Co znajdziesz w artykule?
9 grudnia 2025 r. odbyło się spotkanie poświęcone bezpieczeństwu żywnościowemu i wpływowi utraty substancji czynnych na polskie rolnictwo. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele biznesu, organizacji branżowych, nauki oraz rolnicy-praktycy. Dyskusję moderowała Anna Zalewska, Advocacy Manager z BASF Polska.
Wiele wyzwań
Andrej Sarnatsky – Country Manager Agricultural Solutions BASF Polska rozpoczął spotkanie, opowiadając o wyzwaniach, z jakimi mamy do czynienia aktualnie w rolnictwie, jak zmiany klimatu, ekstremalne warunki pogodowe, presja regulacyjna ograniczająca możliwości zwalczania patogenów, potrzeba wdrażania zrównoważonych i regeneratywnych praktyk rolniczych, niedobór siły roboczej, starzenie się społeczeństwa oraz konieczność zapewnienia żywności i surowców dla rosnącej populacji, a wreszcie rosnący popyt na biopaliwa i biosurowce ze względu na regulacje i zobowiązania w zakresie zrównoważonego rozwoju.
Misja BASF w trosce o przyszłośc rolnictwa
Misją BASF jest działanie dla zrównoważonej przyszłości rolnictwa poprzez łączenie innowacji, klientów i społeczeństwa. Podkreślił, że kluczową rolę w przyszłości rolnictwa odgrywają innowacje, które mogą przyczynić się do konkurencyjnej i zrównoważonej produkcji żywności. Niemniej badania nad innowacyjnymi produktami ochrony roślin wymagają czasu i inwestycji.
Powstaje w ten sposób w UE nierównowaga między brakiem odnowień dla istniejących substancji czynnych a nowymi zatwierdzeniami. Wskazane zostało, że potrzebujemy szybszego dostępu do innowacji oraz unikania zakazów stosowania substancji czynnych bez zapewnienia alternatyw. Stały spadek dostępności tych substancji zagraża produktywności i konkurencyjności rolnictwa w Europie, w tym w Polsce.
O rolnictwie zrównoważonym i bezpieczeństwie żywnościowym na debacie BASF
Coraz mniej substancji czynnych
Następnie Steffen Noleppa z HFFA Research zaprezentował wyniki badań na temat produkcji i dostępności żywności oraz skutków handlowych utraty substancji czynnych w ochronie roślin, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji w Polsce. Zwrócił uwagę, że niezależność i samowystarczalność żywnościowa stają się coraz ważniejszymi tematami debat politycznych nie tylko na świecie, ale też w UE i w Polsce.
Kluczowym czynnikiem jest rygorystyczny system regulacyjny UE dotyczący zatwierdzania środków ochrony roślin, który powoduje systematyczny spadek liczby dopuszczonych substancji czynnych, co stanowi rosnące wyzwanie dla produkcji rolnej. Od 2019 roku w UE nie zatwierdzono żadnej nowej syntetycznej substancji czynnej, a liczba dopuszczeń nadzwyczajnych rośnie, co świadczy o presji na system, by utrzymać produkcję żywności w warunkach zaostrzających się regulacji.
Analizowany scenariusz regulacyjny zakłada, że do 2030 roku w Polsce będzie dopuszczonych znacznie mniej substancji czynnych (głównie CfS), co przełoży się na spadek liczby dostępnych środków ochrony roślin. Straty w produkcji wahałyby się od 6,2% dla malin do 16,5% dla pszenicy. Między nimi plasują się ziemniak (13,1%), rzepak (14,1%), burak cukrowy (7,7%), jabłoń (9,9%) i grusza (7,3%). Polska pozostałaby samowystarczalna w sześciu z siedmiu kluczowych upraw, jednak spadające wskaźniki samowystarczalności – w pszenicy (do 114%), ziemniakach (do 105%), rzepaku (do 79%), buraku cukrowym (do 131%), jabłku (do 290%), gruszce (do 610%) i malinie (do 113%) – sygnalizują zmniejszenie zdolności eksportowych i rosnące uzależnienie od importu, a w rezultacie negatywny bilans handlu zagranicznego netto.
