Co znajdziesz w artykule?
Pierwszy w Polsce karny wyrok za emisję zapachów z gospodarstwa rolnego może zmienić sytuację całej branży hodowlanej. Sąd Rejonowy w Nysie skazał sześcioro rolników na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu za emisję odorów związanych z hodowlą świń i nawożeniem pól gnojowicą. Sprawa budzi ogromne kontrowersje w środowisku rolniczym.
8 miesięcy więzienia za hodowlę świń
21 stycznia Sąd Rejonowy w Nysie skazał rodzinę prowadzącą gospodarstwo rolne w Domaszkowicach (woj. opolskie) na 8 miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu na rok. Każda z sześciu osób ma dodatkowo zapłacić po 10 tys. zł na cele związane z ochroną środowiska. Rolnicy prowadzą gospodarstwo o powierzchni blisko 300 hektarów i utrzymują około 8 tys. sztuk trzody chlewnej w cyklu otwartym. Ferma funkcjonuje w obiektach po byłym PGR-ze z lat 70., w miejscu, gdzie produkcja zwierzęca prowadzona była od dekad. Zarzut? Emisja odorów – m.in. amoniaku, siarkowodoru i gazów cieplarnianych – podczas nawożenia pól gnojowicą oraz z budynków inwentarskich.
Brak ustawy odorowej, brak norm, brak badań powietrza
Sprawa ma charakter bezprecedensowy. W Polsce nie obowiązuje tzw. ustawa odorowa. Nie istnieją normy prawne określające dopuszczalne poziomy zapachów z działalności rolniczej. Co więcej – w toku postępowania nie pobrano próbek powietrza ani nie przeprowadzono badań olfaktometrycznych. Sąd oparł się głównie na zeznaniach świadków. Wcześniejsze opinie biegłych dotyczące gleby były korzystne dla rolników – nie stwierdzono zagrożenia dla środowiska ani kwalifikacji gnojowicy jako odpadu niebezpiecznego. Prokuratura początkowo umorzyła wątek dotyczący skażenia wód i gruntów. Mimo to zapadł wyrok karny z art. 182 §1 Kodeksu karnego – dotyczący zanieczyszczenia środowiska i sprowadzenia zagrożenia dla zdrowia ludzi.
Czy to przełomowy precedens dla całego rolnictwa?
To pierwszy w Polsce karny wyrok za zapachy związane z legalnie prowadzoną hodowlą zwierząt. Dotychczas podobne spory trafiały na drogę cywilną lub administracyjną. Teraz sąd uznał, że rolnicy działali „wspólnie i w porozumieniu” oraz „umyślnie”, doprowadzając do zanieczyszczenia powietrza. Jeśli wyrok się uprawomocni, może to oznaczać poważne konsekwencje dla:
- hodowców trzody chlewnej
- producentów drobiu
- gospodarstw bydła mlecznego i opasowego
- biogazowni rolniczych
Każda produkcja zwierzęca wiąże się z emisją zapachów. W przypadku utrzymania wyroku, subiektywne odczucia sąsiadów mogą stać się podstawą do odpowiedzialności karnej.
Ryzyko recydywy i realnego więzienia
Najpoważniejszym zagrożeniem jest fakt, że dalsze prowadzenie działalności po uprawomocnieniu wyroku może skutkować zarzutem recydywy. To oznaczałoby odwieszenie kary i realne pozbawienie wolności. Dla wielu gospodarstw rodzinnych byłby to koniec działalności.
WIOŚ i wielokrotne kontrole
Rodzina podkreśla, że w ostatnich latach przeszła setki kontroli, w tym ze strony Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Dokumentacja – według rolników – nie wykazała poważnych naruszeń. Jednocześnie WIOŚ prowadzi kolejne postępowania administracyjne dotyczące wstrzymania działalności w różnych obiektach gospodarstwa.
Szerszy kontekst: bezpieczeństwo żywnościowe i rynek zbóż
Gospodarstwo zużywa rocznie około 6 tys. ton zbóż, w dużej mierze od lokalnych producentów. Jego ewentualne zamknięcie miałoby wpływ nie tylko na rodzinę prowadzącą hodowlę, ale również na rynek pasz i okolicznych rolników. Branża wskazuje, że w sytuacji niskich cen trzody chlewnej i trudnej sytuacji na rynku zbóż, kolejne obciążenia prawne mogą przyspieszyć likwidację krajowej produkcji zwierzęcej.
Co dalej?
Wyrok nie jest prawomocny. Rolnicy zapowiadają apelację. Środowisko rolnicze uważnie obserwuje sprawę, która może stać się punktem zwrotnym w relacjach między produkcją zwierzęcą a lokalnymi społecznościami. Jedno jest pewne – jeśli zapadły wyrok się utrzyma, może on na trwałe zmienić sposób funkcjonowania gospodarstw hodowlanych w Polsce.
