niedziela, 28 lutego, 2021

Gnojowica to doskonały nawóz!

-REKLAMA-
-REKLAMA-

Autor: mgr inż. Agnieszka Zawieja, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Gnojowica to jeden z podstawowych nawozów naturalnych powstających w gospodarstwach zajmujących się produkcją zwierzęcą. Aktualnie zdecydowana większość budynków inwentarskich przystosowana jest do chowu w systemie bezściołowym. Gnojowica to doskonały nawóz pod warunkiem, że jest umiejętnie wykorzystany.

Gnojowica to produkt uboczny powstający w bezściołowym chowie zwierząt. Stosowany jako nawóz naturalny jest mieszaniną kału, moczu w naturalnej proporcji oraz domieszki paszy i niewielkiej ilości wody służącej do czyszczenia stanowisk powstałej w budynkach przy- stosowanych do chowu zwierząt bez ściółki. Skład chemiczny tego nawozu naturalnego zależy od wielu czynników, takich jak: gatunek zwierząt, sposób żywienia, wiek, sposób jego przechowywania. Jednak w odróżnieniu od obornika jest to nawóz płynny, bardziej agresywny, przez co szybciej wpływa na glebę.

Rysunek 1. Rodzaje gnojowic w zależności od kryterium podziału [balticgreenbelt.org.pl].

Wykorzystanie gnojowicy przez rośliny jest bardzo szybkie, dlatego że większość składników nawozowych znajduje się w formie mineralnej, przez co azot z gnojowicy jest lepiej wykorzystany przez rośliny niż z obornika. Przyswajanie składników pokarmowych (zwłaszcza azotu i potasu) przez roślinę z gnojowicy jest zbliżone do wykorzystania tych składników z nawozów mineralnych. Zużytkowanie przez rośliny uprawne składników pokarmowych znajdujących się w gnojowicy zależy od szeregu takich czynników, jak: jakość, ilość, dawka nawożenia, termin stosowania oraz rodzaj gleby i gatunek nawożonych roślin. Azot zawarty w gnojowicy może w 100% pokryć potrzeby pokarmowe roślin okopowych (ziemniaki, buraki cukrowe i pastewne), kukurydzy, owsa, jęczmienia jarego i poplonów ścierniskowych, do 50% w uprawie zbóż ozimych oraz do 25% w uprawie rzepaku ozimego.

W zależności od gatunku zwierząt wyróżnia się gnojowicę świńską, bydlęcą i drobiu. Ze względu na zawartość wody gnojowicę można podzielić na: gęstą (powyżej 8% suchej masy), rzadką (zawartość suchej masy poniżej 8%) oraz gnojowicę rozcieńczoną. Dodatek wody w gnojowicy rozcieńczonej przekracza 20% objętości odchodów, a zawartość suchej masy jest mniejsza niż 8%. Wyróżnia się także podział gnojowicy ze względu na zawartość domieszek (np. gnojówki, ścieków powstających na fermie lub pochodzących z zewnątrz). W tym podziale wyodrębnia się gnojowicę pełną (bez jakichkolwiek domieszek) lub niepełną (zmieszaną z co najmniej jedną z powyżej wymienionych domieszek).

Charakterystyka agrochemiczna gnojowicy

Zawartość suchej masy w gnojowicy świńskiej waha się od 2 do 15%, średnio wynosząc 8%, a w bydlęcej od 4 do 15%, średnio wynosząc 10%. Popiołu surowego gnojowica świńska zawiera średnio 2,3%, a gnojowica bydlęca 2,5%. Im gnojowica bardziej uwodniona, tym koncentracja składników pokarmowych maleje. Większą zawartością suchej masy, gdyż aż 47%, charakteryzuje się gnojowica drobiowa. Gnojowica ta odprowadzana jest z ferm w postaci suchej, zwanej pomiotem.

Tab. 1. Zawartość składników pokarmowych w gnojowicy [Mercik, 2014]

Gnojowica zawiera w swej masie także inne składniki, np. resztki niestrawionej paszy oraz strawione lub niewchłonięte jej części, surowy włóknik, części zdrewniałe, celulozę, włosy, wełnę, pióra, części roślin, wydzieliny organizmu z przewodu pokarmowego, bakterie oraz produkty ich przemiany materii. Mocz jest wodnym roztworem związków organicznych i nieorganicznych, związki azotu powstałe z przemian materii substancji białkowych i niebiałkowych zawierających azot, witaminy, enzymy i hormony.