Utrata substancji czynnych prowadziłaby do znaczących strat nie tylko w produkcji krajowej, ale także w konkurencyjności międzynarodowej. Podkreślono potrzebę dalszego wzmacniania krajowej produkcji rolnej, co wymaga nowoczesnej ochrony upraw oraz wspierających, a nie ograniczających procedur dopuszczania i autoryzacji, które zapewnią wystarczająco szeroki zestaw środków produkcji. Bez różnorodności środków ochrony roślin gospodarstwa nie są w stanie sprostać oczekiwaniom społecznym i naciskom zewnętrznym. Utracie substancji czynnych należy zapobiegać lub przynajmniej minimalizować jej zakres.
Brak alternatywnych rozwiązań
W debacie zwrócono uwagę, że rolnicy tracą coraz więcej narzędzi do ochrony upraw przy braku realnych alternatyw. Odpowiedzią na te i inne wyzwania Wspólnej Polityki Rolnej UE ma być pakiet uproszczeń „Omnibus”, który ma ograniczyć obowiązki administracyjne, zmniejszyć liczbę kontroli i przyspieszyć przekazywanie środków finansowych. Zmiany obejmą system sprawozdawczości, wymogi środowiskowe i funkcjonowanie drobnych gospodarstw rolnych. Wskazano także na potrzebę wsparcia innowacji i zapewnienia rolnikom szybkiego dostępu do nowych narzędzi, w tym poprzez przyspieszoną ścieżkę rejestracji.
Podkreślono, że problem utraty substancji czynnych dotyczy całej Europy, a straty w różnych krajach są podobne. Wskazano trzy kluczowe obszary dla opłacalności i bezpieczeństwa produkcji: zarządzanie glebą i wodą, innowacje cyfrowe w ochronie roślin oraz stabilne otoczenie rynkowe wspierane przez państwo i administrację publiczną. Zwrócono uwagę, że regulatorzy powinni aktywnie reagować na zachodzące zmiany.
Na przykładzie uprawy buraka cukrowego omówiono wyzwania związane z dostępnością
i wycofywaniem substancji czynnych. Wycofanie zapraw z neonikotynoidów, spowodowało spadki plonów rzędu 5-6%. Podkreślono, że nie można wprowadzać zakazów bez dostępności do alternatyw, a postęp powinien być realizowany przez przyjazne przepisy, by nie tracić konkurencyjności wobec krajów spoza UE.
Rolnicy pełni obaw
Rolnicy wyrazili obawy związane z malejącą liczbą zarejestrowanych substancji czynnych i prognozami dalszego spadku do 2030 roku. Choć liczą na nowoczesne rozwiązania i innowacje, na co dzień brakuje im środków ochrony. Zwrócono uwagę na konieczność szybszej ścieżki rejestracji oraz na to, że wycofywanie substancji bez skutecznych alternatyw jest nieakceptowalne. Znikanie substancji czynnych wpływa nie tylko na dochody, ale przede wszystkim na dalszą na możliwość prowadzenia produkcji.
Zaznaczono, że rolnicy dążą do optymalnego prowadzenia upraw, w tym odpowiedzialnego stosowania środków ochrony roślin. Świadomość zrównoważonego stosowania rośnie, a chemia jest wsparciem w sytuacjach krytycznych. Celem jest, by produkt finalny był zdrowy i bezpieczny dla konsumentów.
Podkreślono negatywne skutki strat w uprawach spowodowanych chorobami, szkodnikami czy chwastami oraz wskazano, że rozwiązaniem mogą być derogacje i przyspieszone wprowadzanie nowych środków ochrony roślin.
Zwrócono uwagę na ograniczenia rozwiązań biologicznych, które nie są pełnym ekwiwalentem ochrony chemicznej, oraz na spadającą rentowność gospodarstw, zwłaszcza małych i średnich, które nie mają efektu skali. Podkreślono znaczenie eksportu rolno-spożywczego Polski i zagrożenie dla sytuacji ekonomicznej kraju w przypadku negatywnego bilansu handlowego.
Wskazano na potrzebę równoważenia kwestii zdrowotnych, środowiskowych i produkcyjnych oraz ostrzeżono przed nadmierną regulacją, która może negatywnie wpływać na produkcję. Tam, gdzie regulacje przynoszą negatywne skutki, powinny być one kompensowane przez technologie lub wiedzę.
Podsumowanie konferencji i wnioski
Podsumowując, podkreślono, że regulacje powinny opierać się na rzetelnych dowodach naukowych i uwzględniać ocenę skutków ekonomicznych. Celem jest zapewnienie konkurencyjności, rentowności, ogólnie dobrego funkcjonowania polskich gospodarstw, zdrowej żywności oraz bezpieczeństwa żywnościowego Polski.
