86 proc. Polaków łączy bezpieczeństwo żywnościowe z bezpieczeństwem państwa, a 83 proc. uważa zwiększanie krajowej produkcji żywności za priorytet narodowy. Jednocześnie europejskie rolnictwo mierzy się z rosnącymi kosztami, presją klimatyczną i wolniejszym niż w innych regionach świata dostępem do nowych technologii. Raport „The Resilience Gap: Innovating for European Agriculture” – przygotowany na zlecenie Bayer – pokazuje, że dostęp do innowacji może wzmacniać konkurencyjność gospodarstw.
Europejskie rolnictwo traci konkurencyjność
Rolnictwo mierzy się z rosnącą presją kosztową, geopolityczną i klimatyczną, a tempo udostępniania i wdrażania innowacyjnych rozwiązań w Europie nie nadąża za skalą wyzwań. Grozi to osłabieniem konkurencyjności europejskiego rolnictwa i jego zdolności do radzenia sobie z kryzysami. Może również zwiększać presję na ceny żywności i ryzyko dla bezpieczeństwa żywnościowego – także w Polsce.
Aby lepiej zrozumieć te wyzwania i wskazać możliwości wzmacniania odporności oraz konkurencyjności rolnictwa, firma Bayer zleciła kompleksowe badania. Ich wyniki przedstawia raport „The Resilience Gap: Innovating for European Agriculture”, łączący analizę makroekonomiczną Oxford Economics z badaniem opinii ponad 8 tys. konsumentów i jakościowymi wywiadami z około 90 rolnikami, przeprowadzonymi na 8 europejskich rynkach – w tym w Polsce. Zestawienie tych perspektyw wskazuje na lukę odporności: wyzwania narastają szybciej niż możliwości skutecznego reagowania na nie przez rolników. Wnioski mają znaczenie również dla Polski i warunków rozwoju krajowej produkcji żywności.
– Znaczenie rolnictwa dla Polski wykracza daleko poza jego wynoszący blisko 3 proc. udział w PKB. Serce też stanowi niewielką część masy ciała, a bez niego organizm nie może funkcjonować. Rozwój rolnictwa od zawsze opierał się na innowacjach: nowych technikach, narzędziach i sposobach gospodarowania. Dziś potrzebujemy warunków, które pozwolą szybciej opracowywać i wdrażać nowe rozwiązania, aby utrzymać konkurencyjność. To szczególnie ważne dla Europy, gdzie dostęp rolników do części nowoczesnych technologii jest bardziej ograniczony lub wolniejszy niż w innych regionach świata – mówi prof. dr hab. Witold Orłowski, ekonomista.
Nadrabianie dystansu utrudniają koszty: w 2025 r. ceny nawozów w UE były o 60 proc., a energii o 51 proc. wyższe niż w 2020 r. Do tego dochodzą ryzyka geopolityczne i klimatyczne. Średnie roczne straty związane z klimatem w unijnej produkcji roślinnej szacowane są na 17,4 mld euro; do 2050 r. mogą wzrosnąć nawet o dwie trzecie.
Według analizy Oxford Economics w latach 2011–2023 produkcja roślinna w UE rosła średnio o 0,1 proc. rocznie, wobec 2 proc. na świecie. W USA wzrost wynosił średnio 1 proc. rocznie, w Chinach, Kanadzie i Indiach od 2 do 3 proc., a w Brazylii – 3,3 proc.
Innowacje potrzebują warunków do wdrażania
Nowoczesne nasiona, ochrona roślin, rozwiązania biologiczne i technologie cyfrowe mogą pomóc chronić plony oraz efektywniej wykorzystywać wodę i środki produkcji. Raport wskazuje jednak na bariery w dostępie do tych narzędzi. Liczba substancji czynnych, stosowanych w ochronie roślin, dopuszczonych w UE spadła z ponad 1000 na początku XXI wieku do około 420. W ostatnich siedmiu latach rolnicy utracili dostęp do 92 substancji czynnych, a na rynek trafiła jedna nowa syntetyczna substancja czynna.
