Przygotowanie kombajnu do zbioru kukurydzy na ziarno nie kończy się na zamontowaniu odpowiedniej przystawki. Równie ważne są przezbrojenie zespołu młócącego, dobór klepiska i sit oraz właściwe ustawienie parametrów roboczych. Błędy na tym etapie mogą zwiększać straty ziarna, pogarszać jakość omłotu i prowadzić do uszkodzeń maszyny.
Uprawa kukurydzy na ziarno z roku na rok zyskuje na popularności. Według danych GUS w 2024 r. kukurydzę na ziarno uprawiano na powierzchni ok. 1,277 mln ha, a zbiory szacuje się na ok. 9,398 mln ton. Jest to niemal dwukrotny wzrost areału na przestrzeni ostatniej dekady.
Zbiór kukurydzy na ziarno rozpoczyna się po osiągnięciu pełnej dojrzałości fizjologicznej i spadku wilgotności ziarna poniżej 30%. Dokładny termin zbioru uzależniony jest od uprawianej odmiany, liczby FAO oraz warunków pogodowych. W standardowych warunkach w Polsce żniwa kukurydziane rozpoczynają się w połowie września i trwają do listopada.
Jak przezbroić kombajn do zbioru kukurydzy na ziarno?
Do zbioru kukurydzy na ziarno wykorzystuje się kombajny do zbioru zbóż z odpowiednio przezbrojonym zespołem młócąco-separującym oraz czyszczącym. Dodatkowo kombajn należy wyposażyć w specjalny adapter do obrywania kolb (tzw. przystawka do kukurydzy). Głównym zadaniem przyrządu żniwnego do zbioru kukurydzy jest oberwanie kolb, przetransportowanie ich do kombajnu oraz rozdrobnienie łodyg i liści, co ułatwia uprawę pożniwną.
Najczęściej wykorzystuje się przystawki rzędowe z nożowym rozdrabniaczem łodyg. Producenci oferują przystawki do kukurydzy ze sztywną lub składaną ramą. Konstrukcje ze sztywną ramą mają szerokość od 4 do 18 rzędów, natomiast modele składane od 5 do 12 rzędów. Zaletą wersji składanych jest możliwość transportu drogowego bez użycia wózka transportowego. Rozwiązanie to zwiększa mobilność maszyny i skraca czas przygotowania do pracy.
Jaka przystawka do kukurydzy? Liczy się nie tylko liczba rzędów
Na rynku polskim największą popularnością cieszą się adaptery składane o szerokości roboczej 6 i 8 rzędów. Ważnym aspektem przy wyborze odpowiedniego modelu przystawki, poza szerokością, jest typ adaptera obrywającego kolby oraz rozdrabniacza łodyg. W zależności od modelu przystawki mogą być wyposażone w głowicę z dwoma lub trzema nożami albo podwójne głowice wykorzystujące nożycowy efekt cięcia. Znaczenie ma również materiał, z którego wykonano rozdzielacze rzędów oraz kształt fartuchów umieszczonych na ich górnej części.
W budżetowych wersjach przystawek można spotkać metalową konstrukcję rozdzielaczy, co może wpływać na odbijanie się kolb i zwiększać straty ziarna podczas zbioru. Alternatywą są rozdzielacze wykonane z tworzywa sztucznego. Gumowe fartuchy ograniczają odbijanie się kolb, dzięki czemu straty generowane przez przyrząd żniwny są mniejsze.
Dodatkowe wyposażenie przystawki do kukurydzy. Co ułatwia zbiór?
Hedery do zbioru kukurydzy mogą być wyposażone w dodatkowe akcesoria usprawniające pracę. Należą do nich m.in.:
- aktywne ślimakowe rozdzielacze łanu na skrajnych rzędach, szczególnie przydatne w połamanej kukurydzy;
- płozy zgniatające ściernisko, chroniące opony przed nadmiernym zużyciem;
- czujniki automatycznego prowadzenia wzdłuż rzędu;
- czujniki automatycznej kontroli wysokości cięcia oraz poziomowania, bardzo istotne przy przystawkach o szerokości roboczej 8 rzędów i więcej.
Sama przystawka nie wystarczy jednak do prawidłowego zbioru kukurydzy – odpowiedniego przygotowania wymagają także zespoły robocze kombajnu.
