Ceny paliw w polskim hurcie tworzą bezprecedensową wyrwę rynkową. Najnowszy cennik rafineryjny PKN Orlen z 17 września przyniósł ponowne przebicie tegorocznych szczytów na oleju napędowym. Ekodiesel podrożał o kolejne 74 zł/m³, osiągając wycenę 7 563 zł/m³ netto. Oznacza to, że sama oficjalna cena hurtowa diesla z VAT sięgnęła 9,30 zł za litr. Tymczasem benzyna Pb95 wykonała zwrot w dół – jej cena spadła o 101 zł/m³ do poziomu 6 372 zł/m³ netto (7,84 zł/l brutto).
Rozjazd cenowy między oboma paliwami urósł w hurcie do niespotykanych 1,46 zł na litrze na korzyść ON. Na to wszystko nakłada się coraz ostrzejszy spór polityczny wokół podatku od nadzwyczajnych zysków (windfall tax) oraz miliardowych wpływów budżetowych z podatku VAT.
Czytaj również:
1. Notowania hurtowe Orlenu i rynki światowe (Stan na 17.09)
Na giełdach towarowych doszło do lekkiego schłodzenia cen ropy (Brent spadł do 105,60 USD/bbl, a WTI do 102,02 USD/bbl), jednak efekt ten został całkowicie zniesiony przez gwałtowne osłabienie złotówki – kurs dolara wzrósł do 3,8048 PLN. W efekcie koszt sprowadzenia i przerobu surowca utrzymał presję na cenniki rafineryjne.
| Paliwo / Wskaźnik | Cena netto (Orlen) | Cena brutto (z 23% VAT) | Zmiana 1D |
| Olej Napędowy Ekodiesel | 7 563 zł/m³ | 9,30 zł/l | +74 zł/m³ (+0,09 zł/l) |
| Benzyna Eurosuper 95 | 6 372 zł/m³ | 7,84 zł/l | -101 zł/m³ (-0,12 zł/l) |
| Kurs USD/PLN | — | 3,8048 zł | +1,14% |
| Diesel ARA (kontrakty) | — | 1 546,25 USD/t | -0,54% |
Należy zaznaczyć, że choć wartości netto w hurcie nie przebiły jeszcze bezwzględnych rekordów z 2022 roku (gdy w marcu i październiku sięgały ok. 8 400 zł/m³ netto), to dla ostatecznego odbiorcy obecne rachunki brutto są bardziej bolesne. W 2022 r. obowiązywała obniżona 8-procentowa stawka VAT. Przy obecnym pełnym podatku 23% VAT oraz przywróconej akcyzie, cennik dystrybutorów bije historyczne maksima.
2. Spór o Windfall Tax, VAT i rola zwrotu akcyzy
Kryzys paliwowy po raz kolejny stał się osią sporu politycznego. Do Sejmu trafił ponownie projekt ustawy wprowadzającej 60-procentowy podatek od nadzwyczajnych zysków koncernów paliwowych – rozwiązanie bliźniacze do tego, które Prezydent skierował wcześniej do Trybunału Konstytucyjnego ze względu na zarzut działania prawa wstecz.
Rząd przekonuje, że wpływy z podatku (ok. 4 mld zł) są niezbędne do sfinansowania dopłat w ramach Tarczy CPN. Z kolei opozycja i eksperci rynkowi zwracają uwagę, że dzięki samemu skokowi cen w hurcie do wyśrubowanych poziomów, budżet państwa pozyskał w tym roku dodatkowe 3 miliardy złotych z tytułu samego podatku VAT od paliw.
Warto przy tym pamiętać, że ewentualne tarcze oparte wyłącznie na obniżce stawki VAT w minimalnym stopniu pomagają największym gospodarstwom rolnym i firmom transportowym będącym czynnymi podatnikami VAT (dla nich kluczowa jest cena netto).
Dla rolników kluczowym instrumentem realnie łagodzącym skutki tej drożyzny pozostają bezpośrednie dopłaty podatkowe. Zgodnie z decyzją rządu o wstecznym zwiększeniu stawki zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego, łączna kwota wsparcia wynosi obecnie do 2,00 zł do każdego litra ON wykorzystanego w produkcji rolnej. W przeciwieństwie do neutralnych dla rolników-VAT-owców zmian w stawkach VAT, zastrzyk gotówki z tytułu zwrotu akcyzy bezpośrednio obniża efektywny koszt zakupu paliwa.
3. Ile naprawdę płaci rolnik i jak wygląda sytuacja na stacjach?
Oficjalny cennik hurtowy PKN Orlen (tzw. cennik spot) stanowi jedynie punkt wyjścia dla rynku. W praktyce rolnicy zamawiający paliwo u lokalnych dystrybutorów korzystają ze stałych upustów od ceny bazowej (najczęściej od -100 do -200 zł/m³).
Przy uwzględnieniu standardowego rabatu u hurtownika na poziomie -150 zł/m³, realny koszt dostawy oleju napędowego do gospodarstwa wynosi 17 września ok. 9,12 zł/l brutto (7,41 zł/l netto).
Anomalia na stacjach detalicznych wciąż jednak występuje. Jeszcze 16 września większość warszawskich stacji – w tym obiekty PKN Orlen – sprzedawała olej napędowy po 8,94 zł/l (a pojedyncze punkty po 9,09 zł/l). Różnica kilkunastu groszy na litrze między stacją ze starym zapasem a nową dostawą z hurtowni przestaje jednak rekompensować czas i logistykę jeżdżenia z mauzerami na pylon.
Mechanizm zwrotu akcyzy okazuje się w tej chwili jedyną realną tarczą, która chroni częściowo polskich producentów rolnych przed skutkami rekordowych wycen hurtowych w trakcie kluczowych prac jesiennych.
Źródło cen: PKN Orlen, giełdy towarowe
