Susza, słabsze gleby i rosnące koszty produkcji skłaniają rolników do poszukiwania innych sposobów uprawy. Na zmianę technologii zdecydował się również Stanisław Czarnecki z Kocanowa w Wielkopolsce, który postawił na strip-till. W swoim gospodarstwie połączył uprawę gleby, nawożenie i siew w jednym przejeździe. Z czasem przekonał się jednak, że nawet zaawansowana maszyna ma ograniczenia, szczególnie na niewielkich polach. Jakie doświadczenia przyniosło mu pięć lat pracy bez tradycyjnej orki?
Uprawa pasowa zamiast orki. Dlaczego rolnik zmienił technologię?
Stanisław Czarnecki z Kocanowa w województwie wielkopolskim zdecydował się na zmianę sposobu gospodarowania przede wszystkim ze względu na warunki glebowe i coraz częstsze okresy niedoboru opadów. W jego gospodarstwie dominują gleby klas IV, V i VI, na których utrzymanie odpowiedniej wilgotności ma szczególne znaczenie dla rozwoju roślin.
Tradycyjna uprawa orkowa wiąże się z intensywnym przemieszczaniem gleby, a w niekorzystnych warunkach może zwiększać jej przesuszanie i podatność na erozję wietrzną. Rolnik zaczął więc poszukiwać technologii ograniczającej liczbę zabiegów i pozwalającej pozostawiać większą część powierzchni pola nienaruszoną:
Okresowe susze i do tego niezbyt dobre gleby, bo są to klasy IV, V i VI, powodują, że trzeba zmienić podejście do gospodarowania. Nie da się osiągać wysokich i stabilnych plonów bez zatrzymywania cennej wody w glebie
– wyjaśniał Stanisław Czarnecki.
Wybór padł na uprawę pasową, czyli strip-till, polegającą na spulchnianiu gleby wyłącznie w wąskich pasach przeznaczonych pod wysiew nasion. Pomiędzy nimi pozostaje gleba w znacznym stopniu nienaruszona, często pokryta resztkami pożniwnymi.
Takie podejście może ograniczać liczbę przejazdów, zmniejszać naruszanie struktury gleby i wspomagać ochronę jej powierzchni przed erozją.


Jednym przejazdem uprawia, nawozi i sieje. Tak pracuje Czajkowski ST300
Do realizacji nowej technologii rolnik wybrał agregat ST300 firmy Czajkowski Maszyny. Przed zakupem zapoznawał się z konstrukcją podczas targów AGRO SHOW w Bednarach oraz uczestniczył w spotkaniach i wykładach organizowanych u producenta w Sokołowie. W momencie zakupu maszyna kosztowała 340 tys. zł netto.
Najważniejszą zaletą inwestycji było połączenie trzech czynności w jednym przejeździe. Agregat przygotowuje pas gleby, umieszcza w nim nawóz, a następnie wysiewa nasiona. Do wykonania tych prac potrzebny jest jeden ciągnik i jeden operator. Ograniczenie liczby przejazdów ma znaczenie nie tylko dla zużycia paliwa, ale również dla organizacji prac polowych, szczególnie w okresach krótkich okien pogodowych.
Zastosowana maszyna jest konstrukcją półzawieszaną. Jej podstawowa szerokość robocza wynosi 3 metry, a rozstaw sekcji uprawowych można dostosowywać do rodzaju rośliny.
Agregat wyposażono w dwukomorowy zbiornik. Jedna część służy do przechowywania nawozu, a druga materiału siewnego. Pneumatyczny system transportuje materiał z aparatów dozujących do głowic rozdzielających, a następnie do redlic.
Każda sekcja robocza składa się z kilku elementów odpowiadających za przygotowanie pasa gleby. Najpierw pracują koła usuwające resztki pożniwne, następnie tarcza rozcinająca powierzchnię i redlica spulchniająca. W przygotowanym pasie umieszczany jest nawóz, a całość uzupełnia wał oponowy odpowiedzialny za zagęszczanie gleby.
Zboża, rzepak i kukurydza. Jeden agregat do różnych upraw
Jednym z powodów wyboru modelu ST300 była możliwość dostosowania go do kilku gatunków roślin. W gospodarstwie Stanisława Czarneckiego technologia pasowa została wykorzystana przede wszystkim przy uprawie zbóż, rzepaku oraz kukurydzy.
W konfiguracji do zbóż stosowano rozstaw redlic wynoszący 37,5 cm. Maszyna współpracowała z ośmiorzędową przystawką siewną PS300, natomiast do rzepaku wykorzystywano węższe redlice i odpowiednio dobrane koła dociskowe.
Ciekawym rozwiązaniem było przygotowanie agregatu również do siewu kukurydzy. W tym celu zamontowano dodatkowe sekcje uprawowe i przewidziano możliwość współpracy z sześciurzędowym siewnikiem punktowym Kuhn Maxima 2 TI.

