Jesienne zbiory marchwi, buraków, pietruszki czy pasternaku często są na tyle obfite, że trudno wykorzystać wszystkie warzywa na bieżąco. Nie każdy ma jednak do dyspozycji dużą piwnicę lub odpowiednio chłodne pomieszczenie. Na szczęście istnieją sprawdzone sposoby przechowywania warzyw korzeniowych, które pozwalają ograniczyć straty i zachować plony przez wiele miesięcy. Niektóre gatunki można pozostawić na grządkach, inne lepiej umieścić w skrzyniach z piaskiem albo specjalnie przygotowanym kopcu.
Które warzywa korzeniowe nadają się do przechowywania przez zimę?
Do długotrwałego przechowywania nadaje się wiele popularnych warzyw uprawianych w przydomowych ogrodach i warzywnikach. Należą do nich przede wszystkim marchew, buraki ćwikłowe, pietruszka korzeniowa, pasternak, seler korzeniowy, brukiew oraz rzepa, a w odpowiednich warunkach można również przechowywać skorzonerę, kozibród i zimowe odmiany rzodkwi.
Nie wszystkie warzywa wymagają jednak takiego samego postępowania. Niektóre dobrze znoszą niskie temperatury i mogą pozostać w ziemi przez znaczną część zimy, a inne są bardziej wrażliwe na mróz, dlatego powinny zostać wykopane jeszcze przed nadejściem silniejszych przymrozków. Duże znaczenie ma również stan korzeni, a do przechowywania najlepiej wybierać warzywa zdrowe, dojrzałe, bez oznak gnicia, pęknięć i uszkodzeń mechanicznych, ponieważ nawet niewielkie uszkodzenie skórki może przyspieszyć psucie się plonów.
Czy marchew, buraki i pietruszkę można zostawić w ziemi na zimę?
Pozostawienie warzyw korzeniowych na grządkach to jeden z najprostszych sposobów przedłużenia okresu zbiorów. Metoda ta najlepiej sprawdza się na glebach przepuszczalnych, które nie zatrzymują nadmiernej ilości wody. Na stanowiskach podmokłych ryzyko gnicia korzeni jest znacznie większe.
Marchew może pozostawać w glebie przez zimę, pod warunkiem że zostanie odpowiednio zabezpieczona. Aby ograniczyć przemarzanie podłoża, warto rozłożyć na grządce około 15-centymetrową warstwę słomy lub innego materiału izolacyjnego. Całość można przykryć siatką albo włókniną ogrodniczą, aby zabezpieczenie nie zostało rozwiane przez wiatr, a przy sprzyjającej pogodzie marchew można wykopywać nawet do marca.
Buraki ćwikłowe są bardziej wrażliwe na silny mróz. W łagodniejszych warunkach można osłonić grządkę grubszą, około 30-centymetrową warstwą materiału izolacyjnego, a w polskim klimacie bezpieczniejszym rozwiązaniem jest jednak wykopanie buraków jesienią i przeniesienie ich do miejsca zabezpieczonego przed zamarzaniem.
Pasternak oraz pietruszka korzeniowa stosunkowo dobrze znoszą chłód. Szczególnie pasternak może zyskać na smaku po lekkich przymrozkach, ponieważ niska temperatura sprzyja przemianom węglowodanów, dzięki którym korzenie stają się słodsze. Aby móc je wykopywać zimą, warto zabezpieczyć powierzchnię gleby przed głębokim przemarzaniem.
Do warzyw wyjątkowo odpornych na chłód należą także skorzonera i kozibród, a ich korzenie mogą pozostawać w ziemi i być zbierane stopniowo, nawet do przedwiośnia. Brukiew, rzepa i rzodkiew zimowa również nadają się do przechowywania na grządkach, ale wymagają ochrony przed silnymi mrozami. W ich przypadku można zastosować około 15 cm słomy, a w rejonach o surowszych zimach lepiej zebrać plony jesienią i przechowywać je w chłodnym pomieszczeniu.
Jak przygotować warzywa korzeniowe do długiego przechowywania?
O trwałości zbiorów decyduje nie tylko miejsce przechowywania, lecz także sposób przygotowania warzyw. Korzenie należy wykopywać ostrożnie, najlepiej podczas suchej pogody, uważając, aby nie przeciąć ich szpadlem lub widłami. Po zbiorze trzeba usunąć liście, pozostawiając krótkie nasady ogonków, co ogranicza utratę wilgoci i zapobiega dalszemu wykorzystywaniu substancji zapasowych przez części nadziemne roślin. Z warzyw wystarczy delikatnie strząsnąć nadmiar ziemi.
Przed umieszczeniem plonów w skrzyniach lub kopcu warto dokładnie je przejrzeć. Korzenie z widocznymi uszkodzeniami, ale bez objawów chorobowych, najlepiej wykorzystać w pierwszej kolejności, a okazy gnijące lub porażone chorobami należy odrzucić.
Przechowywanie warzyw korzeniowych w piasku. Jak to zrobić?
