywnego i długotrwałego wysiłku. Jego sprawne uzupełnianie po zakończeniu ćwiczeń ma istotne znaczenie dla regeneracji mięśni i przygotowania organizmu do kolejnego treningu.

Jak wyjaśnia Ewa Trusewicz, spożycie odpowiedniej ilości węglowodanów po aktywności fizycznej, również tych pochodzących z ziemniaków, pomaga szybciej odtworzyć wykorzystane zapasy glikogenu.

10. Zawarte w ziemniakach związki mogą wykazywać działanie przeciwnowotworowe

Badania wskazują na możliwy związek między spożywaniem ziemniaków a mniejszym ryzykiem wystąpienia niektórych nowotworów, w tym raka prostaty. Potencjalne korzyści wiąże się między innymi z obecnością przeciwutleniaczy oraz lektyn.

Lektyny są naturalnymi związkami wytwarzanymi przez ziemniaki w celach obronnych. Jak tłumaczy Ewa Trusewicz, niektóre z nich wykazują w badaniach aktywność przeciwnowotworową.

11. Ziemniaki mogą znaleźć się w diecie osób z cukrzycą

Istotny jest przede wszystkim sposób ich przygotowania. Ugotowanie kartofli, a następnie ich ostudzenie i przechowywanie przez kilka godzin w lodówce sprzyja powstawaniu skrobi opornej.

Ponieważ nie jest ona rozkładana przez enzymy trawienne człowieka, może wpływać na obniżenie indeksu glikemicznego ziemniaków i spowolnienie wchłaniania węglowodanów. Jednocześnie zmniejsza się ilość dostępnej energii, a posiłek może zapewniać większe uczucie sytości.

Odpowiedni sposób przygotowania ziemniaków oraz dobór pozostałych składników pozwalają także ograniczyć ładunek glikemiczny całego dania.

12. Same ziemniaki nie powodują tycia

Wbrew powszechnym opiniom ziemniaki nie muszą prowadzić do zwiększenia masy ciała. Znacznie większe znaczenie ma sposób ich przyrządzenia.

– Gotowane lub pieczone są niskokaloryczne i mogą być częścią zrównoważonej diety – przekonuje Ewa Trusewicz.

Problem pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy ziemniakom towarzyszą duże ilości tłuszczu. Dotyczy to między innymi chipsów oraz frytek przygotowywanych w głębokim oleju.

13. Odpowiednie przygotowanie pozwala zachować wartości odżywcze

Sposób obróbki termicznej wpływa na ilość witamin, minerałów i przeciwutleniaczy pozostających w ziemniakach.

Dobrym rozwiązaniem jest gotowanie na parze lub przygotowywanie kartofli w kuchence mikrofalowej. Warto pozostawić skórkę, ponieważ pomaga ona ograniczyć straty witaminy C i polifenoli. Korzystnymi metodami są także pieczenie oraz grillowanie.

Największe straty witamin i związków antyoksydacyjnych może powodować długotrwałe gotowanie w wodzie, zwłaszcza ziemniaków pokrojonych na drobne kawałki.

Z kolei schładzanie ugotowanych bulw pozwala zwiększyć zawartość skrobi opornej, korzystnej dla mikrobioty jelitowej.

14. Są smaczne i dają ogromne możliwości kulinarne

Ziemniaki można przygotowywać na wiele różnych sposobów, dlatego z łatwością znajdują zastosowanie w codziennej kuchni. Ich uniwersalny smak sprawia, że stanowią podstawę niezliczonych potraw i doskonale sprawdzają się w rozmaitych połączeniach kulinarnych.

15. Kupowanie polskich ziemniaków wspiera krajowych rolników

Ziemniaki od pokoleń są ważnym elementem polskiej tradycji kulinarnej. Ich znaczenie wykracza jednak poza samą kuchnię.

Wybierając ziemniaki pochodzące z krajowych gospodarstw, wspieramy polskich producentów rolnych. Takie decyzje zakupowe mogą również przyczyniać się do ograniczania marnowania żywności i wzmacniania bezpieczeństwa żywnościowego kraju.