Po zmianie konfiguracji podstawowa maszyna może więc przygotowywać pasy gleby pod różne gatunki roślin, a część siewną dobiera się do ich wymagań.
Głębokość spulchniania zależy od rodzaju uprawy i warunków panujących na polu. W przypadku zbóż rolnik stosował stosunkowo głęboką pracę sekcji uprawowych:
To wszystko zależy od warunków i rodzaju uprawy. Staramy się pod zboża pracować na co najmniej 25 cm
– tłumaczył.
Głębokość reguluje się poprzez zmianę położenia wału oponowego za pomocą siłowników oraz klipsów dystansowych. Osobno ustawia się głębokość umieszczania nasion, wykorzystując elementy regulacyjne sekcji siewnych.
Duża masa i prawie 11 metrów długości. Nie wszystko jest zaletą
Choć uprawa pasowa pozwala ograniczyć liczbę przejazdów, zastosowany agregat okazał się wymagający pod względem masy i manewrowania.
Według relacji rolnika sam ST300 ważył około 8900 kg, a dodatkowa przystawka siewna kolejne 1600 kg. Oznacza to znaczną masę zestawu jeszcze przed napełnieniem zbiorników nawozem i materiałem siewnym:
Jest to pancerna maszyna, ale też bardzo długa, bo mierzy blisko 11 m
– oceniał Stanisław Czarnecki.
Duże gabaryty szczególnie utrudniały pracę na mniejszych działkach. Przy zawracaniu potrzebna była odpowiednia ilość miejsca, a konstrukcja agregatu sprawiała, że podczas rozpoczynania kolejnego przejazdu przy uwrociu pozostawały fragmenty wymagające dodatkowego obsiania.
Kolejnym problemem było ugniatanie gleby na uwrociach. Ciężki zestaw wielokrotnie przejeżdżający po tych samych fragmentach pola powodował silniejsze zagęszczanie podłoża, co utrudniało późniejszą uprawę i mogło niekorzystnie wpływać na rozwój roślin.
Rolnik korzystał z automatycznego prowadzenia ciągnika, dzięki czemu mógł wykonywać przejazdy w odpowiedniej kolejności, omijając sąsiednie ścieżki i ograniczając liczbę manewrów.
W trakcie użytkowania pojawiały się również trudności związane ze zmianą rozstawu sekcji. Masywne redlice mocowane na obejmach wymagały czasu i wysiłku podczas przezbrajania maszyny.
Na bardzo lekkich glebach występowało natomiast zjawisko gromadzenia się dużych ilości piasku przed wałem oponowym. W skrajnych przypadkach utrudniało ono dalszą pracę.
Te doświadczenia pokazują, że technologia strip-till nie eliminuje wszystkich problemów związanych z uprawą gleby, a dobór maszyny powinien uwzględniać również wielkość działek, ich kształt i warunki glebowe.


Ile paliwa zużywa ciągnik podczas uprawy pasowej?
Wydajność agregatu ST300 zależała przede wszystkim od wielkości pola, jego kształtu oraz warunków glebowych. Przy pracy na głębokość około 25 cm ciągnik poruszał się z prędkością 7–8 km/h:
To wszystko zależy od warunków i wielkości pola, ale można przyjąć, że w ciągu godziny da się obsiać spokojnie od 1 ha pola do 1,5 ha, a ciągnik zużywa na taki areał między 15 a 20 l oleju napędowego przy ciężkiej pracy
– relacjonował rolnik.
Są to dane z praktyki konkretnego gospodarstwa, odnoszące się do określonego zestawu i warunków. Wydajność innych agregatów może się różnić w zależności od szerokości roboczej, głębokości spulchniania, rodzaju gleby oraz mocy ciągnika.
Najważniejszą korzyścią organizacyjną pozostaje jednak połączenie uprawy, nawożenia i siewu podczas jednego przejazdu. W technologii tradycyjnej zabiegi te mogą wymagać oddzielnych operacji, a każda z nich oznacza dodatkowy czas pracy operatora i wykorzystanie ciągnika.
Dalsza część artykułu pod materiałem wideo:
Co dzieje się na polu po żniwach? Brona mulczowa i resztki pożniwne
Rezygnacja z orki wymagała również zmiany podejścia do zagospodarowania ścierniska. W gospodarstwie Stanisława Czarneckiego większość słomy pozostawiano na polu po rozdrobnieniu i równomiernym rozrzuceniu. Część była wymieniana na obornik.
Do pierwszej uprawy po zbiorach wykorzystywano bronę mulczową Agro-Masz BM 75, pracującą na głębokości około 2–3 cm. Jej zadaniem było bardzo płytkie oddziaływanie na powierzchnię gleby, rozprowadzanie resztek roślinnych oraz tworzenie warunków sprzyjających kiełkowaniu samosiewów.