Tab. 2. Zawartość podstawowych składników mineralnych w gnojowicy (kg/m3) w zależności od jej gęstości [Chambers i in., 2001]

Skład chemiczny gnojowicy zależy od wielu czynników, zwłaszcza od gatunku zwierząt, rodzaju użytkowania, żywienia, wieku oraz stopnia rozcieńczenia wodą. W zależności od kierunku wykorzystania gnojowicy zmianie ulega zawartość w niej wody. Gnojowica bydlęca zawiera przeciętnie: 0,36% azotu, 0,18% fosforu (P2O5), 0,37% potasu (K2O), 0,26% wapnia (CaO), 0,03% magnezu (MgO). W gnojowicy świńskiej znajduje się: 0,35% azotu, 0,17% fosforu (P2O5), 0,23% potasu (K2O), 0,38% wapnia (CaO), po 0,08% magnezu (MgO) i sodu (N2O).

Najważniejsze właściwości gnojowicy ze względu na dalsze jej wykorzystanie to zawartość azotu, fosforu i potasu (N, P, K). Dodatkowo, o jej parametrach decyduje także zawartość substancji organicznej i nieorganicznej, rozmiar cząstek i pH. Gnojowica bydlęca jest bardziej zasobna w główne składniki pokarmowe roślin, czyli azot, fosfor i potas, wapń, magnez, sód i bor. Natomiast gnojowica świńska jest bardziej zasobna w takie składniki, jak: bor, cynk, mangan, miedź, molibden i żelazo.

Tab. 3. Zawartość makro- i mikroelementów w zależności od gatunku hodowa- nego zwierzęcia oraz etapu rozwoju [Hjorth i in. 2010]

Rodzaj i koncentracja jonów zawartych w gnojowicy podlega zmianie i zależy głównie od gatunku hodowanych zwierząt, rodzajów żywienia, zwłaszcza od właściwości podawanej paszy, oraz stosowanych procesów czyszczenia. Gnojowica bydlęca może zawierać średnio 2–3 razy więcej potasu, wapnia i sodu niż gnojowica loch i tuczników. Azot wydalany jest przez zwierzęta zarówno w postaci moczu, jak i w postaci odchodów. Większość azotu znajdującego się w kale jest w formie organicznej, w moczu 65–90% azotu występuje jako mocznik. Około 60–70% wydalonego azotu występuje w postaci kwasu moczowego. Stosunek azotu wydalanego z kałem do wydalanego z moczem różni się między gatunkami, ale także zależy od poziomu białka w paszy. Średnio 50–60% azotu jest wydalane z moczem przez świnie i krowy. W gnojowicy świńskiej średnia zawartość azotu amonowego jest na poziomie 40% zawartości azotu całkowitego, odpowiednio 3,2 g/kg Nc, 2 g/kg NH4+ u loch, 7,5 g/kg Nc, 4,5 g/kg u tuczników. W przypadku krów mlecznych sytuacja jest odwrotna, odpowiednio 3,7 g/kg Nc, 5 g/kg NH4+.

Tab. 4. Zawartość makro- i mikroelementów w zależności od gatunku hodowanego zwierzęcia oraz etapu rozwoju [Hjorth M., 2010]

Gnojowica świńska

Gnojowica świńska pochodząca od karmiących i ciężarnych loch różni się składem od gnojowicy pochodzącej od osobników znajdujących się w innej fazie rozwoju. Zawartość azotu całkowitego w odchodach od macior prośnych i karmiących jest na najniższym poziomie (średnio od 2,8 do 3,5 kg/tonę odchodów). Największa ilość azotu całkowitego znajduje się w odchodach od osobników pod koniec tuczu (średnio 8 kg/tonę odchodów). Zawartość tego pierwiastka w odchodach wzrasta wraz z mniej efektywnym wykorzystaniem białka z paszy przez zwierzęta.

Do substancji odżywczych z grupy makroelementów, oprócz azotu, zalicza się m.in. fosfor, potas, wapń i magnez. Gnojowica świńska może być stosowana jako źródło wspomnianych makroelementów, zwłaszcza potasu. W przypadku fosforu są to nieznaczne ilości, jakie roślina potrzebuje do wzrostu i wytworzenia plonu. Zawartość poszczególnych składników pokarmowych różni się w zależności od grupy hodowlanej trzody chlewnej. Stwierdza się, iż największa ilość fosforu, potasu, wapnia i magnezu odnotowuje się w odchodach osobników pod koniec tuczu.

Tab. 5. Średnia zawartość azotu w gnojowicy świńskiej w różnej fazie rozwoju fizjologicznego osobników [Sanchez, Gonzalez, 2005; Moral i in. 2005]

Gnojowica bydlęca

Skład bydlęcej gnojowicy może być inny dla każdej grupy fizjologicznej w zależności od rodzaju zadawanej paszy i warunków przechowywania. Warto zauważyć, że największą zawartość poszczególnych składników pokarmowych odnotowuje się w gnojowicy gęstej (10% suchej masy). Zawartość azotu całkowitego oraz w postaci jonów amonowych (N-NH4+) jest wyższa w odchodach bydła podczas opasu niż u krów mlecznych, odpowiednio na poziomie 6,0 i  3,0 kg/tonę odchodów przy zawartości suchej masy 10%. Ilość fosforu i wapnia jest na zbliżonym poziomie dla poszczególnych grup fizjologicznych bydła. Natomiast większą zawartość potasu i magnezu odnotowuje się w odchodach bydła mlecznego niż u byków podczas opasu, odpowiednio na poziomie 8,0 i 2,7 kg/tonę odchodów przy zawartości suchej masy 10%.