Artykuł przygotowany na podstawie informacji prasowej

Inflacja w październiku wyhamowała do 3,5% r/r. Ceny spadają w ujęciu miesięcznym

0
Inflacja

Inflacja w październiku: Zgodnie z opublikowanym przez Główny Urząd Statystyczny szybkim szacunkiem, wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych (CPI) w październiku 2026 roku wyniósł 3,5% w ujęciu rocznym (wskaźnik cen 103,5) oraz spadł o 0,4% w porównaniu z wrześniem (wskaźnik cen 99,6). Październikowy odczyt przynosi wyraźne uspokojenie po wrześniowym szczycie na poziomie 4,1%, sprowadzając inflację do górnej granicy pasma odchyleń od celu inflacyjnego NBP (2,5% +/- 1 p.p.).

Uwaga: Począwszy od danych za 2026 rok, wskaźnik CPI jest wyliczany zgodnie z zaktualizowaną międzynarodową klasyfikacją COICOP 2018.

Szczegółowa dynamika cen w kluczowych kategoriach

Najnowsze dane sygnalne GUS za październik 2026 r. pokazują zróżnicowane trendy w poszczególnych sektorach gospodarki:

WyszczególnienieAnalogiczny miesiąc ub. roku = 100 (r/r)Poprzedni miesiąc = 100 (m/m)
OGÓŁEM103,599,6
Żywność i napoje bezalkoholowe99,9100,3
Energia elektryczna, gaz i inne paliwa106,0101,6
Paliwa i smary do prywatnych środków transportu121,790,3
  • Paliwa transportowe: Choć w ujęciu rocznym notują one wciąż wysoki poziom (+21,7% r/r), to w skali miesiąca zanotowały głęboki spadek o 9,7% ($m/m = 90,3$), co istotnie odciążyło bieżące koszty logistyczne i transportowe.
  • Nośniki energii (energia elektryczna, gaz i inne paliwa): W skali roku wykazują wzrost o 6,0% r/r, a w ujęciu miesięcznym wzrosły o 1,6% ($m/m = 101,6$).
  • Żywność i napoje bezalkoholowe: W ujęciu rocznym ceny detaliczne pozostają stabilne z lekką tendencją spadkową (-0,1% r/r, wskaźnik 99,9), natomiast w porównaniu do września odnotowano symboliczną korektę w górę o 0,3% ($m/m = 100,3$).

Sytuacja w rolnictwie i pogłębiające się nożyce cenowe

Mimo październikowej korekty ogólnego wskaźnika inflacji w dół, sytuacja ekonomiczna w sektorze rolniczym pozostaje napięta:

  1. Wysoki narzut kosztowy z jesiennej kampanii: Zbiory kukurydzy, buraków cukrowych oraz jesienne siewy zbóż odbywały się przy podwyższonych wcześniejszymi skokami cenach paliw i energii, co utrwaliło wyższy poziom poniesionych nakładów operacyjnych i logistycznych.
  2. Utrzymująca się presja na ceny skupu: Roczna stabilizacja (a wręcz minimalny spadek) cen żywności na poziomie detalicznym (99,9 r/r) daje przetwórcom i sieciom handlowym silny argument do utrzymywania niskich stawek w skupach surowców rolnych.

Rolnicy pozostają bez możliwości przełożenia wyższych kosztów nośników energii i utrzymania gospodarstwa na odbiorców surowców, co bezpośrednio uderza w rentowność produkcji rolniczej.

Perspektywy stóp procentowych i RPP

Październikowy odczyt inflacji na poziomie 3,5% r/r potwierdza powrót wskaźnika w granice pasma odchyleń od celu NBP, co oddala scenariusze gwałtownego zaostrzania polityki monetarnej w najbliższym czasie. Rada Polityki Pieniężnej najprawdopodobniej utrzyma obecne parametry stóp procentowych do końca roku.

Dla sektora rolniczego oznacza to stabilizację, ale i brak szybkiego ulżenia w postaci niższych kosztów obsługi kredytów obrotowych i inwestycyjnych w najbliższych miesiącach.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych z publikacji GUS pt. „Szybki szacunek wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych w październiku 2026 r.”

Burak cukrowy w USA. Dużo gęstszy siew i zupełnie inny zbiór.

0

Wbrew powszechnym skojarzeniom Stany Zjednoczone to nie tylko pola kukurydzy. Jeżeli spojrzymy na północ, na polach pojawi się w znacznych ilościach fasola, ziemniaki, jak również burak cukrowy. 

Przyglądając się bliżej produkcji buraka cukrowego na północy Stanów zauważymy pewne różnice w porównaniu do typowej polskiej uprawy. Na czym polegają i skąd one wynikają? 

Dakota Północna – skąd tak dobre warunki do uprawy?