Taki zabieg może być szczególnie istotny po zbiorach zbóż i rzepaku, kiedy na powierzchni pola pozostaje duża ilość materiału organicznego. Równomierne rozprowadzenie słomy ułatwia późniejszą pracę agregatu uprawowo-siewnego i sprzyja jej rozkładowi.
W zależności od stopnia zachwaszczenia i ilości samosiewów stosowano kolejne zabiegi przygotowujące pole do siewu. W gospodarstwie wykorzystywano także bronę talerzową oraz trzybelkowy agregat ścierniskowy Gamatechnik S430, służący między innymi do mieszania gleby z obornikiem.
Dodatkowym elementem technologii było okresowe głęboszowanie. Według relacji rolnika wykonywano je co około cztery lata, na głębokość przekraczającą 40 cm. Cały system uprawy opierał się więc na ograniczeniu intensywnego przemieszczania gleby, ale nie oznaczał całkowitej rezygnacji z mechanicznego spulchniania.
Rzepak po 4–4,5 t/ha. Jak rolnik oceniał wyniki uprawy pasowej?
Jednym z najważniejszych kryteriów oceny nowej technologii były wyniki produkcyjne. W gospodarstwie stosowano zmianowanie, w którym po zbożach wysiewano rzepak, następnie pszenicę, a po jej zbiorze kukurydzę. Z obserwacji Stanisława Czarneckiego wynikało, że umieszczanie nawozu w spulchnionym pasie gleby sprzyjało rozwojowi systemu korzeniowego roślin:
Z moich obserwacji wynika, że uprawa pasowa z deponowaniem w redlicę nawozu przyczynia się do lepszego rozwoju systemu korzeniowego, bo roślina szuka pokarmu tam, gdzie się znajdują granule nawozu
– wskazywał rolnik.
W okresie objętym rozmową plony rzepaku wynosiły najczęściej od 4 do 4,5 t/ha, a w korzystniejszych latach zbliżały się do 5 t/ha.
W gospodarstwie prowadzono również porównanie uprawy kukurydzy. Na części pola zastosowano tradycyjną orkę, natomiast na pozostałym fragmencie uprawę pasową. Według relacji rolnika różnica w uzyskanym plonie wynosiła około 1 t na korzyść technologii pasowej.
Wyniki te stanowią doświadczenia konkretnego gospodarstwa, a nie rezultat wieloletnich, powtarzalnych badań porównawczych. Na plonowanie wpływają bowiem również warunki pogodowe, właściwości gleby, przebieg nawożenia oraz wiele innych czynników. Pokazują jednak, że dla Stanisława Czarneckiego zmiana technologii była związana nie tylko z ograniczaniem liczby przejazdów, ale również z poszukiwaniem sposobu na utrzymanie dobrych wyników produkcyjnych na słabszych stanowiskach.

Pięć lat doświadczeń ze strip-till. Jakie wnioski wyciągnął rolnik?
W czasie rozmowy przeprowadzonej w 2024 roku Stanisław Czarnecki miał za sobą około pięciu lat użytkowania agregatu Czajkowski ST300. Był to okres pozwalający poznać zarówno możliwości technologii, jak i ograniczenia zastosowanej konstrukcji.
Najważniejsze korzyści wiązały się z ograniczeniem liczby przejazdów, połączeniem kilku zabiegów agrotechnicznych oraz sposobem przygotowania stanowiska na glebach narażonych na okresowe niedobory wody.
Jednocześnie użytkowanie ciężkiego i długiego zestawu pokazało znaczenie wielkości działek oraz odpowiedniego rozplanowania przejazdów. W przypadku niewielkich pól duże gabaryty agregatu mogą częściowo ograniczać korzyści wynikające z oszczędności czasu.
Rolnik zwracał również uwagę na rozwój kolejnych generacji maszyn. W nowszych konstrukcjach producent wprowadzał rozwiązania ułatwiające zmianę rozstawu redlic oraz zmniejszające długość całego zestawu.
Historia gospodarstwa z Kocanowa pokazuje, że przejście na uprawę pasową jest zmianą całej technologii prowadzenia produkcji, a nie jedynie zastąpieniem pługa inną maszyną. Wymaga dostosowania sposobu zagospodarowania resztek pożniwnych, przygotowania gleby, nawożenia oraz organizacji siewu.
Doświadczenia Stanisława Czarneckiego wskazują również, że oceniając opłacalność takiej inwestycji, warto brać pod uwagę nie tylko wydajność i zużycie paliwa, ale także warunki glebowe, wielkość pól oraz możliwości wykorzystania agregatu w różnych uprawach.