– W naszym rodzinnym gospodarstwie łączymy doświadczenie kolejnych pokoleń z wiedzą naukową i nowoczesnymi technologiami. Wierzę, że przyszłość rolnictwa opiera się na dbałości o glebę, efektywnym wykorzystaniu zasobów i dostępie do innowacji, takich jak nowe odmiany roślin czy narzędzia cyfrowe. Musimy jednak pamiętać, że tylko rentowne gospodarstwa mogą dalej inwestować, wdrażać innowacje i rozwijać produkcję. Dlatego potrzebujemy między innymi przepisów opartych na wiedzy naukowej, które zapewnią bezpieczeństwo, a jednocześnie pozwolą korzystać z postępu technologicznego i skutecznie konkurować na światowym rynku – podkreśla Mateusz Stankiewicz, rolnik z Pomorza Zachodniego oraz członek zarządu Krajowego Zrzeszenia Producentów Rzepaku i Roślin Białkowych.
Nowe technologie szansą na odporne rolnictwo
– W swoim gospodarstwie wdrażam nowe technologie, bo widzę, jak bardzo pomagają mi utrzymać efektywność i opłacalność. Ale nadal nie mamy dostępu do tych rozwiązań, które mają nasi koledzy z innych kontynentów, takich jak np. nowe techniki genomowe, które dają realne korzyści w polu. Potrzebujemy przychylności decydentów dla rozwiązań, które pozwolą nam być bardziej konkurencyjnymi i lepiej radzić sobie ze zmianami klimatu oraz presją geopolityczną. Skorzystamy na tym nie tylko my, rolnicy, bo zyskamy więcej możliwości rozwoju i dywersyfikacji produkcji, ale całe społeczeństwo: to stabilne dostawy żywności i odporne rolnictwo – mówi Marcin Gryn, rolnik z Zamościa, wiceprezes Zamojskiego Towarzystwa Rolniczego.
Bayer ceni polskich rolników i gospodarstwa
Pełniejsze wykorzystanie tych możliwości wymaga, zgodnie z wnioskami raportu, przewidywalnych i proporcjonalnych regulacji oraz sprawniejszych decyzji opartych na wiedzy naukowej. Istotne jest również ograniczanie barier finansowych, kompetencyjnych i infrastrukturalnych, które utrudniają wdrażanie nowych technologii w gospodarstwach.
– W Bayer wszystko zaczyna się od rolników. To ich potrzeby są impulsem do tworzenia innowacji i wyznaczają kierunek rozwoju naszych rozwiązań. Przez ostatnie 15 lat pracowałem z rolnikami w obu Amerykach, Europie i Azji. W polskich rolnikach szczególnie cenię otwartość na innowacje i pragmatyzm, z jakim rozwijają swoje gospodarstwa. Powinni mieć taki sam dostęp do nowoczesnych rozwiązań jak rolnicy w innych częściach świata – mówi Abdalah Novaes, szef dywizji Crop Science w Bayer w Polsce, Czechach i Słowacji.
– Rolnictwo powinno zajmować strategiczne miejsce w debacie gospodarczej, bo od silnego sektora rolnego zależą bezpieczeństwo żywnościowe, dostępność cenowa żywności i niezależność Europy. Aby produkować więcej żywności przy mniejszym ryzyku, należy zapewnić rolnikom dostęp do nowszych i lepszych rozwiązań. W przeciwnym razie wyzwania w gospodarstwach i presja czynników zewnętrznych będą narastać szybciej niż możliwości adaptacji rolników, a ta luka będzie się z czasem pogłębiać – podkreślał Abdalah Novaes.
Polacy dostrzegają znaczenie innowacji w rolnictwie
Polacy najbardziej spośród badanych wierzą w samowystarczalność żywnościową swojego kraju. 70 proc. uważa, że Polska mogłaby wyprodukować wystarczająco dużo żywności na własne potrzeby, gdyby poważny kryzys zakłócił globalny handel na rok. To o 20 pkt proc. więcej niż wśród ogółu respondentów.
Badanie pokazuje również, że polscy konsumenci dostrzegają znaczenie innowacji w rolnictwie. 77 proc. Polaków uznaje je za jeden z najważniejszych czynników bezpieczeństwa żywnościowego, a 84 proc. popiera dostęp rolników do najnowszych technologii. Z kolei 78 proc. opowiada się za utrzymaniem dostępności środków ochrony roślin, o ile naukowe oceny potwierdzają bezpieczeństwo ich stosowania. W Niemczech odsetek ten wynosi 59 proc., a we Francji 57 proc.
Analiza Oxford Economics oraz wyniki badań konsumentów i rolników z ośmiu europejskich rynków
https://www.bayer.com/en/about-us/innovation/science-research-and-innovation/the-resilience-gap-innovating-for-european-agriculture
Z danymi dla Polski można zapoznać się na stronie: https://www.bayer.com/pl-pl/poland/rolnictwo-pod-presja