Na początek warto poznać warunki, w jakich pracują farmerzy w Dakocie Północnej, trzecim stanem pod względem produkcji buraka cukrowego. 

Większość stanu znajduje się na terenie prerii, czyli wielkich stepów. Do stosunkowo niedawna, bo aż do XIX wieku, ten teren nie był uprawiony, pokrywały go wysokie trawy, bez dużych drzew.

Dzięki temu ziemie są bardzo żyzne, o właściwościach zbliżonych do czarnoziemów, a zawartość materii organicznej w większości miejsc to mniej więcej 4-7%. 

Pole buraków w Dakocie Północnej. Klimat kontynentalny i niedawne zasiedlenie terenu zapewniają korzystne warunki do uprawy. – fot. M. Piśny

Dakota Północna leży na samej północy Stanów Zjednoczonych i graniczy już z Kanadą.

Takie położenie wraz z klimatem kontynentalnym gwarantuje ostre zimy, ze średnimi miesięcznymi temperaturami przekraczającymi -10 °C i śniegiem utrzymującym się całą zimę.  

Takie zimy prowadzą do dużych roztopów, a co za tym idzie wysokiej wilgotności gleby. 


Siew buraka cukrowego w USA. Inny rozstaw rzędów i większa obsada.

Zaskoczeniem może być gęstość siewu buraka cukrowego na północy stanów zjednoczonych, bo rozstaw jest znacznie gęstszy od typowej uprawy w Polsce. 

Rozstaw rzędów w tym rejonie to zwykle 22 cale, niecałe 56 cm. Jest to dość szeroki rozstaw, jednak przy tym gęstość siewu w rzędzie to zazwyczaj 5 cali, mniej więcej 12 cm. 

Przekłada się to na ok. 140-150 tys. roślin na hektar, znacznie więcej niż na polskich polach. 

Mimo gęstszego siewu plony w Dakocie są porównywalne do Polski licząc w tonach. Najważniejsze jednak, że mniejsze buraki mają wyższą procentową zawartość cukru, nawet 20%. Cena jest oczywiście porównywalnie wyższa, więc ostatecznie zysk z hektara również jest lepszy. 

Niestety tak gęsty siew w dużej mierze możliwy jest dzięki bardzo żyznej glebie i nagromadzonej wodzie.

Na słabych glebach taka strategia miałaby marne szanse na przyniesienie podobnych korzyści, zwyczajnie zabrakłoby składników i wody dla takiej ilości roślin. 

Zbiór dwuetapowy buraka cukrowego – dlaczego opłacają się dwa przejazdy?

Oprócz gęstości siewu od Polskiego standardu różni się też technologia zbioru. Najczęściej farmerzy decydują się na zbiór dwuetapowy, w którym proces podzielony jest na dwa przejazdy.

Najpierw tzw. mulcher odcina liście (w tym przypadku cięcie wykonuje się dużo wyżej niż przy typowym ogławianiu). Dopiero w kolejnym przejeździe buraki są pozyskiwane. 

Kombajn buraczany do zbioru dwuetapowego, buraki trafiają na przyczepę przeładowczą, a następnie na ciężarówkę. – fot. M. Piśny

Za takim sposobem zbioru stoi kilka argumentów. 

Zbiór dwuetapowy wykorzystuje aż dwie maszyny mocowane do ciągnika, za to pozwala uniknąć zakupu dużo trudniejszego w utrzymaniu i znacznie droższego kombajnu samojezdnego.

Prowadzi to do oszczędności na zakupie, a długoterminowo ułatwia zarządzanie parkiem maszynowym. 

Jednak głównym powodem, dlaczego zbiór dwuetapowy sprawdza się lepiej jest fakt, że nie magazynuje się buraków na polu.

Ze względu na ostrą zimę, która przychodzi gwałtownie i czasem niespodziewanie pozostawienie buraków grozi nawet ich całkowitym zamarznięciem.

W takim scenariuszu nie ma już realistycznej możliwości transportu surowca do cukrowni. 

Z tego powodu buraki od razu, bezpośrednio na polu przesypywane są do ciężarówek jadących prosto do cukrowni. W takim systemie pracy zbiór dwuetapowy jest zwyczajnie wygodniejszy. 