Jakie klepisko do kukurydzy? To jeden z najważniejszych elementów przezbrojenia
Najistotniejszym elementem przezbrojenia jest klepisko do zbioru kukurydzy, które różni się od tego do zbioru zbóż liczbą listew oraz szerokością szczelin pomiędzy drutami. Jego zastosowanie jest konieczne, ponieważ klepisko do zbioru zbóż będzie wpływać na większe uszkodzenia ziarna i może się zapychać.
Pierwszy typ klepiska jest najczęściej spotykany i zalecany do większości warunków, natomiast drugi typ należy stosować, jeśli zbierana kukurydza ma niższą wilgotność i ziarno jest podatne na uszkodzenia.
Wyróżnić można dwa typy klepisk do zbioru kukurydzy: Z poprzecznymi listwami o przekroju prostokątnym i wzdłużnymi drutami oraz z poprzecznymi listwami o przekroju okrągłym.
W przypadku kombajnu z rotorowym systemem młócąco-separującym również klepiska w strefie separacji powinny zostać zmienione na dedykowane do kukurydzy.
Przygotowanie bębna młócącego do kukurydzy. O czym trzeba pamiętać?
Podczas zbioru kukurydzy należy również pamiętać o zaślepieniu chwytacza kamieni. W przeciwnym razie mogą trafiać do niego kolby, co zwiększa ryzyko uszkodzenia ziarna.
Jeśli kombajn jest wyposażony w otwarty bęben młócący, należy zastosować osłony zaślepiające przestrzeń pomiędzy cepami. Jest to ważny element przezbrojenia, ponieważ kolby kukurydzy trafiające na otwarty bęben młócący będą częściowo wpadać do jego wnętrza – powoduje to zawirowania masy, zwiększa uszkodzenia ziarna i może prowadzić do niedomłotów. Ze względu na wielkość ziaren, podatność na uszkodzenia i charakterystykę omłotu do zbioru kukurydzy lepiej sprawdzi się kombajn rotorowy z osiowym przepływem masy.
Jakie sita do zbioru kukurydzy na ziarno?
Kolejnym zespołem wymagającym przezbrojenia jest zespół czyszczący. Pierwszą kwestią jest dobór odpowiednich sit. Standardowo zamianie podlega sito górne, natomiast sito dolne jest całkowicie demontowane na czas zbioru kukurydzy. Powszechnie stosuje się sita żaluzjowe o długich lamelach dedykowane do zbioru kukurydzy. Aczkolwiek jeśli kombajn jest wyposażony w sita do zbioru zbóż o dużej przepustowości – tzw. High Capacity (HC) – to można je z powodzeniem wykorzystać również do zbioru kukurydzy.
W porównaniu z sitami do zbioru kukurydzy sita HC charakteryzują się nieznacznie niższą przepustowością, ale ziarno przesiane przez nie ma mniej zanieczyszczeń. Po demontażu sita dolnego zaleca się zaślepić kanał niewymłóconych kłosów i zdemontować łańcuch z przenośnika niedomłotów. Wpływa to na mniejsze zużycie tych elementów.
Rozdrabniacz słomy podczas zbioru kukurydzy. Trzeba zmniejszyć obroty
Ostatnim etapem przezbrojenia kombajnu do zbioru kukurydzy jest adaptacja rozdrabniacza słomy. Dobre rozdrobnienie osadek kolb kukurydzy oraz liści jest istotne w uprawie pożniwnej i pozwala zredukować jej koszty. Ze względu na parametry fizyczne resztek pożniwnych przy zbiorze kukurydzy należy bezwzględnie zredukować obroty rozdrabniacza słomy. Twarde rdzenie kolb przy wysokich obrotach rozdrabniacza są w stanie uszkodzić jego obudowę.
Równie ważny jest demontaż przeciwnoży, ponieważ masa resztek kukurydzy przepływająca przez nie powoduje nadmierny opór i zwiększa wibracje. Niektórzy producenci zalecają zastosować mniejszą ilość noży, noże z ząbkowaną krawędzią tnącą lub o wzmocnionej konstrukcji oraz stosowanie przesłony wlotowej nad rozdrabniaczem słomy. Warto zapoznać się z dokładnymi informacjami zawartymi w instrukcji obsługi.
Jak ustawić szczelinę płyt zrywacza w przystawce do kukurydzy?
Podczas zbioru kukurydzy na ziarno jednym z najważniejszych parametrów roboczych przystawki jest szczelina pomiędzy płytami zrywacza. Wielkość szczeliny zależy od wielkości kolb i grubości łodyg. Powinna być wyregulowana tak, aby łodyga mieściła się pomiędzy płytami, ale kolba już nie.
