Emerytura rolnicza z KRUS może przejść głęboką reformę, jeśli postulaty samorządu rolniczego doczekają się realizacji. Krajowa Rada Izb Rolniczych (KRIR) oficjalnie złożyła w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi projekt zmian w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Izby domagają się wprowadzenia świadczeń proporcjonalnych dla osób z krótszym stażem oraz podniesienia tzw. emerytury podstawowej z 90% do 100% najniższego świadczenia z ZUS. Choć dokument wskazuje datę 1 stycznia 2028 roku, eksperci studzą optymizm i ostrzegają przed oporem Ministerstwa Finansów.
Czytaj również:
Proporcjonalna emerytura zamiast progu 25 lat
Obecne przepisy (art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy) są bezwzględne: aby nabyć prawo do samodzielnego świadczenia z KRUS po osiągnięciu wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn), trzeba udowodnić co najmniej 25 lat podlegania ubezpieczeniu, czyli 100 kwartałów. Osoby, którym zabraknie choćby krótkiego okresu, zostają dziś bez własnych pieniędzy z systemu rolniczego.
W piśmie z 12 listopada 2026 r. (nr KRIR/MR/1205/2026), podpisanym przez Prezesa KRIR Wiktora Szmulewicza, samorząd postuluje dodanie nowego mechanizmu wyliczeń:
- Zasada proporcjonalności: Świadczenie stanowiłoby iloczyn kwoty bazowej oraz liczby opłaconych kwartałów podzielonej przez 100.
- Przykładowo: osoba z 80 kwartałami (20 lat) otrzymałaby 80% kwoty referencyjnej, z 60 kwartałami (15 lat) – 60%, a z 40 kwartałami (10 lat) – 40%.
- Uwzględniane byłyby również niepełne kwartały, a sama emerytura podlegałaby corocznej waloryzacji.
Projekt zakłada także możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia proporcjonalnego z KRUS oraz wypracowanego odrębnymi składkami świadczenia z ZUS – bez podwójnego zaliczania tych samych okresów.
Koniec „niezawinionej kary” z lat transformacji
W uzasadnieniu projektu KRIR przypomina realia po uchwaleniu ustawy z 20 grudnia 1990 r., gdy niska dochodowość gospodarstw nie pozwalała rolnikom na pełne samofinansowanie składek. W latach 1990–2016 zawirowania gospodarcze zmuszały wielu mieszkańców wsi do podejmowania drobnych prac pozarolniczych czy działalności w OSP, co skutkowało wówczas automatycznym wyłączaniem ich z KRUS.
W rezultacie tysiące seniorów nie „uzbierało” pełnych 100 kwartałów. Samorząd rolniczy nazywa obecną sytuację „niezawinioną karą emerytalną”, którą nowelizacja ma zlikwidować – również w odniesieniu do osób, które już osiągnęły wiek emerytalny.
Wyższa baza do wyliczeń i twardy realizm budżetowy
Drugim kluczowym postulatem KRIR jest podniesienie emerytury podstawowej z obecnych 90% do 100% najniższej emerytury w systemie powszechnym ZUS, wraz z przeliczeniem z urzędu świadczeń już przyznanych. Samorząd podkreśla, że rachunki za leki, energię czy żywność obciążają seniorów na wsi tak samo jak w mieście.
Głos ekspertów – gdzie tkwi główna przeszkoda? Choć postulaty izb rolniczych mają silne uzasadnienie społeczne, analitycy rynku ubezpieczeń i finansiści podchodzą do nich z dużym dystansem:
- Ogromny koszt dla budżetu: Fundusz Emerytalny Rolników w KRUS jest w przeważającej mierze dotowany z budżetu państwa. Skok bazy z 90% do 100% oraz wprowadzenie nowych świadczeń proporcjonalnych oznacza wielomiliardowe, stałe wydatki rok do roku.
- Opór Ministerstwa Finansów: Nawet jeśli Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi pod wodzą ministra Stefana Krajewskiego przychyli się do propozycji, projekt niemal na pewno napotka twardy sprzeciw ze strony resortu finansów pilnującego dyscypliny budżetowej.
- Niewystarczająca kompensata: KRIR proponuje przekierowanie do KRUS środków z likwidowanych dodatków rolniczych wypłacanych dotąd przez ZUS, jednak zdaniem ekonomistów takie przesunięcie między funduszami nie zrównoważy pełnych kosztów reformy.
Zaproponowany w projekcie termin 1 stycznia 2028 r. staje się w tym świetle datą bardzo optymistyczną. Bez politycznego przełomu i znalezienia realnych źródeł finansowania projekt KRIR może utknąć na etapie uzgodnień międzyresortowych.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie wystąpienia Zarządu KRIR (nr KRIR/MR/1205/2026) z dnia 12.11.2026 r.