697 tys. zł z funduszu promocji i drzwi zamknięte przed rolnikami. Sejm zajmie się funduszami 6 listopada

0

Rolnik płaci składki na fundusz promocji, a potem nie może wejść na wydarzenie, które za te pieniądze zorganizowano. Taki obraz wyłania się z wpisów, które w ostatnich dniach obiegły rolnicze media społecznościowe. Emocje są duże, a pytanie wraca w każdej rozmowie: komu służą fundusze promocji?

697 tysięcy złotych na cykl pięciu wydarzeń

Jak wynika z wpisów profilu GR Ojdana, spór dotyczy Funduszu Promocji Mięsa Wieprzowego. Autorzy piszą, że Stowarzyszenie Polska Ekologia organizuje cykl pięciu wydarzeń wartych niemal 700 tys. zł, a dokładnie 697 tys. zł. Projekt nosi nazwę „Polska wieprzowina na kulinarnych szlakach“. Jest realizowany przez stowarzyszenie i finansowany z funduszu.

Według tych samych wpisów na czele stowarzyszenia stoi Paweł Krajmas, określony jako wieloletni beneficjent milionowych dotacji z funduszy promocji.

Około 30 osób na sali i zamknięte drzwi w Bochni

Jedno z wydarzeń odbyło się w środę, 28 października 2026 r., o godz. 18.00 w Barze Bułka z Masłem w Bochni. Z relacji GR Ojdana wynika, że na sali było ledwo 30 osób. Autorzy twierdzą, że uczestnicy dostali koszyki z produktami mięsnymi z rodzinnych firm powiązanych z prezesem stowarzyszenia. Piszą też, że rolnicy, którzy co roku odprowadzają składki na fundusz, zastali zamknięte drzwi.

Wpis opisuje to tak: hodowcy, mimo regularnych składek, nie są wpuszczani na wydarzenia mające promować ich pracę. Jednym z odesłanych miał być Opiła Witek, którego wideo z wizyty opublikowano. Autorzy zestawiają kwotę 697 tys. zł z salą o powierzchni 40 m² i pytają, dla kogo są te pieniądze.

Kolejna kolacja za ponad 100 tysięcy złotych

Według GR Ojdana następna impreza miała odbyć się 30 października 2026 r. w Zielonej Górze, w Restauracji Grono. Chodzi o kolację degustacyjną o wartości ponad 100 tys. zł. Autorzy wpisu wzywają rolników, by udostępniali informację i sami przyszli na wydarzenie.

W materiałach, na których opiera się ten tekst, nie ma stanowiska Stowarzyszenia Polska Ekologia. Nie ma w nich też informacji o tym, czy wydarzenia były zamknięte na podstawie regulaminu projektu.

6 listopada w Sejmie: reformować czy likwidować?

Sprawę podjął Krzysztof Ciecióra, który zaprosił na okrągły stół w Sejmie pod hasłem „Fundusze Promocji Rolnictwa: reformować czy likwidować?“. Spotkanie odbędzie się 6 listopada o godz. 12.00. Zaproszeni są rolnicy, organizacje rolnicze i politycy wszystkich stron. Obowiązuje rejestracja przez formularz online.

Ciecióra pisze wprost, że rolnik składa się na fundusze promocji, a potem nie zostaje wpuszczony na imprezę finansowaną z tych pieniędzy. Dodaje, że trudno się dziwić emocjom. Jego zdaniem potrzebna jest debata o tym, co rolnicy mają z tych wydatków, kto odpowiada za ich sens i efekty oraz czy fundusze reformować, czy likwidować. Celem spotkania ma być ustalenie konkretnych zmian.

Pytania, które zadają hodowcy

Z wpisów i komentarzy wyłaniają się pytania, na które rolnicy chcą usłyszeć odpowiedź:

  • Kto decyduje, które projekty dostają pieniądze z funduszu?
  • Czy wydarzenia finansowane ze składek powinny być otwarte dla rolników?
  • Jakie efekty promocji da się policzyć i kto je sprawdza?
  • Dlaczego te same organizacje wracają po kolejne dotacje?
  • Czy koszt wydarzenia ma związek z liczbą osób, do których dociera?

Według Krzysztofa Ciecióry promocję trzeba rozliczać z korzyści dla rolników, a nie z liczby zorganizowanych imprez. Rolnicy mają prawo wiedzieć, co dzieje się ze składkami, które sami wpłacają. Okrągły stół w Sejmie ma pokazać, czy ktoś będzie w stanie na to odpowiedzieć.

Źródło: wpisy profilu GR Ojdana na Facebooku oraz wpis Krzysztofa Ciecióry na Facebooku (październik 2026).