Regulacja płyt zrywacza odbywa się zazwyczaj za pomocą siłownika elektrycznego lub hydraulicznego. Zmian można dokonywać bezpośrednio ze stanowiska operatora. Aktualną wartość szczeliny można odczytać z terminala albo w mniej zaawansowanych konstrukcjach z analogowego wskaźnika. Źle wyregulowana szczelina pomiędzy płytami zrywacza będzie wpływać na zwiększone straty ziarna.
Precyzyjny siew kukurydzy ułatwia późniejszy zbiór kombajnem
Ze względu na stosowanie rzędowych przystawek bardzo istotne jest prowadzenie kombajnu wzdłuż rzędów roślin. W związku z tym już na etapie siewu należy zadbać o właściwy rozstaw oraz precyzyjnie posiane międzyrzędzia. Rozstaw rzędów przystawki powinien odpowiadać rozstawowi siewnika, a ich liczba być równa lub stanowić wielokrotność szerokości roboczej siewnika.
Nieprecyzyjne prowadzenie kombajnu wzdłuż rzędów powoduje pochylanie łodyg, powstawanie nierównomiernego ścierniska oraz pogorszenie jakości rozdrabniania resztek pożniwnych. Warto też zadbać o dobry stan noży rozdrabniacza.
Ustawienia kombajnu do kukurydzy. Obroty bębna, wentylatora i szczelina klepiska
W porównaniu z wieloma innymi gatunkami kukurydza jest mniej wrażliwa na regulację parametrów roboczych zespołu młócącego i czyszczącego. Ponieważ do kombajnu trafiają jedynie kolby, bęben młócący nie jest nadmiernie przeciążony, a duże ziarno stosunkowo dobrze się omłaca.
Przykładowe ustawienia początkowe kombajnu z konwencjonalnym zespołem młócącym do zbioru kukurydzy na ziarno:
- obroty bębna młócącego 450–550 obr./min,
- szczelina pomiędzy bębnem a klepiskiem na wlocie 30–35 mm, na wylocie 20–25 mm,
- obroty wentylatora 900–1000 obr./min,
- szczelina otwarcia sita górnego 16–14 mm (w zależności od zastosowanego typu sita).
Straty ziarna to nie wszystko. Ważna jest również czystość omłotu
Przy zbiorze kukurydzy większym wyzwaniem od strat ziarna może być stopień zanieczyszczenia zbieranego materiału. Przy zbyt dużym otwarciu sita fragmenty osadek dostają się do zbiornika. Ze względu na zbiór przy wilgotności nierzadko przekraczającej 30% bardzo ważne jest utrzymywanie w czystości zespołów roboczych kombajnu. Szczególnie istotne jest czyszczenie półek zwrotnych, podsiewacza oraz sit. Nagromadzone zanieczyszczenia zakłócają przepływ masy. Powodują również przeciążenia układów zawieszenia i przyspieszone zużycie tulei metalowo-gumowych. W skrajnych przypadkach mogą doprowadzić do pęknięcia wieszaków lub innych uszkodzeń mechanicznych.
Co sprawdzić w kombajnie przed rozpoczęciem zbioru kukurydzy?
Przy zbiorze kukurydzy na ziarno najistotniejszym elementem jest właściwe przygotowanie kombajnu. Odpowiednio dobrana przystawka i właściwie przezbrojony kombajn są podstawą efektywnego zbioru. Rozwiązania te poprawiają wydajność i jakość pracy, zwiększają niezawodność maszyny oraz ograniczają zużycie paliwa.
Kluczowe znaczenie ma również prawidłowa regulacja przystawki oraz zespołów młócąco-separującego i czyszczącego, ponieważ błędnie dobrane parametry robocze mogą prowadzić do zwiększenia strat ziarna lub pogorszenia jego jakości. Regularna kontrola stanu technicznego kombajnu i utrzymywanie w czystości zespołów roboczych pozwalają ograniczyć ryzyko awarii oraz zapewnić wysoką wydajność pracy przez cały okres żniw.
W przypadku kukurydzy szczególną uwagę warto zwrócić nie tylko na straty ziarna, ale również jakość rozdrobnienia resztek pożniwnych, która w dużym stopniu wpływa na przebieg i koszty kolejnych zabiegów uprawowych.