Jedną z najbardziej znanych metod zabezpieczania zbiorów jest przechowywanie warzyw w skrzyniach wypełnionych wilgotnym piaskiem. Sprawdza się ona szczególnie w przypadku marchwi, buraków, selera korzeniowego, brukwi i pietruszki. Na dnie drewnianej lub plastikowej skrzyni należy rozłożyć warstwę lekko wilgotnego, czystego piasku. Następnie układa się korzenie tak, aby w miarę możliwości nie stykały się ze sobą, a kolejne warstwy warzyw przesypuje się piaskiem, aż do wypełnienia pojemnika.
Piasek pomaga ograniczyć wysychanie korzeni, dzięki czemu warzywa dłużej zachowują jędrność. Nie może być jednak zbyt mokry, ponieważ nadmiar wilgoci sprzyja gniciu. Skrzynie najlepiej umieścić w ciemnej piwnicy, chłodnej komórce lub innym pomieszczeniu, w którym temperatura utrzymuje się nieco powyżej 0°C. Ważne jest również zapewnienie odpowiedniej wilgotności powietrza i ochrony przed przemarzaniem.
Przechowywane warzywa należy regularnie kontrolować, a jeśli pojawią się oznaki gnicia, uszkodzone korzenie trzeba natychmiast usunąć, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się chorób.
Jak zrobić kopiec na warzywa korzeniowe? Tradycyjny sposób przechowywania plonów
Gdy zbiory są duże, a w piwnicy brakuje miejsca, dobrym rozwiązaniem może być kopcowanie warzyw. Jest to tradycyjna metoda przechowywania marchwi, buraków, brukwi i innych warzyw korzeniowych bez konieczności korzystania z chłodni. Najważniejszy jest wybór odpowiedniego stanowiska. Kopiec powinien znajdować się w miejscu osłoniętym od silnego wiatru, na lekkiej i dobrze przepuszczalnej glebie. Nie należy zakładać go w zagłębieniu terenu, w którym zbiera się woda opadowa.
Przygotowanie kopca można podzielić na kilka etapów:
- Wybór i przygotowanie miejsca. Należy wyznaczyć powierzchnię pod kopiec oraz wykonać wokół niej niewielki rowek, który ułatwi odprowadzanie nadmiaru wody.
- Przygotowanie podłoża. Na wybranym stanowisku rozkłada się około 20-centymetrową warstwę lekkiej, piaszczystej ziemi lub piasku, a następnie przykrywa ją słomą.
- Układanie warzyw. Zdrowe korzenie, pozbawione liści, układa się w stos przypominający piramidę. Największe warzywa powinny znaleźć się na dole.
- Zabezpieczenie przed mrozem. Cały stos przykrywa się warstwą słomy o grubości około 20 cm, a następnie około 15-centymetrową warstwą ziemi.
- Wykonanie wentylacji. W górnej części kopca pozostawia się odpowiednio zabezpieczony otwór wentylacyjny lub wiązkę słomy tworzącą kanał, przez który może uchodzić nadmiar wilgoci i ciepła.
Tradycyjny kopiec może mieć około metra wysokości, choć jego wymiary należy dostosować do ilości przechowywanych warzyw. Zewnętrzną warstwę ziemi warto wygładzić, aby woda deszczowa łatwiej spływała po bokach. Grubość osłony trzeba dostosować do lokalnych warunków pogodowych, a podczas silnych mrozów może być konieczne dodatkowe zabezpieczenie kopca, natomiast zbyt szczelne okrycie podczas cieplejszej pogody zwiększa ryzyko gromadzenia się wilgoci.
Co zrobić, żeby warzywa nie gniły podczas przechowywania?
Najczęstszymi problemami występującymi podczas zimowego przechowywania warzyw korzeniowych są gnicie, pleśnienie oraz utrata jędrności. Ich przyczyną mogą być nieodpowiednia temperatura, nadmierna wilgotność, uszkodzenia powstałe podczas zbioru lub infekcje rozwijające się jeszcze w okresie wegetacji.
Szczególną uwagę należy zwrócić na marchew, ponieważ korzenie uszkodzone przez połyśnicę marchwiankę mogą gorzej się przechowywać, dlatego przed umieszczeniem ich w skrzyniach trzeba dokładnie sprawdzić, czy nie mają charakterystycznych korytarzy i śladów żerowania larw. Zagrożeniem dla kopcowanych zbiorów są również gryzonie, przede wszystkim myszy, norniki i szczury. Mogą one uszkadzać korzenie, a pozostawione przez nie rany ułatwiają rozwój chorób, dlatego miejsce przechowywania warto zabezpieczyć odpowiednią siatką chroniącą przed gryzoniami.
W przypadku skrzyń z piaskiem ważne jest utrzymywanie właściwej wilgotności. Zbyt suche podłoże powoduje więdnięcie warzyw, natomiast nadmiernie mokre sprzyja gniciu, dlatego kontrola stanu plonów powinna odbywać się regularnie przez cały okres przechowywania. Warto również pamiętać, że czas przechowywania zależy od gatunku i odmiany warzywa oraz warunków panujących w danym sezonie. Dobrze zabezpieczone korzenie marchwi, pasternaku czy buraków mogą zachować przydatność do spożycia przez wiele zimowych miesięcy, a niektóre nawet do początku wiosny.