Tab. 6. Przeciętna zawartość azotu w gnojowicy krów mlecznych i bydła opasowego [xylemwatersolutions.com]

Mikroflora w gnojowicy

Mikroorganizmy zawarte w nawozach naturalnych biorą udział w przemianach związków organicznych. Najważniejsze znaczenie ma fermentacja białek (prze- miana związków azotu). W gnojowicy znajdują się mikroorganizmy powodujące różnego rodzaju przemiany materii organicznej, ale również chorobotwórcze. W skład jej mikroflory wchodzą wirusy, bakterie, grzyby i pasożyty. Wirusy dostają się do gnojowicy wraz z kałem zwierząt i mogą powodować epidemie. Odnotowuje się takie wirusy chorobotwórcze, jak: wirus choroby Aujeszky, wirus choroby Borna, wirus choroby Mareka, wirus choroby cieszyńskiej, wirus afrykańskiego pomoru świń i wirus pryszczycy. W gnojowicy bydlęcej znajdują się przede wszystkim enterowirusy, parwowirusy, adenowirusy, reowirusy i rinowirusy. Jednak w mikroflorze gnojowicy do- minują bakterie. Obserwuje się obecność bakterii saprofitycznych oraz chorobotwórczych. W gnojowicy pochodzącej od zdrowego stada przeważa naturalna mikroflora jelitowa, charakteryzująca się znikomą zjadliwością. W skład jej wchodzą bakterie mocznikowe, bakterie wytwarzające ureazę, bakterie mineralizujące kwas benzoesowy, fenol i benzen, pałeczki z rodziny Enterobacteriaceae i enterokoki. Chorobotwórcze bakterie znajdujące się w gnojowicy to przede wszystkim Escherichia coli i pałeczki z rodzaju Salmonella. W gnojowicy można odnotować również obecność grzybów. Przede wszystkim przeważają grzyby drożdżopodobne, mniej licznie występują grzyby pleśniowe i grzyby z rodzaju: Mucor, Penicillium, Aspergillus, Bortytrichum, natomiast grzyby patogenne występują bardzo rzadko. Pasożyty, ich jaja i cysty znajdujące się w gnojowicy są bardzo niebezpieczne. W gnojowicy bydlęcej często znajdują się cysty pierwotniaków z rodzaju Trichostrongylus, jaja motylicy wątrobowej, jaja i larwy robaków z rodzaju Strongyloides i larwy z rodzaju Dictyocaulus. Stwierdza się obecność robaków z rodzaju Dicrocoelium i Moniezia. Bardzo rzadko znaj- duje się Toxocara vitulorum. W gnojowicy świńskiej znajdują się pierwotniaki Eimeria, Balantidium, robaki z rodzaju Ascaris i Oesophagostomum spp.

Tab. 7. Mikroorganizmy znajdujące się w gnojowicy [Skowron i in. 2014]

Gnojowica dobrym nawozem

Gnojowica jest nawozem organicznym o bogatej kompozycji. Przede wszystkim zawiera w dużej ilości związki azotu i potasu oraz w mniejszej fosforu, potasu, wapnia, magnezu i mikroelementów. O jej dobrych właściwościach nawozowych świadczy biodostępność wspomnianych związków. Należy pamiętać, że zawartość poszczególnych pierwiastków zależy od wielu czynników, takich jak: gatunku zwierząt, sposobu żywienia, wieku, sposobu przechowywania gnojowicy itp. Gnojowica to dobry nawóz pod warunkiem, że jest umiejętnie stosowany.

Artykuł ukazał się w magazynie Agro Profil, nr 1. 2019.

-REKLAMA-

Napisz komentarz

Podobne artykuły

Pochmurno i rześko [POGODA]

W nocy z soboty na niedzielę w całym kraju chmur ma przybywać, do wystąpienia o poranku całkowitego zachmurzenia na północy i w centrum kraju....

33 nowe odmiany zbóż w Krajowym Rejestrze

W Krajowym rejestrze przybywa odmian. W dniu 24 lutego 2021 roku odbyło się posiedzenie Komisji ds. rejestracji odmian roślin zbożowych. Ze względu na pandemię, posiedzenie odbyło...

Hodowcy norek pod drzwiami Ministra!

Niezaszczepieni lekarze pobierający próbki na obecność koronawirusa, brak jakichkolwiek rozmów z Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi Grzegorzem Pudą i widmo masowej likwidacji polskich hodowli...

Śledź nas

21,206FaniLubię to
395ObserwującyObserwuj
6,300SubskrybującySubskrybuj

Ostatnie artykuły